Endalausar tilraunir til þöggunar

Auður Jónsdóttir rithöfundur skrifar um mikilvægi fjölmiðla í lýðræðisríki og tilraunir til þess að þagga niður í þeim.

Auglýsing

Úti er nístandi kalt og rok, það má líkja veðr­inu við starfs­skil­yrði íslenskra blaða­manna.

Þá sér­stak­lega blaða­manna á sjálf­stætt starf­andi, einka­reknu miðl­unum Kjarn­anum og Stund­inni; miðlum sem eru ekki reknir af hags­muna­öflum en fá þó ólíkt minna af opin­berum fjöl­miðla­styrkjum en stærri fjöl­miðl­ar. Og spjótin hafa líka beinst að ákveðnum frétta- og þátt­ar­gerða­mönnum hjá RÚV – sem þurft hafa að sitja undir ásök­un­um, aðdrótt­unum og hót­un­um. Sem linnir ekki fyrr en þeir hætta ... og sam­fé­lagið missir enn einn reynda blaða­mann­inn á miðli með mik­il­væga útbreiðslu.

Þessir blaða­menn lýsa upp heim­inn fyrir okk­ur, á hverjum degi, og gera það af heil­indum og heið­ar­leika, knúnir áfram af engu nema köllun starfs síns. Vinna sam­kvæmt siða­reglum fags síns sem þýð­ir, eðli máls­ins sam­kvæmt, að þeir geta ekki sneitt hjá óþægi­legum fréttum eða efni sem getur sett til­veru þeirra í hættu. Starf þeirra felst að miklu leyti í því að benda á það sem miður fer í sam­fé­lag­inu. Þeir elta stað­reynd­irn­ar.

Auglýsing

Síð­ustu árin, frá Hrun­inu, hefur verið stunduð svo öflug blaða­mennska á Íslandi að hún hefur umbreytt heims­mynd okkar á eins ólíkum sviðum og í kyn­ferð­is­mál­um, póli­tískum spill­ing­ar­mál­um, sið­lausum við­skipta­hátt­um, umhverf­is­mál­um, sam­skipta­menn­ingu okk­ar, heil­brigð­is- jafnt sem ham­fara­málum – og svo má lengi upp telja.

Það sem sá vold­ugi veit

Þessir þrír áður­nefndu fjöl­miðlar hafa átt stóran þátt í lýsa upp hvert stóra frétta­málið á fætur öðru og greina það fyrir okk­ur. Sum þess­ara mála hafa kallað á afsagnir valda­mik­ils fólks, önnur þeirra haft dramat­ísk áhrif á skiln­ing sam­fé­lags­ins á menn­ingu sinni. Og einmitt þess vegna sitja þessir sömu miðlar undir stöð­ugum árásum af ýmsum toga. Æru­meið­andi aðdrótt­un­um, til­raunum til þögg­un­ar, hót­unum um stefnur ... og oft er þeim stefnt, jafn­vel þó sá sem viti að stefnan hafi ekki annað upp á sig en að sjúga úr blaða­mönn­unum þrek, tíma og pen­inga. Því oftar sem þeim er stefnt, því þreytt­ari verða þeir, hugsar sá sem á nóga pen­inga til að finna ekki fyrir mála­rekstr­inum sjálf­ur.

Sá veit líka að almennt er starf fjöl­miðla­manns er bæði illa greitt, miðað við alla ábyrgð­ina og álag­ið, og óör­uggt. Hann veit, hafi hann lesið fjöl­miðla, að það hefur verið hættu­lega mik­ill flótti úr stétt fjöl­miðla­fólks síð­ustu árin. Veit að það marg­borgar sig fyrir fjöl­skyldu­fólk að vera hinum megin borðs­ins. Þar sem er engin hætta á að hálaunað pr-­fólk fari að bis­ast við að hafa af því æruna eða að stefna ber­ist með jóla­kort­unum á Þor­láks­messu.

Bara af því að blaða­mað­ur­inn birti stað­reynd­ir. Birti það ... sem er.

Lungu lýð­ræð­is­ins

Í sam­fé­lagi á að heita frjáls­lynt lýð­ræði þykir okkur sjálf­sagt að geta lesið fréttir og frétta­skýr­ingar á hverjum morgni. Sjálf­sagt að hafa aðgang að upp­lýs­ingum nógu traustum til að við getum fabúlerað út frá þeim á sam­skipta­miðlum og speglað skoð­anir okk­ar. Upp­lýs­ingum sem fag­mann­legar rit­stjórnir eru búnar að afla, greina og stað­setja í allri upp­lýs­inga­óreið­unni. Út frá þeim getum stað­sett okkur sjálf, veru­leika dags­ins í flóknu sam­hengi. Svo lengi sem það er sjálf­sagt, þá búum við í frjáls­lyndu lýð­ræði. Dag­inn sem við hættum að geta treyst því, þá er virkni lýð­ræð­is­ins ekki lengur sú sem hún á að vera.

Fjöl­miðlar eru æðri okkur af því að þeir eru lungu lýð­ræð­is­ins. Þess vegna eru starfs­reglur þeirra, prinsipp og fag­mann­leg virkni eitt­hvað sem við þurfum öll að virða, skilja og stuðla að. Þeir hags­munir eru, og verða að vera, ofar öðr­um. Og það verður stjórn­mála­fólk að muna. Að póli­tískir hags­munir þess mega ekki yfir­skyggja hags­muni sam­fé­lags­ins. Heil­brigða og marg­slungna fjöl­miðl­un.

Það er leið­in­leg lenska margra íslenskra stjórn­mála­manna, bæði til vinstri og hægri og þar á milli, að tala niður fjöl­miðla sem eru þeim ekki þókn­an­leg­ir. Og hættu­leg. Hún ber vott um bæði grunn­hyggni og skiln­ings­leysi sem ráða­menn geta ekki leyft sér. Í for­dæm­is­gef­andi valda­stöðu.

Stjórn­mála­fólk verður að muna að mik­il­vægi þess er aðeins tíma­bundið en gildi tján­ing­ar- og fjöl­miðla­frelsis er eilíft.

Á Hall­grímur Teslu?

Það er ekki líð­andi, í lýð­ræð­is­legu sam­fé­lagi, að vold­ugt útgerð­ar­fyr­ir­tæki borgi pr-­fólki fyrir að fara í áróð­urs­her­ferðir gagn­vart borg­ur­un­um. Eins og að njósna um hvort Hall­grímur Helga­son eigi Teslu svo hann geti þá skamm­ast sín fyrir að hafa þegið starfs­laun rit­höf­unda ... eða plotta að drauga­pennar mat­reiði opin­ber­lega efa­semdir um and­legt heil­brigði frétta­manna. Eða að það sé njósnað um Helga Selj­an.

Það er árás á frið­helgi einka­lífs­ins. Og um leið árás á lýð­ræð­ið.

Svo lengi sem vold­ugir aðilar borga lukku­ridd­urum meira en nokkur blaða­maður fær fyrir erf­iða rann­sókn­ar­vinnu áger­ist flótt­inn úr fjöl­miðla­stétt­inni og pr-ið síast inn í kerf­ið. Inn í stjórn­mál­in. Inn í veru­leik­ann. Um leið og stað­reynd­irnar mást út. Og upp­lýs­inga­óreiðan bíður upp á upp­lýs­inga­val. Alls­herjar skrum­skæl­ingu.

Skrum­skæl­ingu eins og að horfa upp á fjóra þraut­reynda blaða­menn með stöðu sak­born­ings, þrátt fyrir mik­il­væg ákvæði í lögum sem eiga að vernda and­rými þeirra til að afla upp­lýs­inga og vernda heim­ild­ar­menn sína. Sök­in: Að hafa unnið úr upp­lýs­ingum sem eiga erindi til almenn­ings og birt þær.

Já, þetta er van­þakk­látt starf, laun sam­fé­lags­ins þessi.

Að sofa hjá í síð­asta skipti

Þú veist ekki hvenær þú sefur hjá í síð­asta skipti.

Og þú veist ekki hvenær þú kýst í síð­asta sinn í raun­veru­lega frjálsum kosn­ingum – skrif­aði banda­ríski pró­fess­or­inn Timothy Snyder í bók­inni Um harð­stjórn – sem hefur að geyma tutt­ugu ráð fyrir hinn almenna borg­ara til að halda lífi í frjáls­lyndu lýð­ræði. Eitt ráðið – eða sið­ferð­is­lega skyldan – er að leggja sitt af mörkum til að vernda frjálsa fjöl­miðl­un. Styrkja og kaupa sjálf­stæða, einka­rekna fjöl­miðla. Verja starfsköll­un- og skyldur frétta­manna, hvort sem þeir eru á einka­reknum miðlum eða á RUV.

Þegar þú leggur þitt að mörkum til að vernda frjálsa fjöl­miðlun þá ertu að vernda þig. Börnin þín. Sam­fé­lagið okk­ar. Lýð­ræð­ið.

Ég enda þetta með að vitna í bók­ina Harð­stjórn, kafl­ann Trúið á sann­leik­ann. „Þegar maður varpar stað­reyndum fyrir róða varpar maður frels­inu fyrir róða. Ef ekk­ert er satt getur eng­inn gagn­rýnt vald, því að þá er eng­inn grund­völlur fyrir því að gera það. Ef ekk­ert er satt er allt tómt sjón­ar­spil. Stærsta veskið borgar fyrir skær­ustu ljós­in.“

Pistill­inn er ræða sem flutt var í mót­mælum gegn ofsóknum gagn­vart fjöl­miðla­fólki á Aust­ur­velli laug­ar­dag­inn 19. febr­ú­ar.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fylgi Vinstri grænna hefur aldrei mælst minna í könnun Gallup – 7,2 prósent styðja flokkinn
Píratar hafa næstum því tvöfaldað fylgi sitt frá síðustu kosningum og Samfylkingin hefur aukið sitt fylgi um tæplega 40 prósent. Sjálfstæðisflokkur mælist undir kjörfylgi en Framsókn siglir lygnan sjó.
Kjarninn 2. júlí 2022
Það sem er sérstakt við spjöld þessi er að í stað þess að á þeim séu myndir og upplýsingar um landsliðsmenn í knattspyrnu eru þar að finna sögur verkafólks sem látist hafa við undirbúning mótsins.
Gefa út „fótboltaspil“ með verkafólki sem látist hefur við undirbúninginn í Katar
Þúsunda farandsverkamanna er minnst í átaki sænsku rannsóknarblaðamannasamtakanna Blankspot til að vekja athygli á mannlega kostnaðnum við Heimsmeistaramótið sem hefst í nóvember.
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls fóru 0,0002% af fjármagni í COVID-viðbragðsáætlunum í að uppræta kynbundið ofbeldi
Ríki sem eiga sterka femíníska hreyfingu hafa verið talsvert líklegri til að taka tillit til kynjasjónamiða í COVID-19 áætlunum sínum en þau ríki þar sem engin eða veik femínísk hreyfing er við lýði, samkvæmt nýrri skýrslu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Heimili eru talin ábyrg fyrir tonnum á tonn ofan af matvælum sem fara í ruslið.
Svona spornar þú við sóun í sumarfríinu
Það vill enginn koma heim í ýldulykt eftir gott frí. Þá vilja eflaust flestir ekki umturnast í umhverfissóða á ferðalaginu. Hér eru nokkur ráð til njóta sumarleyfisins langþráða án þess að koma heim í fýlu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þórður Snær Júlíusson
Partíið er búið
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls 16 prósent ungra kjósenda fylgdist ekkert með pólitískum fréttum í kosningabaráttunni
Það færist í aukana að fólk fái fréttir af íslenskum stjórnmálum í gegnum netið og sérstaklega samfélagsmiðla. Fleiri 18 til 25 ára kjósendur notuðu samfélagsmiðla til að nálgast upplýsingar um síðustu kosningar en sjónvarpsfréttir.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þorbjörg Sigríður spurði Bjarna Benediktsson um grænar fjárfestingar ríkisins.
Um 2 prósent af fjárfestingum ríkisins teljast „grænar“
Miðað við þrönga skilgreiningu námu grænar fjárfestingar um 2 prósentum af heildarfjárfestingum ríkisins í fyrra. Ef notast er við víðari skilgreiningu og t.d. framlög til nýs Landspítala tekin með, er hlutfallið 20 prósent.
Kjarninn 1. júlí 2022
Bjarni Beneditsson fjármála- og efnahagsráðherra.
„Gjör rétt – ávallt“
Fjármála- og efnahagsráðherra segir að laun dómara eins og annarra æðstu embættismanna séu ekki lækka. Um sé að ræða leiðréttingu. Hann segir að það sé ekkert minna en siðferðisbrestur að skila því ekki sem ofgreitt var úr opinberum sjóðum.
Kjarninn 1. júlí 2022
Meira úr sama flokkiÁlit