Kynþáttamörkun

Þótt umræða um hugtakið „racial profiling“ sé ný hér á landi má búast við að hún skjóti oftar upp kollinum á næstunni. „Þess vegna teljum við mikilvægt að lipurt og lýsandi íslenskt orð um þetta hugtak komi fram sem fyrst og festist í sessi.“

Samsett mynd
Auglýsing

Hug­takið racial profil­ing er nýkomið inn í umræð­una hér á landi. Með því er átt við það þegar kyn­þáttur og/eða húð­litur er not­aður til þess að skil­greina ein­stak­linga eða hópa fólks og mis­munun gagn­vart þeim rétt­lætt á þeim for­send­um. Slík flokkun fólks bygg­ist oft á ómeð­vit­aðri hlut­drægni. Í lög­gæslu birt­ist þetta með þeim hætti að ein­stak­lingur eða hópur fólks er grun­aður um sak­næmt athæfi vegna kyn­þáttar og/eða húð­litar frekar en sönn­un­ar­gagna. Ýmsar þýð­ingar hafa komið fram á racial profil­ing, t.d. kyn­þátta­miðuð lög­gæsla, kyn­þátta­miðuð grein­ing, kyn­þátta­blóri og sjálf­sagt fleiri. Við teljum ekk­ert þess­ara orða heppi­legt en mik­il­vægt að hafa gott íslenskt orð um þetta hug­tak.

Enska orðið profil­ing merkir „the recor­ding and ana­lysis of a per­son's psycholog­ical and behavioural charact­er­ist­ics, so as to assess or pred­ict their capa­bilities in a certain sphere or to ass­ist in identi­fy­ing categories of peop­le“ þ.e. „skrán­ing og grein­ing á sál­rænum eig­in­leikum og hegð­un­ar­mynstri ein­stak­linga, í þeim til­gangi að meta eða spá fyrir um færni þeirra á til­teknu sviði eða hjálpa til við flokkun fólks“. Orðið er notað í ýmsum sam­böndum – ekki bara racial profil­ing heldur líka crim­inal profil­ing, gender profil­ing, age profil­ing o.fl. Þess vegna væri æski­legt að eiga íslenska sam­svörun sem hægt væri að nota, með mis­mun­andi for­lið­um, í öllum þessum sam­bönd­um.

Við leggjum til að orðið mörkun verði tekið upp sem þýð­ing á profil­ing. Sögnin marka merkir m.a. ‘merkja, auð­kenna’, og með því að marka fólk eru því gefin eða ætluð ákveðin auð­kenni og skipað í ákveð­inn flokk. Verkn­að­ar­nafn­orðið mörkun er svo myndað af marka. Við teljum að það nái merk­ing­unni í profil­ing vel – það er verið að marka (e. profile) til­tekna ein­stak­linga eða hópa, skil­greina eig­in­leika og hegðun þeirra, gefa þeim til­tekið mark (e. profile). Hug­takið racial profil­ing má því þýða sem kyn­þátta­mörkun. Á sama hátt má þýða crim­inal profil­ing sem afbrota­mörkun, gender profil­ing sem kynja­mörkun, age profil­ing sem ald­urs­mörkun o.s. frv. Til að átta sig á hvernig orðið væri notað má vitna í nýlegar frétt­ir.

Auglýsing

Í frétt á mbl.is 17. maí seg­ir: „„Þetta er engu að síður mikið áfall fyrir dreng­inn,“ sagði Sig­ríður og bætti við að ekki hafi verið um kyn­þátta­mið­aða lög­gæslu að ræða.“ Í Frétta­blað­inu sama dag seg­ir: „Arn­dís Anna spurði um kyn­þátta­mið­aða lög­gæslu [e. Racial profil­ing] innan bæði lög­regl­unnar og sér­sveit­ar.“ Í Kjarn­anum sama dag seg­ir: „Segir ekki um kyn­þátta­mið­aða lög­gæslu að ræða.“ Auð­velt væri að skipta hér kyn­þátta­mið­aða lög­gæslu út fyrir kyn­þátta­mörkun: „„Þetta er engu að síður mikið áfall fyrir dreng­inn,“ sagði Sig­ríður og bætti við að ekki hafi verið um kyn­þátta­mörkun að ræða.“ „Arn­dís Anna spurði um kyn­þátta­mörkun [e. Racial profil­ing] innan bæði lög­regl­unnar og sér­sveit­ar.“ „Segir ekki um kyn­þátta­mörkun að ræða.“

Þótt umræða um racial profil­ing sé ný hér á landi má búast við að hún skjóti oftar upp koll­inum á næst­unni og eigi eftir að verða meira áber­andi. Þess vegna teljum við mik­il­vægt að lip­urt og lýsandi íslenskt orð um þetta hug­tak komi fram sem fyrst og fest­ist í sessi. Við teljum að orðið kyn­þátta­mörkun henti vel í þessu skyni og hvetjum þau sem fjalla um þetta efni á opin­berum vett­vangi til að nota það orð – með enska hug­takið innan sviga í fyrstu ef þörf þyk­ir. Vit­an­lega kann þetta orð að hljóma fram­and­lega í fyrstu eins og ný orð gera venju­lega, en kom­ist það í ein­hverja notkun mun það án efa venj­ast fljótt.

Claudia Ashanie Wil­son, lög­maður

Eiríkur Rögn­valds­son, pró­fessor emeritus í íslenskri mál­fræði við Háskóla Íslands

Eliza Reid, rit­höf­undur og for­seta­frú

Eyrún Ólöf Sig­urð­ar­dótt­ir, mann­fræð­ingur og aðjunkt á Mennta­vís­inda­sviði Háskóla Íslands

Gísli Páls­son, pró­fessor emeritus í mann­fræði við Háskóla Íslands

Sema Erla Serdaroglu, aðjunkt á Mennta­vís­inda­sviði Háskóla Íslands

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jón Ólafur Ísberg
Nýr þjóðhátíðardagur
Kjarninn 1. desember 2022
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið - „Það er enginn að fara hakka mig”
Kjarninn 1. desember 2022
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Sýndu þakklæti í verki 感恩图报
Kjarninn 1. desember 2022
Kísilverksmiðjan í Helguvík verður líklega flutt, eða fundið nýtt hlutverk, samkvæmt tilkynningu Arion banka.
„Allt útlit fyrir“ að kísilverið í Helguvík verði ekki gangsett á ný
Arion banki og PCC hafa slitið viðræðum um möguleg kaup PCC á kísilverksmiðjunni í Helguvík. Einnig hefur Arion sagt upp raforkusamningi við Landsvirkjun, þar sem framleiðsla kísils var forsenda samningsins.
Kjarninn 1. desember 2022
Dagur B. Eggertsson er sem stendur borgarstjóri í Reykjavík. Einar Þorsteinsson mun taka við því embætti síðar á kjörtímabilinu.
Sá hluti Reykjavíkurborgar sem rekinn er fyrir skattfé tapaði 11,1 milljarði á níu mánuðum
Vaxtakostnaður samstæðu Reykjavíkurborgar var 12,1 milljarði króna hærri en áætlanir gerðu ráð fyrir á fyrstu níu mánuðum ársins. Samstæðan skilar hagnaði, en einungis vegna þess að matsvirði félagslegs húsnæðis hækkaði um 20,5 milljarða króna.
Kjarninn 1. desember 2022
Nafnlausi tindurinn til hægri á myndinni. Efst eru Geirvörtur.
Vilja að nafnlausi tindurinn heiti Helgatindur
Nafnlaus tindur sem stendur um 60 metra upp úr ísbreiðu Vatnajökuls ætti að heita Helgatindur til heiðurs Helga Björnssyni jöklafræðingi, segir í tillögu sem sveitarstjórn Skafárhrepps hefur samþykkt fyrir sitt leyti.
Kjarninn 1. desember 2022
Íslandsbanki segir ekki hversu margir fengu flokkun sem hæfir fjárfestar á meðan að á útboðinu stóð
Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um söluferli Íslandsbanka kemur fram að fjárfestar sem voru ekki í viðskiptum við Íslandsbanka gátu sótt um og fengið flokkun sem „hæfir fjárfestar“ á þeim klukkutímum sem útboðið stóð yfir.
Kjarninn 1. desember 2022
Lilja D. Alfreðsdóttir, menningar- og viðskiptaráðherra.
Ríkisstjórnin samþykkti áframhaldandi styrkjagreiðslur til fjölmiðla en til eins árs
Áfram sem áður er ágreiningur innan ríkisstjórnar Íslands um styrki til einkarekinna fjölmiðla. Styrkjakerfið verður framlengt til eins árs í stað tveggja. Um er að ræða málamiðlun til að ná frumvarpinu úr ríkisstjórn.
Kjarninn 1. desember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar