Auglýsing

Kjarn­inn fékk það stað­fest í síð­ustu viku hjá Seðla­bank­anum að 500 milljón evra neyð­ar­lán (76,2 millj­arðar króna á núvirði) sem bank­inn veitti Kaup­þingi þann 6. októ­ber 2008, sama dag og Geir H. Haarde bað guð að blessa Ísland, myndi ekki inn­heimt­ast að fullu. Langt í frá. Tæpur helm­ingur láns­ins, um 35 millj­arðar króna, er tap­að­ur. Fyrir þessu láni var tekið alls­herj­ar­veð í eign­ar­hlut Kaup­þings í danska bank­anum FIH. Seðla­banki ákvað að lána nán­ast allan inn­lendan gjald­eyr­is­forða sinn í miðju alþjóð­legu banka­hruni til íslensks banka, sem náði að lifa í þrjá daga eftir lán­veit­ing­una, og tók veð í dönskum banka sem sér­hæfði sig í lánum til fast­eigna­verk­efna í nýsprung­inni fast­eigna­bólu í stað­inn. Þetta gerð­ist í alvöru.

Tapið blasað við frá byrjun



Árni Mathies­en, þáver­andi fjár­mála­ráð­herra, lýsti lán­veit­ing­unni þannig í bók sinni um banka­hrunið og afleið­ingar þess að Seðla­bank­inn hafi „látið Kaup­þing hafa allan gjald­eyr­is­forð­ann sem þeir voru með hér heima þannig að það voru engir pen­ingar eftir í Seðla­bank­an­um“.

Það að tap yrði á þess­ari glóru­lausu lán­veit­ingu hefur raunar blasað við frá byrj­un. Og sér­stak­lega frá sept­em­ber 2010 þegar FIH, hið slaka veð, var selt til hóps fjár­festa. Seðla­bank­inn til­kynnti hroðugur að hann myndi hagn­ast veru­lega á söl­unni. Í stað þeirra 500 millj­óna evra sem hann lán­aði ætl­uðu kaup­end­urnir að greiða 670 millj­ónir evra fyrir FIH. Þegar smáa letrið var skoðað kom hins vegar í ljós að ein­ungis helm­ingur kaup­verðs­ins var greiddur og Seðla­bank­inn lán­aði nýjum eig­endum rest­ina vaxta­laust út árið 2015. Það réðst síðan á því hversu mikið FIH þurfti að afskrifa af eignum sínum og hversu mikið af ódýrum skart­gripum danska skart­gripa­keðjan Pand­ora (sjóður FIH er stór eig­andi að henni) myndi selja hvort Seðla­bank­inn myndi yfir höfuð fá eitt­hvað af selj­enda­lán­inu til baka. FIH þurfti auð­vitað að afskrifa fullt af eign­um, hluta­bréf í Pand­oru hríð­féllu og á end­anum fékk Seðla­bank­inn nánast ekk­ert til baka af selj­enda­lán­inu.

„Eftir að Kaup­þing féll gat Lindsor ekki greitt lánið til baka. Ekki eina krónu. Og tapið því gríð­ar­legt fyrir kröfu­hafa bank­ans, meðal ann­ars Seðla­banka íslenskra skatt­greið­enda. Þeir sem seldu umrædd skulda­bréf til Lindsor los­uðu sig hins vegar undan ábyrgðum og tryggðu sér marga millj­arða króna í gróða í evrum.“


Auglýsing

Keyptu skulda­bréf fyrir tugi millj­arða sama dag



Nú skulum við spóla aðeins til baka. Sig­urður Ein­ars­son, þáver­andi stjórn­ar­for­maður Kaup­þings, sagði í Kast­ljós­inu sama dag og neyð­ar­lánið var veitt að hann „rétt­læti það að við höfum fengið þessa fyr­ir­greiðslu vegna þess að þetta er mjög öruggt lán. Vegna þess að við stöndum mjög vel og Seðla­bank­inn er öruggur um að fá þessa pen­inga til baka […] Ég get sagt það kinn­roða­laust".

Davíð Odds­son, þáver­andi for­maður banka­stjórnar Seðla­bank­ans, sagði dag­inn eftir í sama þætti að ef lánið feng­ist ekki greitt þá myndi „Seðla­bank­inn eign­ast mjög góðan banka í Dan­mörku, FIH". Báðar þessar dig­ur­bark­legu yfir­lýs­ingar reynd­ust tóm steypa. Báðir menn­irnir sögðu ósatt.

Þá hefur komið fram, og verið til rann­sóknar bæði á Íslandi og í Lúx­em­borg, að sama dag og Kaup­þing fékk þetta neyð­ar­lán hafi Lindsor Hold­ing Cor­poration, félag skráð á Tor­tola-eyju, fengið 171 milljón evra, um 26 millj­arðar króna á núvirði, lán­aða frá Kaup­þingi. Lindsor var í eigu Otris, félags sem stjórn­endur Kaup­þings stýrðu og virk­aði sem nokk­urs konar ruslakista, afskrifta­sjóður utan efna­hags­reikn­ings Kaup­þings. Þangað var léleg­um, og ónýt­um, eignum hrúg­að. Lánið til Lindsor, sem var ekki borið undir lána­nefnd Kaup­þings, var notað til að kaupa skulda­bréf af Kaup­þingi í Lúx­em­borg, ein­stökum starfs­mönnum þess banka og félagi í eigu Skúla Þor­valds­son­ar, sér­staks vild­ar­við­skipta­vinar Kaup­þings sem fékk óheyri­legar lán­veit­ingar hjá bank­anum án veða.

Komið hefur fram í gögnum að sér­stakur sak­sókn­ari telur að til­gangur þess­arra við­skipta­vina hafi verið að „flytja fallandi verð­gildi skulda­bréf­anna af eig­endum þeirra og yfir á Kaup­þing á Ísland­i“. Þá benda gögn til þess að Lindsor hafi keypt skulda­bréfin á mun hærra verði en mark­aðs­verði.

„Þessi lán­veit­ing er lyk­ilpúsl í því upp­gjöri þjóðar við ömur­lega atburði sem urðu ekki vegna breyttrar vind­áttar í banka­kerfi, heldur af manna­völd­um. Það eru ákvarð­anir sem skapa afleiðingar.“

Eftir að Kaup­þing féll gat Lindsor ekki greitt lánið til baka. Ekki eina krónu. Og tapið því gríð­ar­legt fyrir kröfu­hafa bank­ans, meðal ann­ars Seðla­banka íslenskra skatt­greið­enda. Þeir sem seldu umrædd skulda­bréf til Lindsor los­uðu sig hins vegar undan ábyrgðum og tryggðu sér marga millj­arða króna í gróða í evr­um, sem marg­fald­að­ist í íslenskum krónum þegar krónan féll. Ekki hefur verið gefið upp hverjir þetta voru eða hvort þeir hafi verið að starfa í umboði fyrir aðra. Ákvörð­unin um að fram­kvæma þennan snún­ing var hins vegar tekin af stjórn­endum Kaup­þings.

Sím­tal Dav­íðs og Geirs



Þennan saman dag og Kaup­þing fékk tugi millj­arða króna lán­aða frá Seðla­banka Íslands, og keypti fullt af síðar verð­lausum skulda­bréfum á yfir­verði af starfs­mönnum og vild­ar­við­skipta­vini sínum fyrir stóran hluta upp­hæð­ar­inn­ar, átti sér stað sím­tal milli Dav­íðs Odds­son­ar, þáver­andi for­manns banka­stjórnar Seðla­banka Íslands, og Geirs H. Haar­de, þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra, þar sem þeir ræða lán­veit­ing­una. Fjár­laga­nefnd Alþingis reyndi árum saman að fá afrit af umræddu sím­tali. Það hafa fjöl­miðlar líka gert en án árang­urs. Birt­ing sam­tals­ins hefur strandað á því að Geir H. Haarde hefur ekki viljað gefa leyfi fyrir henni, en hann vissi ekki að sam­talið hefði verið tekið upp.

Í ljósi þess að nú hefur fengið stað­fest að þessi afleita lán­veit­ing kost­aði íslenska skatt­greið­endur 35 millj­arða króna, án til­lits til tap­aðrar ávöxt­unar á slíkri upp­hæð á sex árum, og að verið sé að rann­saka hvort stjórn­endur Kaup­þing hafi ráð­stafað lán­inu með sak­næmum hætti til að tryggja þröngum hópi stór­kost­legan ágóða, er algjör­lega krist­al­tært að gera þarf umrædda upp­töku opin­bera. Strax.

Það er ekki hægt að láta eins og þetta hafi bara verið óheppni að tapa þessum svim­andi háu upp­hæð­um, sem eru tæp tvö pró­sent af árlegri lands­fram­leiðslu Íslands. Það verður að útskýra fyrir þjóð­inni hvernig æðstu ráða­menn hennar tóku ákvörðun um að lána, og tapa, um 75 pró­sent af því fé sem tekur að reka Lands­spít­ala Íslands á þessu ári. Þessi lán­veit­ing er lyk­ilpúsl í því upp­gjöri þjóðar við ömur­lega atburði sem urðu ekki vegna breyttrar vind­áttar í banka­kerfi, heldur af manna­völd­um. Það eru ákvarð­anir sem skapa afleið­ing­ar.

Til þess að geta horft áfram þurfum við að geta hætt að horfa aft­urá­bak. Það ger­ist ekki nema myndin sem blasir við í bak­sýn­is­spegl­inum sé skýr. Og hún verður mun skýr­ari strax eftir að búið verður að spila sam­tal Geirs og Dav­íðs upp­hátt og fyrir alla.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Spítalaskip bandaríska sjóhersins, USNS Comfort, hefur verið sent til New York til þess að létta undir með yfirfullum spítölum borgarinnar.
Bandaríkin virðast stefna í að verða sérstaklega illa útleikin af veirunni
Fjöldi staðfestra COVID-19 smita í Bandaríkjunum nálgast nú þrjú hundruð þúsund. Tæplega átta þúsund manns hafa þegar látið lífið, flestir í New York-ríki. Bandaríkin virðast stefna í að fara að einstaklega illa út úr heimsfaraldrinum.
Kjarninn 4. apríl 2020
Jón Baldvin Hannibalsson
Fyrirmyndarríkið
Kjarninn 4. apríl 2020
Ástþór Ólafsson
Að finna merkingu í óumflýjanlegum áhyggjum
Kjarninn 4. apríl 2020
Sara Dögg Svanhildardóttir á upplýsingafundinum í dag.
Óttinn um að hafa smitað aðra „þung tilfinning“
Sara Dögg Svanhildardóttir bæjarfulltrúi í Garðabæ er búin að jafna sig á COVID-19 og segist hafa gengið í gegnum „tilfinningarússíbana“ eftir að hún greindist. Hún ræddi upplifun sína af sjúkdómnum á upplýsingafundinum í Skógarhlíð í dag.
Kjarninn 4. apríl 2020
Ingrid Kuhlman
Hefur þú of miklar áhyggjur?
Kjarninn 4. apríl 2020
Fjörutíu og fimm manns eru innilggjandi á sjúkrahúsi vegna COVID-19 sýkingar.
Virkum smitum fækkar milli daga í fyrsta sinn
Fimmtíu og þrjú ný COVID-19 smit hafa verið staðfest hér. Samkvæmt nýjustu tölum á vefnum Covid.is batnaði fleirum af sjúkdómnum í gær en greindust og er það í fyrsta skipti frá því að faraldurinn hófst hér á landi sem það gerist.
Kjarninn 4. apríl 2020
Mesta endurkoma í stuðningi við ríkisstjórn frá upphafi mælinga
Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur bætt við sig 11,2 prósentustigum í stuðningi frá því í lok febrúar. Það er mesta stökk upp á við í stuðningi sem ríkisstjórn hefur tekið. Ríkisstjórnarflokkarnir njóta þess þó ekki í fylgi.
Kjarninn 4. apríl 2020
„Núna er heil þjóð og í raun allur heimurinn í einu og sama liðinu“
Vilborg Arna Gissurardóttir hefur í leiðöngrum sínum sýnt fádæma þrautseigju og úthald. Hún segir umburðarlyndi lykilinn að því að komast á áfangastað, hvort sem hann er tindur hæsta fjalls heims eða dagurinn sem kórónuveiran kveður.
Kjarninn 4. apríl 2020
Meira úr sama flokkiLeiðari
None