Orku- og umhverfissilfurskeiðin

Álfheiður Eymarsdóttir skrifar um upplifun sína, lærdóma og lausnir í orkusparnaði og umhverfisvitund sem hún tamdi sér þegar hún var búsett í Bretlandi á tíunda áratug síðustu aldar.

Auglýsing

Ég bjó lengi í Bret­landi. Fyrstu mán­uð­ina hag­aði ég mér bara eins og ég hafði van­ist hér heima. Lét renna úr öllum krönum við­stöðu­laust, bæði heitt og kalt – við upp­vask, þrif, bað­ferðir o,fl. Hit­aði húsið vel, það var svo kaldur vet­ur. En þegar ég fékk svo reikn­ing­ana fékk ég áfall. Klór­aði mér í hausnum og fór að hugsa um hvernig þetta gæti verið svona dýrt og hvað ég ætti til bragðs að taka.

Um leið fór ég að fylgj­ast betur með hegðun Breta og kom­ast inn í breskt sam­fé­lag. Og flokkun á rusli var alveg nýtt fyrir mér. Ég gerði upp­götv­an­ir, ég fann aðrar leið­ir. Ég lærði aðferðir sam­fé­lags sem hefur ekki eins góðan og ódýran aðgang að köldu vatni, raf­magni og heitu vatni eins og Íslend­ing­ar.

Vatnið

Bretar búa ekki að hita­veitum eins og við. Ég lærði að nýta heita vatnið bet­ur. Fór í sturtu og bara í freyði­bað til spari. Ég sá að til voru klukkur á heita vatn­ið. Ég gat slökkt á því og kveikt mjög auð­veld­lega. Alveg sjálf­virkt með því að stilla klukk­una. Ég vil taka það fram að mið­stöðv­ar­hitun er ekki sjálf­sögð í Bret­landi, heita vatnið er hitað upp með raf­magni eða gasi og vatns­tankar sem geyma það. Ég stillti klukk­una þannig að það slokkn­aði á hita kl. 9 á kvöld­in. Kvikn­aði á því aftur um 6 – þá pass­aði að það var orðið volgt í hús­inu og nóg heitt vatn fyrir sturtu fyrir vinn­una. Slökkti aftur kl. 9 um morg­un­inn þegar ég hélt til vinnu eða náms og kveikti um 4, rétt áður en ég kom heim úr vinn­unni eða skól­an­um.

Auglýsing

Þetta spar­aði mér heil­mikla fjár­muni og dugði alveg til að mér liði vel. Þetta spar­aði mér um 16 tíma á sól­ar­hring í upp­hitun heim­il­is. Bretar eru um 66 millj­ónir skv. síð­asta mann­tali og 27 millj­ónir heim­ila. Sumir eru auð­vitað heima allan dag­inn þannig að við skulum taka af þessu dag­stund­irn­ar. Við skulum líka taka af u.þ.b. 500 þús­und af aðals­fólki og hinum efna­meiri. Þó komst ég að því að þeir eru spar­samir líka. En orku­sparn­aður Breta, bara í hús­hitun gerir þá 238,5 millj­ónir orku­stunda sem spar­ast. 26,5 millj­ónir heim­ila sinnum 9 stund­ir.

Ég hætti að vaska upp eins og hér heima, vatnið rann ekki við­stöðu­laust heldur gerði ég þetta upp á gamla mát­ann, keypti mér plast­dall sem pass­aði í vaskinn, lét renna í hann og vaskaði svo allt upp úr sama sápu­vatn­inu, hellti svo úr og skol­aði svo allt í hreinu vatni úr sama dall­in­um. Þegar ég hafði ráð á upp­þvotta­vél, þá gerði ég eins og Bret­arn­ir, keypti upp­þvotta­vél sem not­aði lág­marks­orku og vatn.

Það voru ýmis önnur ráð. Þegar ég tann­bur­staði mig, kveikti ég á kran­anum til að bleyta í burst­an­um, slökkti svo á kran­anum þar til athöfn var lokið og ýmis­legt fleira sem ég get talið upp. Á vissum svæðum í Bret­landi er skortur á vatni. Og stundum þarf að skerða vatn til íbúa. Ég lærði að spara kalda vatnið líka. Ég læt ekki renna við­stöðu­laust. Vatn er tak­mörkuð auð­lind. Áætl­aður sparn­aður á köldu vatni hjá mér var um 50%.

Gasið

Á mörgum heim­ilum er enn gasupp­hit­un. Sama og að ofan, klukka! Og elda­mennskan mun auð­veld­ari á gasi en raf­magni. Ég við­ur­kenni að ég hafði smá áhyggjur af gas­inu (gas, þetta er lykt­ar­laust, springur ekki allt í loft upp) en þetta vand­ist og lærð­ist. Áætl­aður sparn­aður á gasi svip­aður og á heita vatn­inu. 238,5 millj­ónir orku­stunda á sól­ar­hring.

Bensín og olía

Ég er af bíla­kyn­slóð­inni. Ég keyrði bara upp að þeim búð­um, stofn­unum og fyr­ir­tækjum sem ég átti erindi við. Ég lagði bara upp á gang­stétt ef það var ekki stæði nógu nálægt. Skildi bíl­inn eftir í gangi, hljóp inn og lauk erinda­gjörðum og aftur út og keyrði í burtu.

Þessu þurfti ég að hætta. Ég þurfti reyndar bíl þegar ég bjó í dreif­býli, en að skilja hann eftir í gangi til að hlaupa inn í búð var alveg bann­að. Hvað þá að setja hann í gang á morgn­ana til að hita hann, hlaupa inn og fá sér kaffi – fara svo aftur út þegar hann var orð­inn heitur og keyra af stað. Nágrann­arnir horfðu á mig furðu lostn­ir. Ég hætti þessu, keypti mér hlíf yfir bíl­inn, þurfti aldrei að moka snjó af honum eða skafa af rúð­um, svipti bara hlíf­inni af og keyrði af stað í ísköldum bíln­um. Bara hressandi. Áætl­aður sparn­aður í bens­íni hjá mér var um 20 lítrar á mán­uði.

Best var þó að búa í þétt­býl­inu. Þá þurfti ég ekki bíl. Almenn­ings­sam­göngur í topp­standi. Bret­arnir eru auð­vitað fleiri og ódýr­ara hlut­falls­lega fyrir þá að reka almenn­ings­sam­göngur en þetta var mjög þægi­legt og oft fljót­farn­ara en að sitja í umferð­ar­teppu.

Þeir eru með frá­bært kerfi sem heitir „Park and Ride“. Þetta er rétt fyrir utan borgir og bæi, þar leggur þú bílnum og tekur strætó inn í bæ og borg. Ég á erfitt með að slumpa á sparnað á bens­íni á þessu en gera má ráð fyrir tölu­verðum sparn­aði þegar við tökum inn almenn­ings­sam­göngur sem eru not­að­ar, minni umferð­ar­teppur og styttri öku­ferð­ir.

Raf­magnið

Bretar og fleiri þjóðir eru með nokkuð snið­ugt kerfi þar sem hægt er að slökkva á inn­taki í vegg ef og þegar það er ekki í notk­un. Þeir eru líka búnir að upp­götva „stand-­by“ vanda­málin sem eru búin til af raf­tækja­fram­leið­endum og slökkva á tækjum í stað þess að hafa þau stöðugt í raf­magnsleka á „stand-­by“.

Þeir eru ekki með kveikt ljós í her­bergjum sem ekki er verið að nota. Þetta lærði ég og apaði upp eftir þeim. Hér er erfitt að áætla sparnað en ég myndi áætla að minnsta kosti 15%.

Flokkun á úrgangi

Ég henti bara öllu saman í ruslið þangað til ég upp­götv­aði að ég átti að flokka. Og flokk­unin var svo flott og vel skipu­lögð. Allt sótt heim. Eða út á gang­stétt. Engir grennd­ar­gám­ar. Ekki að keyra eða ganga með ruslið langar leið­ir. Ég hnýtti dag­blöðin í snyrti­legan bunka og setti út á gang­stétt einu sinni í viku. Gler fór í eina tunnu. Pappa­um­búðir í aðra. Ál- og járndósir í enn eina. Mat­ar­leif­arnar fóru reyndar í almennt rusl. En athugið að þetta er 1996. Við erum enn að vand­ræð­ast með þetta.

Lausn­irnar

Það er svo margt sem við getum gert sjálf, eins og kom fram hér að ofan en hið opin­bera þarf að hjálpa og hvetja. Og fyr­ir­tækin verða að taka þátt. Það er ekki hægt að setja alla ábyrgð á ein­stak­linga. Umbúða­sam­fé­lagið gengur ekki leng­ur. Ég er hætt að versla við fram­leið­endur sem pakka vör­unum sínum í tvennar og jafn­vel þrennar umbúð­ir. Ég get þó ekki snið­gengið allt sem pakkað er í plast. Sjampó, upp­þvotta­lögur og ýmis­legt fleira. En ef ég hefði kost á því myndi ég gera það. Gleymum því ekki að plast er fram­leitt úr olíu m.a.

Upp­lifun mín, lær­dómar og lausnir í Bret­landi árið 1996 ollu mér engum óþæg­ind­um. Breytt hegðun og breyttar venj­ur. Lausn­a­miðuð hugs­un.

Ég flutti heim 2004 og lítið hafði gerst. Árið 2022 á Íslandi: Við eigum helst ekki að eiga eða nota bíla en eigum samt að koma úrgangi í grennd­ar­gáma. Og allt plastið sem við erum að flokka sam­visku­sam­lega fann Bjart­mar Oddur Þeyr Alex­and­ers­son, blaða­maður á Stund­inni, á ökrum í Eystra­salts­lönd­un­um. Fyrir utan það sem við fundum í kringum Krísu­vík í boði Terra. Og veið­ar­færi stór­út­gerð­anna liggja hér og þar. Drykkja­fram­leið­endur eru sumir hverjir enn að pakka í plast. Hættið því.

Ég biðla til yfir­valda, ein­stak­linga og fyr­ir­tækja, gerið bet­ur. Það eru til lausn­ir. Hættið að pakka þrefalt. Yfir­völd þurfa að inn­leiða betri flokk­un­ar­kerfi fyrir heim­ili og koma úrgangi frá sér með ábyrgum hætti. Ekki velta vand­anum annað og yppa öxlum þegar bent er á hvert úrgang­ur­inn okkar lendir á end­an­um.

Yfir­völd þurfa líka að inn­leiða fleiri hvata til orku­spar­andi og umhverf­is­vænni fram­leiðslu­hátta fyr­ir­tækja. Fyr­ir­tæki þurfa að fjár­festa í nýsköpun og nútíma­legri, umhverf­is­vænni starf­semi. Ann­ars hættum við við­skiptum við þau.

Tökum silf­ur­skeið­ina og hendum henni þó við séum svo heppin að eiga nóg af heitu og köldu vatni, orku og stór­kost­legri nátt­úru. Förum vel með þetta allt.

Það er sam­eig­in­legt verk­efni og skylda okkar allra.

Höf­undur er bæj­ar­full­trúi í Árborg.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fylgi Vinstri grænna hefur aldrei mælst minna í könnun Gallup – 7,2 prósent styðja flokkinn
Píratar hafa næstum því tvöfaldað fylgi sitt frá síðustu kosningum og Samfylkingin hefur aukið sitt fylgi um tæplega 40 prósent. Sjálfstæðisflokkur mælist undir kjörfylgi en Framsókn siglir lygnan sjó.
Kjarninn 2. júlí 2022
Það sem er sérstakt við spjöld þessi er að í stað þess að á þeim séu myndir og upplýsingar um landsliðsmenn í knattspyrnu eru þar að finna sögur verkafólks sem látist hafa við undirbúning mótsins.
Gefa út „fótboltaspil“ með verkafólki sem látist hefur við undirbúninginn í Katar
Þúsunda farandsverkamanna er minnst í átaki sænsku rannsóknarblaðamannasamtakanna Blankspot til að vekja athygli á mannlega kostnaðnum við Heimsmeistaramótið sem hefst í nóvember.
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls fóru 0,0002% af fjármagni í COVID-viðbragðsáætlunum í að uppræta kynbundið ofbeldi
Ríki sem eiga sterka femíníska hreyfingu hafa verið talsvert líklegri til að taka tillit til kynjasjónamiða í COVID-19 áætlunum sínum en þau ríki þar sem engin eða veik femínísk hreyfing er við lýði, samkvæmt nýrri skýrslu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Heimili eru talin ábyrg fyrir tonnum á tonn ofan af matvælum sem fara í ruslið.
Svona spornar þú við sóun í sumarfríinu
Það vill enginn koma heim í ýldulykt eftir gott frí. Þá vilja eflaust flestir ekki umturnast í umhverfissóða á ferðalaginu. Hér eru nokkur ráð til njóta sumarleyfisins langþráða án þess að koma heim í fýlu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þórður Snær Júlíusson
Partíið er búið
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls 16 prósent ungra kjósenda fylgdist ekkert með pólitískum fréttum í kosningabaráttunni
Það færist í aukana að fólk fái fréttir af íslenskum stjórnmálum í gegnum netið og sérstaklega samfélagsmiðla. Fleiri 18 til 25 ára kjósendur notuðu samfélagsmiðla til að nálgast upplýsingar um síðustu kosningar en sjónvarpsfréttir.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þorbjörg Sigríður spurði Bjarna Benediktsson um grænar fjárfestingar ríkisins.
Um 2 prósent af fjárfestingum ríkisins teljast „grænar“
Miðað við þrönga skilgreiningu námu grænar fjárfestingar um 2 prósentum af heildarfjárfestingum ríkisins í fyrra. Ef notast er við víðari skilgreiningu og t.d. framlög til nýs Landspítala tekin með, er hlutfallið 20 prósent.
Kjarninn 1. júlí 2022
Bjarni Beneditsson fjármála- og efnahagsráðherra.
„Gjör rétt – ávallt“
Fjármála- og efnahagsráðherra segir að laun dómara eins og annarra æðstu embættismanna séu ekki lækka. Um sé að ræða leiðréttingu. Hann segir að það sé ekkert minna en siðferðisbrestur að skila því ekki sem ofgreitt var úr opinberum sjóðum.
Kjarninn 1. júlí 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar