Kirkja Pútíns?

Þegar kirkja styður ríki sem kúgar annað ríki þarf hún að útskýra afstöðu sína, segir norskur rithöfundur í aðsendri grein.

Auglýsing

Stríð Rúss­lands gegn Úkra­ínu, hefur nú staðið í fjórar vik­ur. Leið­togi rúss­nesk-or­þódox kirkj­unn­ar, Kirill patrí­arki, hefur ekki enn for­dæmt inn­rás Rúss­lands. Eigum við að tala um kirkju Pútíns? Eða kirkju KGB?

„Moskvu-patrí­arkatið er í raun orðið að póli­tísku flokks­ræð­is­afli.“ Prest­ur­inn Pavlo, sem ég hitti fyrir utan borg­ina Kiev, jós úr skálum reiði sinn­ar. Árum saman var kirkjan hans undir stjórn patrí­arkans í Moskvu. Hann fékk reglu­lega flug­rit sem honum var skipað að deila út til safn­að­ar­ins.“

„Þetta var rúss­neskur áróð­ur, eins og um að kjósa Janu­kovit­sj, og svo fylgdu flug­rit með áróðri gegn úkra­ínskri tungu. Ekki var eitt orð um Jesú í þessum rit­um, ekk­ert annað en hrein­rækt­að­ur, póli­tískur áróð­ur.“

Pavlo deildi aldrei út þessum áróðri. Og það gerði nágranna­prest­ur­inn Oleksandr, ekki held­ur: „Ég renndi yfir text­ann, sem var ekk­ert annað en lygar á lygar ofan. Það sem stóð í þessum flug­ritum þekkir nú bara eld­ur­inn í ofni mín­um.“

Auglýsing

Þann 15. des­em­ber 2018 var stofnuð ný orþódox kirkja í Úkra­ínu. Bæði Pavlo og Oleksandr ákváðu strax að skrá sig í nýju kirkj­una.

Hún heyrði undir patrí­ark­ann í Kon­stant­ínópel, eins og verið hafði fram að inn­limun Rússa árið 1686.

Hin nýja, úkra­ínska kirkja fram­kall­aði rama­kvein í Moskvu. Bæði Pútín og patrí­arki hinnar rúss­nesk-or­þódoxu kirkju tryllt­ust. Leið­togi nýju kirkj­unn­ar, metrópólitan Epif­anij, útskýrði fyrir mér hvers vegna:

„Þetta merkti að rek­inn hafi verið nagli í lík­kistu drauma þeirra um að end­ur­vekja Hið rúss­neska keis­ara­veldi og löng­unar rúss­neska patrí­arkans um að verða í leið­andi for­ystu innan Rétt­trún­að­ar­kirkj­unnar í heim­in­um.“

Yfir­stand­andi stríð í Úkra­ínu gefur til­efni til að líta svo á að það sé til­raun til að draga út þennan lík­kistu­nagla. Um er að ræða sam­eig­in­legt átak Pútíns og Kirills sem báðir eiga rætur í KGB.

Árið 1937 voru 85.300 rúss­nesk-or­þódox prestar teknir af lífi í Sov­ét­ríkj­unum og ári síðar 21.500. Sov­ét­ríkin gengu nán­ast af kirkj­unni dauðri. Þeim kirkju­leið­togum sem eftir lifðu, náði KGB smátt og smátt aftur tökum þeim eins ríkið hafði haft á kirkj­unni um ald­ir.

Banda­lag kirkju og ríkis er ekki nýtt af nál­inni. Á 18. öld hafði þetta banda­lag þvingað for­feður og mæður hinna rúss­nesku­mæl­andi orþódoxa sem ég hitti í Úkra­ínu, Lett­landi og Eist­landi, til að flýja land.

Á 19. öld hafði þetta banda­lag ríkis og kirkju fengið því til leiðar komið að flytja burt frá Rúss­landi þau sem til­heyrðu söfn­uðum mót­mæl­enda (dukho­boerne og molokaner­ne) sem ég hitti í Georgíu og Armen­íu. Árið 1945 hafði kirkjum verið lok­að, sem millj­ónir grísk-kaþ­ólskra í Vest­ur­-Úkra­ínu til­heyrðu, og þær settar undir patrí­ark­ann í Moskvu með blessun Sov­ét­stjórn­ar­inn­ar.

Eftir 1991 hefur átt sér stað mikil end­ur­bygg­ing gam­alla kirkna og klaustra. Nýjar kirkjur hafa einnig verið reist­ar. Nú þykir það móð­ins að vera orþódox. Á sama tíma og Pútín hefur verið haf­inn upp til skýj­anna af leið­togum orþódoxu kirkj­unn­ar, hefur gagn­rýnin vaxið gríð­ar­lega á hann og Kirill.

Í sept­em­ber 2021 fór rúss­nesk-or­þódox prestur fram á það opin­ber­lega að patrí­ark­inn gerði grein fyrir tekjum sín­um.

Dag­inn eftir var hann fjar­lægður úr emb­ætti.

Sama dag og hinn fang­els­aði and­spyrnu­mað­ur, Aleksej Naval­nyj fékk Sak­harov-verð­laun Evr­ópu­þings­ins 2021, rit­aði prestur á Face­book: „Áður gagn­rýndi ég hann, en nú er ég reiðu­bú­inn til að taka í hönd hans.“

Nokkrum dögum síðar var hann rek­inn úr emb­ætti.

Í sunnu­dags­messu 6. mars s.l. hélt prestur nokkur pré­dikun þar sem hann gagn­rýndi stríðið í Úkra­ínu.

Fjórum dögum síðar var hann sektaður um 35.000 rúbl­ur.

Sama sunnu­dag hélt Kirill patrí­arki einnig pré­dik­un. Í stað þess að for­dæma stríðið tal­aði hann um skrúð­göngur til stuðn­ings sam­kyn­hneigð­um, og lét í það skína að almenn við­ur­kenn­ing á slíkum pride-við­burðum kynni að rétt­læta það sem gerst hefur í Úkra­ínu. Stríðið er þar með í hans augum eins konar heil­agt stríð gegn vest­rænum skoð­unum og lífs­hátt­um.

Pré­dik­unin dró taum hins rúss­neska við­horfs „rus­skij mir“ [rús­senskur frið­ur], um að fólkið sem stofnað hafði hið forna Kiev-­ríki væri fólk hverrar saga ætti sam­leið með orþódoxri trú.

Auglýsing

Margir vilja meina að slík hug­taka­notkun end­ur­spegli rúss­neska þjóð­rembu og póli­tískan metn­að, þar sem rúss­nesk tunga, trú og sögu­skiln­ingur eigi að ríkja þar sem nú er Rúss­land, Úkra­ína og Hvíta-Rúss­land. Og hugs­an­lega á öllu svæð­inu sem eitt sinn til­heyrði Rúss­neska heims­veld­inu eða Sov­ét­ríkj­un­um.

Er ég vann að ritun nýj­ustu bókar minnar um vald og trú í A-Evr­ópu hitti ég marga orþódoxa sem heyra undir patrí­ark­ann í Moskvu, en töldu sig alls ekki vilja eiga nokkuð saman að sælda við þessa hug­taka­notkun og voru óró­legir yfir þróun mála innan kirkj­unn­ar.

Nunna nokkur í Solovet­ski­j-klaustr­inu við Hvíta­hafið finnst það miður að kirkjan væri á leið í þræls­fjötra hjá rík­is­vald­inu. Hún reynir að halda sig fjarri opin­beru kirkju­valdi.

Gamli prest­ur­inn sem ég hitti í Pskov, hefur sofið illa um nætur og ber lítið traust til ungra presta. Hann kall­aði þá sov­éska og ung­komma í hugs­un.

En slíkar gagn­rýn­is­raddir geta gufað fljótt upp innan hins stóra hóps orþódoxa í Rúss­landi, sem and­spænis heila­þvotti sjón­varps­stöðv­anna virð­ast vera álíka sann­færðar í trú sinni og þau sem trúa á Guð.

En eitt­hvað er að ger­ast. Í Úkra­ínu steig fram emb­ætt­is­maður bisk­ups­dæm­is­ins í Moskvu, fyrrum sauð­tryggur fylgj­andi Kirills, metrópolitan Onu­frij og gagn­rýndi stríðið á fyrsta degi og for­dæmdi það.

Ef Kirill tapar trausti og valdi yfir þeim 12.000 söfn­uðum sem til­heyra Onu­fri­js, er víst að stríð Pútíns fer ekki heldur eins og stefnt er að.

Náið sam­band ríkis og kirkju er ekki nei­kvætt í sjálfu sér. En þegar ríkið er farið að kúga kirkj­una þarf hún að gefa sínar skýr­ing­ar. Já, í enn rík­ara máli þegar ríkið fer í stríð sem að hluta til er rétt­lætt með hug­tökum og gildum sem eiga sínar rætur í kirkj­unni.

Höf­undur er fjöl­miðla­fræð­ingur og rit­höf­und­ur. Hann hefur m.a. ritað bæk­urn­ar: Put­ins presse og Makten & Troen – en reise til de vakreste kirkene og klostrene i Europa.

Örn Bárður Jóns­son íslenskaði en hægt er að lesa grein­ina á frum­mál­inu hér.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hægt er að horfa á sjónvarp með ýmsum hætti.
Myndlyklum í útleigu fækkað um 25 þúsund á fimm árum
Þeim sem leigja myndlykla fyrir nokkur þúsund krónur á mánuði af fjarskiptafyrirtækjum til að horfa á sjónvarp hefur fækkað um tíu þúsund á einu ári. Fleiri og fleiri kjósa að horfa á sjónvarp í gegnum app.
Kjarninn 9. desember 2022
Hér sést annar mannanna vera leiddur inn í héraðsdóm eftir handtöku í september.
Búið að birta ákæru gegn tveimur mönnum fyrir að skipuleggja hryðjuverk
Í september voru tveir menn handteknir grunaðir um að hafa ætlað að fremja hryðjuverk á Íslandi. Þeir eru taldir hafa ætlað að ráðast að Alþingi og nafngreindum stjórnmálamönnum. Búið er að birta lögmönnum þeirra ákæru.
Kjarninn 9. desember 2022
Litla-Sandfell stendur um 95 metra upp úr Leitahrauni í Þrengslunum.
Náma í Litla-Sandfelli veldur „miklum neikvæðum umhverfisáhrifum“
Skipulagsstofnun telur Eden Mining vanmeta umhverfisáhrif námu í Litla-Sandfelli. Að fjarlægja fjall velti upp þeirri hugmynd „hvort verið sé að opna á þá framtíðarsýn að íslenskar jarðmyndanir verði í stórfelldum mæli fluttar út til sementsframleiðslu“.
Kjarninn 9. desember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fullyrt að stjórnvöld hafi breytt reglugerð til að aðstoða Pussy Riot eftir beiðni Ragnars
Mikil leynd hefur ríkt yfir því hverjir hafa fengið útgefin sérstök íslensk vegabréf á grundvelli reglugerðarbreytingar sem undirrituð var í vor. Nú er fullyrt að hennii hafi verið breytt eftir að Ragnar Kjartansson leitaði til Katrínar Jakobsdóttur.
Kjarninn 9. desember 2022
Guðbjörg Matthíasdóttir, er stærsti einstaki eigandi Þórsmerkur og Árvakurs ásamt börnum sínum. Hún settist í stjórn félaganna fyrir skemmstu.
Prentsmiðjan og skuldir Árvakurs við hana færðar úr útgáfufélagi Morgunblaðsins
Í lok september var ákveðið að færa prentsmiðjuna Landsprent út úr Árvakri og til móðurfélagsins Þórsmerkur. Með fylgdu skuldir Árvakurs við tengdan aðila, Landsprent, upp á 721 milljón króna. Hlutafé í móðurfélaginu var aukið um 400 milljónir króna.
Kjarninn 9. desember 2022
Aðgerðirnar sem lagðar eru til af ríkisstjórninni til þess að hafa auknar tekjur af umferð bera vott um úrræðaleysi og skammsýni, segja hagsmunasamtök bílgreinarinnar, sem telja notkunargjöld styðja betur við orkuskipti í samgöngum.
Hver ekinn kílómetri á rafbíl kosti sex krónur í stað annarra gjalda
Samtök verslunar og þjónustu og Bílgreinasambandið vilja sjá nýtt notkunargjald leggjast á akstur bíla sem ganga fyrir rafmagni eða vetni, í stað þess að vörugjöld og bifreiðagjöld á þessa bíla hækki eins og gengið er út frá í fjárlagafrumvarpinu.
Kjarninn 8. desember 2022
Bryndís Haraldsdóttir þingmaður Sjálfstæðisflokks er formaður allsherjar- og menntamálanefndar.
Leggja til að fjölskyldur sem ekki var hægt að senda úr landi fái dvalarleyfi
Útlendingafrumvarp dómsmálaráðherra er komið úr nefnd, nánast óbreytt. Stjórnarflokkarnir leggja til bráðabirgðabreytingu um að nokkur hópur fólks með börn, sem ekki var hægt að senda úr landi vegna veirufaraldursins, fái dvalarleyfi hérlendis.
Kjarninn 8. desember 2022
Ketill Sigurjónsson
Fallið vindmastur Orkuveitu Reykjavíkur
Kjarninn 8. desember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar