Hvað á Ísland að verða þegar það er orðið stórt?

Auglýsing

Það fel­ast mýmörg tæki­færi í því þegar heilt ríki skellur á botn­in­um. Þaðan er besta við­spyrnan og mögu­legt verður að end­ur­hugsa allt planið upp á nýtt. Því miður hefur okkur Íslend­ingum ekki tek­ist nægj­an­lega vel að nýta þetta tæki­færi. Í stað þess að leggja upp með lang­tíma­á­ætlun um hvernig við getum orðið besti stað­ur­inn til að búa á fyrir sem flesta þegna höfum við hlaðið skamm­tíma­plástrum á hel­særðan efna­hags­lík­amann sem verja sér­hags­muni lít­illa en valda­mik­illa anga hans. Þegar svöðusárin eru jafn stór og þau sem við berum dugar slíkt hins vegar skammt. Og á end­anum mun okkur blæða út.

Hvað ætlar þú að gera þegar þú ert orð­inn stór?



Ný­verið var greint frá því að 2.200 manns hefðu sótt um vinnu hjá upp­lýs­inga­fyr­ir­tæk­inu Advania það sem af er árinu 2014. Fyr­ir­tækið gat ráðið 50. Þessi ásókn er yfir­fær­an­leg á önnur tækni- og upp­lýs­inga­fyr­ir­tæki líka. Um 500 manns sóttu til dæmis um sum­ar­starf hjá Nýherja.

Við­skipta­fræð­ingar og þeir sem nema félags­vís­indi eða ein­beita sér að tungu­mála­námi eiga líka í miklum erf­ið­leikum með að finna starf við hæfi. Í raun er nán­ast alltaf stór­kost­legt offram­boð umsókna þegar aug­lýst er eftir sér­fræð­ingum hvers kon­ar. Það sást ágæt­lega þegar Rík­is­skatt­stjóri aug­lýsti að hann þyrfti að ráða í tólf stöður vegna fram­kvæmda á skulda­leið­rétt­ingum Fram­sókn­ar­flokks­ins. 370 manns sóttu um þær tólf stöð­ur.

Hvernig verður þú þjón­u­stað­ur?



Í dag eru um 55 þús­und Íslend­ingar yfir 60 ára. Eftir tíu ár er því spáð að þeir verði 84 þús­und. Allar rann­sókn­ir, og almenn skyn­semi, segir okkur að þörfin fyrir aukna heil­brigð­is­­þjón­ustu eykst mjög eftir að þeim aldri er náð. Þeir sem starfa í heil­brigð­is­geir­anum mega því búast við auknu álagi.

Það verður hins vegar raun­veru­legt vanda­mál að manna þær við­bót­ar­stöður sem þörf verður fyrir að manna. Það nægir ekki bara að byggja nýtt sjúkra­hús og von­ast til þess að það dugi til að soga að sér hæft fólk í miklu magni.

Auglýsing

Þegar staða sér­fræði­lækna á Land­spít­al­anum eru aug­lýstar sækja oft engir um. Við­loð­andi skortur er á hjúkr­un­ar­fræð­ingum á hjúkr­un­ar­heim­ilum og fjöl­margir slíkir sem unnið hafa á spít­al­anum hafa látið lokk­ast til Nor­egs þar sem gnógt vinnu er að hafa fyrir miklu hærri laun og minni við­veru. Sömu sögu er í raun að segja af flestum lækn­um. Það blasa því við vand­ræði í heil­brigð­is­geir­an­um.

Og það eru ekki minni vand­ræði í mennta­kerf­inu. Íslend­ingum í heild mun fjölga um 13 pró­sent á næstu ell­efu árum. Fæð­ingum fjölg­aði reyndar tölu­vert strax í kjöl­far efna­hags­hruns­ins. Á árunum 2008-2010 fædd­ust um 5.000 nýir Íslend­ingar ár hvert. Og við eigum eig­in­lega ekk­ert fólk til þess að taka við þeim í mennta­kerf­inu.

Það vantar nefni­lega um 1.300 leik­skóla­kenn­ara eins og er. Og um 200 grunn­skóla­kenn­ara. Ein­ungis 30 grunn­skóla­­kenn­arar og tíu leik­skóla­kenn­arar munu útskrif­ast úr Háskóla Íslands í sum­ar. Fækkun þeirra sem sækja sér slíkt nám eftir að lengd þess fór úr þremur í fimm ár er gríð­ar­leg.

Hvar ætlar þú að búa?



Það hefur vænt­an­lega ekki farið fram­hjá neinum að nú stendur yfir stærsta milli­færsla Íslands­sög­unn­ar. Rík­is­stjórnin ætlar að gefa sumum 80 millj­arða króna af skattfé undir for­merkjum þess að verið sé að leið­rétta for­sendu­brest. For­sendu­brest­ur­inn er reyndar ekki meiri en svo að það verður hlut­verk fjár­mála­ráð­herra að ákveða hver hann var út frá því hversu margar umsóknir ber­ast um rík­islottó­vinn­ing­inn. Verði þær fleiri en reiknað var með mun for­sendu­brest­ur­inn verða lægri. Verði þær færri mun hann hækka.

Í tölum frá Rík­is­skatt­stjóra má sjá að 90 pró­sent þess­arar pen­inga­gjafar fara til fólks sem fædd­ist fyrir 1980. Íslend­ingar milli 18 og 34 ára fá átta millj­arða króna á meðan 35 til 108 ára (ef við gefum okkur að sá elsti fái eitt­hvað) fá 72 millj­arða króna.

Þessi aðgerð mun því skerða lífs­gæði ungra Íslend­inga tölu­vert. Pen­ingum sem gæti hafa verið varið í upp­bygg­ingu á þjón­ustu eða nið­ur­greiðslu skulda hins opin­bera er hent í mið­aldra milli­stétt. Tekjur ríkis og sveit­ar­fé­laga skerð­ast umtals­vert á næstu árum vegna sér­eign­ar­sparn­að­ar­að­gerð­anna, sem fylgja með í skulda­nið­ur­fell­ing­ar­­pakk­an­um. Þær munu auk þess ganga mjög nærri sér­eign­ar­líf­eyr­is­kerf­inu og þar með auka kostnað rík­is­ins vegna líf­eyr­is­greiðslna í fram­tíð­inni gríð­ar­lega. Sá skellur lendir líka á þeim sem eru ungir í dag því rík­ið, það erum við.

Auk þess virð­ist morg­un­ljóst að aðgerð­irnar og aukin einka­neysla þeirra sem munu fá mun auka verð­bólgu, valda enn óhag­stæð­ari við­skipta­jöfn­uði en við erum nú þegar að glíma við og vænt­an­lega veikja krón­una líka.

Af hverju á ungt fólk að vera á Íslandi?



Í síð­ustu viku kynnti rík­is­stjórnin nýja stefnu um vís­inda­­rann­sóknir og nýsköp­un. Við­leitnin er ágæt en sú full­yrð­ing Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­sonar for­sæt­is­ráð­herra að við­bót­ar­fram­lög í sam­keppn­is­sjóði upp á 2,8 millj­arða króna á nokkrum árum (3,5 pró­sent af skulda­nið­ur­fell­ing­ar­gjöf­inni) ýti Íslandi í fremsta flokk á meðal allra landa heims hvað varðar áherslu á vís­indi, rann­sóknir og nýsköpun er í besta falli fjar­stæðu­kennd. Við verðum enn langt á eftir hinum Norð­ur­lönd­unum og óra­fjar­lægð frá til dæmis Banda­­ríkj­un­um. Við erum ein­fald­lega ekki þjóð sem leggur áherslu á að fjölga eggj­unum í körf­unni.

Efna­hagur okkar hvílir aðal­lega á þremur stoð­um: útflutn­ingi á fiski og áli og inn­flutn­ingi á ferða­mönn­um. Tvær fyrstu stoð­irn­ar, fisk­ur­inn og álið, eru að mestu auð­linda­drifnar frum­at­vinnu­stoð­ir. Ferða­þjón­ustan er atvinnu­grein sem byggir að mestu á lág­launa­þjón­ustu. Aðgerðir sitj­andi stjórn­valda hafa fyrst og fremst snú­ist um að standa vörð um þessar stoð­ir. Og að láta sig dreyma um olíu.

Hvað ætlar Ísland að verða þegar það er orðið stórt?

Þegar ofan­greint er dregið saman er hægt að draga þá ályktun að á Íslandi sé ekki verið að nýta auð­lind­irnar til að byggja upp það sam­fé­lag sem fólkið vill búa í heldur reynt að láta fólkið aðlaga sig að auð­linda­drifnu frum­vinnslu­kerf­inu sem hentar valda­öfl­unum best. Á Íslandi bjóð­ast því ekki þau atvinnu­tæki­færi sem ungt fólk sæk­ist fyrst og fremst eftir á grund­velli mennt­unar sinn­ar.

Á Íslandi er vel­ferð­ar­kerfið að drag­ast aftur úr að gæð­um. Vöntun er á fólki sem vill vinna í því og stjórn­mála­menn neita að takast á við þau risa­vöxnu upp­bygg­ing­ar­verk­efni sem nauð­syn­legt er að takast á við svo við getum menntað hina ungu, hjúkrað öllum og séð fyrir hinum öldnu.

Á Íslandi er nán­ast ómögu­legt fyrir ungt fólk að eign­ast hús­næði vegna þess að aðstæður í hag­kerf­inu gera því ekki kleift að nurla saman fyrir útborg­un. Það er líka að verða ómögu­legt fyrir það að leigja hús­næði vegna þess að sturluð umfram­eft­ir­spurn eftir leigu­hús­næði hefur hækkað verð á slíku upp í him­in­hæð­ir. Þetta ástand á því miður bara eftir að versna á næstu árum. Vel­komin í fast­eigna­bóluna.

Á Íslandi ákveða mið­aldra stjórn­mála­menn að afhenda sinni kyn­slóð nokkra tugi millj­arða króna á sama tíma og þeir ákveða að takast ekki á við risa­vaxin lang­tíma­vanda­mál. Kostn­aði gjaf­ar­innar og afleið­ingar aðgerða­leysis þeirra lendir af fullum þunga á unga fólk­inu í fram­tíð­inni. Það kemur nefni­lega alltaf, ein­hvern tím­ann, að skulda­dög­um.

Vilt þú búa á Íslandi?



Ég held að ungir Íslend­ingar vilji upp til hópa búa á Íslandi. Hér er fjöl­skyldan þeirra, vinir og annað nán­asta tengsla­net. Hér eru heitu pott­arn­ir, ódýra raf­magn­ið, örygg­ið, nátt­úran og allt hitt sem er svo dásam­legt. En ungir Íslend­ingar vilja vinna við það sem þeir hafa áhuga á og kunna. Þeir vilja geta búið í sóma­sam­legu hús­næði án þess að greiða þorra ráð­stöf­un­ar­­tekna sinna fyrir það. Þeir vilja fá þjón­ustu í sam­ræmi við það hlut­fall launa sinna sem þeir greiða í skatta og þeir vilja geta horft fram á áhyggju­laust ævi­kvöld.

Sú stefna sem Ísland hefur valið að feta, stefna sér­hags­muna­­gæslu, skamm­tíma­hags­muna, íslenskrar krónu, gjald­eyr­is­hafta og ein­angr­un­ar­hyggju mun ekki skapa þær aðstæð­ur. Þvert á móti.

Meira úr sama flokkiLeiðari
None