Auglýsing

Hinn 9. febr­úar 2007 flutti Ólafur Ragnar Gríms­son, for­seti Íslands, ræðu á mál­þingi í Dan­mörku sem var skipu­lagt af Dansk Industri. Til­efnið var, eins og svo oft á þessum tíma, að útskýra og lofa íslenska efna­hagsund­rið og útrás íslenskra yfir­burða­manna á sviði við­skipta. Á meðal ann­arra frum­mæl­anda voru Hannes Smára­son, þá for­stjóri FL Group, og Sig­urður Ein­ars­son, þá stjórn­ar­­for­maður Kaup­þings banka. Þeir hafa síðan báðir verið ákærðir fyrir stór­felld efna­hags­brot og fyr­ir­tækin sem þeir stýrðu farið kon­ung­lega á hlið­ina. Hér­aðs­dómur hefur raunar dæmt Sig­urð í margra ára fang­elsi en þeirri nið­ur­stöðu hefur verið áfrýjað til Hæsta­rétt­ar.

Í end­ur­sögn á ræðu for­set­ans sem hægt er að finna á heima­síðu emb­ætt­is­ins seg­ir: „For­set­inn rakti einnig ýmis sér­kenni íslensks við­skipta­lífs sem gert hefðu íslenskum athafna­mönnum kleift að vinna marga sigra í sam­keppni við stærri fyr­ir­tæki á heims­mark­aði. Þar kæmi einkum til vinnu­semi þjóð­ar­inn­ar, áhersla á skjót við­brögð, stuttar boð­leið­ir, trún­aður í sam­skiptum ein­stak­linga og sú stað­reynd að þjóðin hefði verið bless­un­ar­lega laus við þau svifa­seinu skrifræð­is­bákn sem höml­uðu fram­för í öðrum lönd­um.“

Hér verður ekki fjallað meira um þjóð­ern­is­dramb for­set­ans um að Íslend­ingar séu yfir­burða­menn. Hér verður ekki fjallað um þá firru að eitt­hvað annað en ódýrt fjár­magn sem streymdi til Íslands vegna hárra vaxta hér hafi gert íslenskum athafna­mönnum kleift að vinna marga sigra í sam­keppni við stærri fyr­ir­tæki á heims­mark­aði. Hér verður meira að segja ekki fjallað um andúð for­set­ans á skrifræð­is­bákni (regl­u­m?) né þá stað­reynd að Íslend­ingum virð­ist skít­sama um aðal­hlut­verk for­set­ans í þessum útrás­ar­brand­ara. Honum hefur enda verið fyr­ir­gefið af Ices­a­ve-skelk­aðri þjóð. Hér verður ein­ungis fjallað um tvennt sem for­set­inn nefndi og er lík­lega meira ein­kenn­andi en nokkuð annað fyrir okkar litlu og sam­ofnu þjóð. Stuttar boð­leiðir og trúnað í sam­skiptum ein­stak­linga.

Auglýsing

[em­bed]htt­p://issu­u.com/kjarn­inn/docs/2014_06_26/4[/em­bed]

Spill­ing og frænd­hygli



Það sem for­set­inn og ýmsir við­skipta­­for­kólfar kalla stuttar boð­leiðir og trúnað í sam­skiptum ein­stak­linga upp­lifa margir aðrir landar þeirra nefni­lega sem spill­ingu og frænd­hygli. Þeir sem hafa aðgang að upp­lýs­ing­unum og pen­ing­unum strjúka þeim sem standa nærri með því að leyfa þeim að græða líka.

Það er stundum sagt að ef Íslend­ingur þekki ekki ein­hvern annan Íslend­ing þekkir hann pott­þétt ein­hvern sem þekkir hann. Við erum svo skyld og tengd að það hefur verið stofnað fyr­ir­tæki utan um að rann­saka þann skyld­leika. Það var raun­veru­lega mark­aður fyrir app sem kemur í veg fyrir að við stundum óvart kyn­ferð­is­mök með ein­hverjum landa okkar sem er of skyldur til þess að slík athöfn þyki boð­leg.

Smæðin og nálægðin skapar því mýmörg vanda­mál fyrir okk­ur, ekki bara í við­skipta­líf­inu. Það sést ágæt­lega á ýmsum málum sem upp hafa komið á und­an­förnum miss­er­um. Þegar mál Bald­urs Guð­laugs­sonar var tekið fyrir í Hæsta­rétti í upp­hafi árs 2012 lýstu sex dóm­arar af tólf við rétt­inn sig van­hæfa til að dæma í mál­inu vegna kunn­ings­skapar við Bald­ur. Þetta þótti óvenju­legt en var þó ekki eins­dæmi sam­kvæmt skrif­stofu­­stjóra rétt­ar­ins.

Á Alþingi verða þessir hags­muna­á­rekstrar oft sýni­leg­ir. Jón Gunn­ars­son, for­maður atvinnu­vega­nefndar þings­ins, er til að mynda einn helsti bar­áttu­maður þing­heima fyrir hval­veið­um. Sonur Jóns á fyr­ir­tæki sem veiðir hvali og selur kjöt þeirra.

Leka­málið svo­kall­aða sýnir síðan betur en nokkuð annað van­getu okkur til að taka fag­mann­lega á mál­um. Þar rann­sakar und­ir­stofnun inn­an­rík­is­ráð­herra yfir­mann sinn og póli­tíska aðstoð­ar­menn hans og á að taka ákvörðun um hvort ákæra eigi ein­hvern í mál­inu. Á meðan situr ráð­herr­ann sem fast­ast sem æðsti yfir­maður lög­gæslu í land­inu.

Nýr leik­völlur



Heim­ur­inn er ekki lengur leik­völlur íslenskra athafna­skálda líkt og hann var í skamman tíma fyrr á þess­ari öld. Nú er leik­völlur þeirra Ísland varið höft­um. Í stað þess að vinna sigra á stórum fyr­ir­tækjum á heims­mark­aði með þýskt lánsfé úr bönk­unum vinna þeir nú stóra sigra á íslenskum almenn­ingi með því fé sem þeir komust undan með.

Það flytja þeir í bíl­förmum aftur inn fyrir höft með afslátt­ar­­leið Seðla­bank­ans og kaupa hluta­bréf, skulda­bréf, fast­eignir og annað til­fallandi á spott­prís. Oft eru þessar eignir keyptar af sjóðum sjóðs­stýr­ing­ar­fyr­ir­tækja og raun­veru­legu eig­end­urnir faldir frá sjónum almenn­ings, enda upp­lýs­ingar um hlut­deild­ar­skír­tein­is­hafa ekki opin­ber­ar.

Stórar ákvarð­anir teknar af litlum hópi



Enn gilda sömu reglur og for­set­inn lof­aði í Dan­mörku um árið. Stuttar boð­leiðir og trún­aður á milli manna skilar bestum árangri. Það er sér­stak­lega hættu­legt í sam­fé­lagi þar sem höft hafa hindrað öll eðli­leg­heit í á sjötta ár. Þeir sem hafa upp­lýs­ingar um það sem máli skiptir eru í lyk­il­að­stöðu til að hagn­ast mjög. Þeir sem hafa þær ekki tapa.

Það er því nauð­syn­legra en nokkru sinni fyrr að vanda vel til verka við slíkar aðstæð­ur. Það er því miður ekki hægt að segja að við séum að gera það.

Hér eru þess í stað mynd­aðir alls kyns litlir hópar sem hafa það hlut­verk að móta risa­stórar ákvarð­anir sem hafa mikil áhrif á dag­legt líf okkar allra. Í þessa hópa velj­ast meðal ann­ars starfs­menn fjár­mála­fyr­ir­tækja og tekið er af þeim dreng­skap­ar­lof­orð um að mis­nota ekki upp­lýs­ingar sjálfum sér eða fyr­ir­tækjum sínum til fram­drátt­ar. Þeir taka ákvarð­anir um fram­tíð hús­næð­is­mála og þá skulda­bréfa­­út­gáfu sem henni fylgir, skulda­­nið­ur­fell­ing­ar, afnám verð­trygg­ing­ar, fram­tíð­ar­skipan Seðla­banka og auð­vitað mögu­legt afnám gjald­eyr­is­hafta. Allt er unnið í lok­uðum bak­her­bergjum og meira að segja þing­menn fá ekk­ert að vita.

Nú er gróða­par­tíið að byrja aft­ur. Þótt leik­völl­ur­inn sé annar en áður, og við búin að fara í gegnum hruns­rús­sí­bana, hefur okkur ekki tek­ist að losna við þau sér­kenni íslensks við­skipta­lífs sem for­set­inn sagði forðum að „gert hefðu íslenskum athafna­mönnum kleift að vinna marga sigr­a“. Þvert á móti virð­ast þau lifa betra lífi en nokkru sinni áður á litla Íslandi.

Leið­ar­inn birt­ist fyrst í nýj­ustu útgáfu Kjarn­ans. Lestu hana hér.

 

Katrín Baldursdóttir
Flokksskírteini leið til frama
Kjarninn 16. júlí 2019
Lífeyrisjóður verzlunarmanna lækkar óverðtryggða vexti
Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefur lækkað fasta vexti á óverðtryggðum lánum úr 6,12 prósentum í 5,14 prósent. Í kjölfar breytingarinnar eru þetta lægstu föstu vextir óverðtryggðra lána sem í boði eru.
Kjarninn 16. júlí 2019
Íslenska ríkið braut gegn Styrmi og Júlíusi
Mannréttindadómstóll Evrópu telur íslenska ríkið hafa brotið gegn Styrmi Þór Bragasyni, fyrrum forstjóra MP banka, og Júlíusi Sigurþórssyni, fyrrum framkvæmdastjóra vörustýringasviðs Húsasmiðjunnar.
Kjarninn 16. júlí 2019
Duterte íhugar að slíta stjórnmálasambandi við Ísland
Rodrigo Duterte, forseti Filippseyja, íhugar alvarlega að slíta stjórnmálasambandi við Ísland í kjölfar ályktunar Íslands í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna.
Kjarninn 16. júlí 2019
Píratar greiddu gegn tilnefningu Birgittu í trúnaðarráð flokksins
Birgitta Jónsdóttir mun ekki sitja í trúnaðarráði Pírata eftir að tilnefningu hennar í ráðið var hafnað í atkvæðagreiðslu á félagsfundi Pírata. Alls kusu 55 gegn og 13 með tilnefningu Birgittu í trúnaðarráð Pírata.
Kjarninn 16. júlí 2019
Persónuvernd annar ekki eftirspurn
Eftir að ný persónuverndarlöggjöf tók gildi síðasta sumar hefur kvörtunum til Persónuverndar fjölgað um 70 prósent en löggjöfin gerir fólki kleift að stýra sínum persónuupplýsingum betur. Persónuvernd hefur ekki náð að sinna eftirspurn að öllu leyti.
Kjarninn 16. júlí 2019
Ástþór Ólafsson
Styrkjandi áhrif til eftirbreytni
Kjarninn 15. júlí 2019
Magnús Halldórsson
Lausnin er að draga tjöldin frá
Kjarninn 15. júlí 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari
None