Rauð viðvörun og hvað svo?

Rósa Björk Brynjólfsdóttir skrifar um loftslagsbreytingar og nýja skýrslu milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um þær. Hún gagnrýnir sitjandi ríkisstjórn fyrir að lýsa ekki yfir neyðarástandi í loftlagsmálum.

Auglýsing

Nýjasta skýrsla milli­ríkja­nefndar Sam­ein­uðu þjóð­anna um lofts­lags­breyt­ingar (IPCC) inni­heldur óhugn­an­leg­ustu fregnir nefnd­ar­innar hingað til en þær hafa verið gefnar út á 7 ára fresti. Helstu tíð­indi skýrsl­unnar stað­festa það sem vís­inda – og fræði­fólk hefur varað við um ára­bil; að athafnir mann­anna eru meg­in­á­stæða fyrir marg­vís­legum og afdrifa­ríkum lofts­lags­breyt­ingum og nán­ast full­komin fylgni er á milli los­unar og hlýn­unar loft­lags.

Enn eitt sum­arið höfum við séð miklar öfgar í veð­ur­fari. Erlendis hafa hita­bylgjur geisað í Evr­ópu, Amer­íku, Afr­íku og Ástr­alíu með ofsa­legum hit­um, þurrkum og ofan­komu sem slá öll met. Afleið­ing­arnar er mikið tjón á hús­um, veg­um, brúm og öðrum innviðum en skóg­ar­eld­arnir hafa líka ver­ið  mann­skæðir bæði Vest­an­hafs og í Evr­ópu og mann­skæð flóð í Evr­ópu og Asíu. Enda hafa und­an­farin sex ár verið þau hlýj­ustu frá upp­hafi mæl­inga.

En sam­kvæmt skýrslu milli­ríkja­nefnd­ar­innar er þetta bara for­smekk­ur­inn af því sem koma skal. Öfgar í veð­ur­fari á borð við hita­bylgj­ur, þurrkar og ofsa­regn með til­heyr­andi ham­förum hafa auk­ist og munu halda áfram að aukast ef ekki tekst að halda hlýnun jarðar undir settu marki um 1,5 gráður umfram með­al­hita fyrir iðn­bylt­ingu. Hlýn­unin er nú 1,25 gráður og mun ef ekki er tekið í hand­brems­una fara yfir 1,5 gráður á næstu tveimur ára­tug­um. Það brýtur yfir­lýst mark­mið Par­ís­ar­sam­komu­lags­ins og verður lík­lega yfir 2 gráður fyrir lok ald­ar­inn­ar. Það mun hafa í för með sér enn frek­ari öfgar í veðri með til­heyr­andi eyði­legg­ingu og mann­skaða. 

Ísland er ekki eyland

Hér á landi förum við ekki var­hluta af lofts­lags­breyt­ingum þó sumir vilji halda því fram. Bráðnum jökla er á áður óþekktum hraða, enda kemur fram í skýrslu IPCC að með­al­rýrnun jökla síð­ustu 30 ára sam­svari því að bæði Hofs­jök­ull og Lang­jök­ull hverfi á hverju ári í heim­in­um. Á hverju ári.  Á Íslandi eru hita­met slegin hvað eftir ann­að, breyt­ingar á líf­ríki sjávar og lands eru vel merkj­an­legar og jarð­sig verða sem eiga rætur að rekja til gríð­ar­legrar mik­illar ofan­komu á stuttum tíma eins og urðu á Seyð­is­firði í vor. 

Við­brögð á Íslandi ekki í sam­ræmi við við­brögð erlendis

Ef ástandið er ekki neyð­ar­á­stand, þá veit ég ekki hvað getur talist til þess.  Þó hefur for­svars­fólks rík­is­stjórnar VG, Sjálf­stæð­is­flokks­ins og Fram­sóknar neitað að lýsa yfir neyð­ar­á­standi í lofts­lags­mál­um. Þó leið­togar heims, umhverf­is­vernd­ar­sam­tök og ótal sér­fræð­ingar í lofts­lags­málum krefj­ist mun rót­tæk­ari og kraft­meiri aðgerða til að sporna við lofts­lags­breyt­ing­um, hefur alls ekki verið stemmn­ing fyrir því hjá núver­andi rík­is­stjórn.  Við­brögð æðstu ráða­manna Þýska­lands við mann­skæðum flóðum voru öll á eina lund; lofts­lags­breyt­ingar væru greini­lega ein af aðal­á­stæð­unum fyrir mann­skaða­flóð­un­um.

Auglýsing
Þetta sögðu Þýska­lands­for­seti, inn­an­rík­is­ráð­herra Þýska­lands og Ang­ela Merkel, Þýska­landskansl­ari, sem hefur lagt mikla áherslu á að í við­brögðum við flóð­unum þar, þurfi að bregð­ast miklu hraðar og sterkar við lofts­lags­breyt­ingum en áður. Í sama streng taka ráða­menn í Kali­forníu og í Kanada vegna ógn­ar­hita þar í sum­ar. Ef við beinum sjónum okkar til Íslands hefur lítið sem ekk­ert farið fyrir lofts­lags­mál­unum í sumar í máli for­ystu­fólks rík­is­stjórn­ar­innar sem virð­ist vera að þrotum komin eftir eft­ir­gjöf í Mið­há­lend­is­þjóð­garðs­mál­inu og borin von er að þessi rík­is­stjórn sam­ein­ist í því að boða rót­tækari, skýr­ari og afdrátt­ar­laus­ari aðgerðir í loft­lags­mál­um. Enda ekki hægt að ætl­ast til að rík­is­stjórn sem nær ekki saman um 2 metra í sótt­vörnum nái saman um loft­lags­mál. Þar skortir póli­tíska fram­sýni og sam­heldn­i. 

Hvað þarf að ger­a? 

Það er alveg ljóst að við þurfum að bregð­ast við þessum upp­lýs­ingum í IPCC skýrsl­unni með mun rót­tæk­ari og afger­andi hætti en hefur verið gert. Sam­fylk­ingin vill gera það. Og hefur gert það sem leið­andi stjórn­mála­afl í Reykja­vík­ur­borg og víðar um land þar sem hún situr við stjórn­völ­inn. Græna planið í Reykja­vík er afar metn­að­ar­fullt merki um þennan vilja og aðgerð­ir. Ham­fara­hlýnun af manna­völdum kallar nefni­lega á stór­tæk­ari aðgerðir strax og nýja hugsun á öllum sviðum sam­fé­lags­ins.

Mark­mið Sam­fylk­ing­ar­innar um efna­hags­lega end­ur­reisn eftir COVID-19 far­ald­ur­inn helst þétt í hendur við stefnu okkar um græna umbylt­ingu í íslensku atvinnu­lífi. Sam­fylk­ingin vill að stefnt verði að minnst 60 pró­senta sam­drætti í losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda fyrir árið 2030, svo áætl­anir okkar stand­ist sam­an­burð við lofts­lags­mark­mið ann­arra nor­rænna ríkja, og að Ísland stefni á að verða kolefn­is­laust frá og með árinu 2040. Þessi mark­mið verði fest í lög án tafar og lagðar fram tíma- og tölu­settar aðgerða­á­ætl­anir með áfanga­mark­miðum í sam­ræmi við Par­ís­ar­sam­komu­lag­ið. Við viljum að öll sveit­ar­fé­lög geri sér metn­að­ar­fulla áætlun um sam­drátt í losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda sem er að minnsta kosti með sömu mark­mið og rík­ið. Brýnt er að við­haft verði fullt gagn­sæi í sam­vinnu stjórn­valda við ESB-­ríkin og staðið við fyr­ir­heit og tíma­setn­ingar því Sam­fylk­ingin vill að Íslend­ingar standi að fullu við tímasettar alþjóð­legar skuld­bind­ingar sínar í lofts­lags­mál­um. Ekki má ein­blína á þá losun sem er á beinni ábyrgð stjórn­valda sam­kvæmt þeim skuld­bind­ing­um, heldur verður einnig að greina raun­veru­lega heild­ar­los­un, þar sem land­notkun og stór­iðja eru tekin með í reikn­ing­inn, og setja metn­að­ar­full mark­mið um sam­drátt.

Styrkja þarf stjórn­sýslu lofts­lags­mála og Lofts­lags­ráð á að gegna sjálf­stæðu aðhalds- og eft­ir­lits­hlut­verki gagn­vart stjórn­völd­um. Við viljum banna bruna og flutn­ing á svartolíu á Norð­ur­slóðum og Ísland á ​að vinna að þessu mark­miði á vett­vangi IMO, Norð­ur­skauts­ráðs­ins, á vett­vangi nor­rænnar sam­vinnu og í sam­vinnu við önnur Evr­óp­uríki. Banna skal með lögum borun eftir jarð­efna­elds­neyti á ís­lensku yfir­ráða­svæð­i.  Við verðum að gera bylt­ingu í almenn­ings­sam­göngum því raf-, met­an- eða vetn­is­bíla­væð­ing dugar skammt ef ná á mark­miðum París­ar­sátt­mál­ans.

Auglýsing
Brýnt er að fram­kvæmdum vegna Borg­ar­línu á höf­uð­borg­ar­svæð­inu og upp­bygg­ingu stofn­leiða fyrir hjól­reiðar verði flýtt eins og kostur er.  Við viljum líka að það verði ein­falt og aðgengi­legt að ferð­ast um Ís­land án þess að eiga eða leigja einka­bíl. Koma þarf upp heild­stæðu og umhverf­is­vænu neti almenn­ings­sam­gangna sem er knúið vist­vænum inn­lendum orku­gjöf­um. Móta þarf metn­að­ar­fulla stefnu um raf­væð­ingu inn­an­lands­flugs og ann­arra styttri flug­ferða. Sam­fylk­ingin vill beita skatta­legum hvötum til að draga úr kolefn­is­spori sjávar­út­vegs­ins og tryggja að öll ný skip gangi fyrir end­ur­nýj­an­legri orku að fullu eða að hluta. Hættan sem sjávar­út­vegi okkar stafar af lofts­lags­breyt­ingum er mik­il, ekki síst vegna súrnun sjávar, og við viljum beita okkur fyrir stórauknum rannsóknum á því sviði

Sam­fylk­ingin vill styðja við þróun lofts­lags­lausna og græns há­tækni­iðn­aðar og auka vægi lofts­lagsvænnar atvinnu­upp­bygg­ingar á Ís­landi. Þetta verður meðal ann­ars gert með stofnun græns fjár­fest­ing­ar­sjóðs í eigu hins opin­bera í sam­starfi við einka­fjár­festa og sveit­ar­félög og tekur mið af aðgerða­áætlun stjórn­valda í lofts­lags­málum og af vís­inda- og tækni­stefnu Ís­lands í allri sinni starf­semi og ýtir undir góða stjórn­ar­hætti í félögum sem hann fjár­festir í. 

Til þess að ná árangri í lofts­lags­málum þarf að ráð­ast í mark­vissar aðgerðir til að hraða orku­skiptum í sam­göngum og iðn­aði, á sjó, landi og í inn­an­lands­flugi. Við viljum líka styðja við upp­bygg­ingu raf­hleðslu-, met­an- og vetn­is­stöðva um allt land svo raun­hæft verði að hætta nýskrán­ingu bensín- og dí­sil­fólks­bíla frá og með ár­inu 2025. Sam­hliða þessu þarf að styrkja flutn­ings- og dreifi­kerfi raf­magns svo að orkan í kerf­inu sé betur nýtt og standi undir auknu álagi vegna orku­skipt­anna.

Bregð­umst við núna áður en of seint 

Allt þetta og miklu meira til í lofts­lags – og umhverf­is­málum viljum við gera ef Sam­fylk­ingin kemst til valda eftir næstu kosn­ing­ar. Það þarf bráð­nauð­syn­lega að grípa til rót­tækra aðgerða til að draga veru­lega úr losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. Góðu frétt­irnar eru þær, að það er ekki of seint að bregð­ast við þótt tím­inn sé að renna okkur úr greip­um. Með rót­tækum aðgerðum til að stöðva losun koldí­oxíðs og ann­arra gróð­ur­húsa­loft­teg­unda má enn koma í veg fyrir að hlýn­unin verði meiri en þær 1,5 gráður sem að er stefnt í Par­ís­ar­sam­komu­lag­inu.

Það er hægt EF sam­fé­lags­legur og póli­tískur vilji er fyrir hendi. Athafnir okkar mann­anna eru meg­in­or­sök marg­vís­legra breyt­inga á lofts­lagi eins og segir í kynn­ingu Háskóla Íslands og Veð­ur­stof­unnar á IPCC skýrsl­unni. Það er því skylda okkar mann­anna og ábyrgð að bregð­ast við þessum ógn­væn­legu tíð­ind­um. Við  getum það ef við vilj­u­m. 

Höf­undur er þing­kona og fram­bjóð­andi Sam­fylk­ing­ar­innar í Reykja­vík­ur­kjör­dæmi suð­ur. 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Um 80 prósent HIV smitaðra í Afríku eru undir fimmtugu. Meðferð vegna veirusýkingingarinnar hefur fallið í skuggann af faraldri COVID-19.
„Leikvöllur“ veirunnar hvergi stærri en í sunnanverðri Afríku
HIV smitaðir sem ekki hafa fengið viðeigandi meðferð eru í margfalt meiri hættu á að deyja úr COVID-19. Vísbendingar eru auk þess um að líkami þeirra sé eins og útungunarvél fyrir ný afbrigði veirunnar. Óréttlát dreifing bóluefna er grafalvarlegur vandi.
Kjarninn 5. desember 2021
Ástandið er að eyðileggja líf allra – Á vappinu í stórborginni Hólagarði
Á næstunni munu Auður Jónsdóttir rithöfundur og Bára Huld Beck blaðamaður rúnta um úthverfi höfuðborgarsvæðisins og kanna bæði stemninguna og rekstrarskilyrðin í kófinu í hinum ýmsu verslunarkjörnum. Hólagarður var fyrsti viðkomustaðurinn.
Kjarninn 5. desember 2021
Líkin í lestinni og fangarnir fjórir
Í tíu daga hefur dönsk freigáta lónað skammt undan landi á Gíneuflóa. Áhöfnin bíður fyrirmæla danskra stjórnvalda um hvað gera skuli við óvenjulega fragt um borð í skipinu: fjögur lík og fjóra fanga.
Kjarninn 5. desember 2021
Hanna Katrín Friðriksson, þingmaður Viðreisnar, bað um skýrsluna á sínum tíma.
Vill fá að vita af hverju upplýsingar um fjárfestingar útgerðarfélaga voru felldar út
Í lok ágúst var birt skýrsla sem átti að sýna krosseignatengsl eða ítök útgerðarfélaga í einstökum fyrirtækjum, en að mati þess þingmanns sem bað um hana gerði hún hvorugt. Síðar kom í ljós að mikilvægar upplýsingar voru felldar út fyrir birtingu.
Kjarninn 4. desember 2021
Ingrid Kuhlman
Dánaraðstoð: Óttinn við misnotkun er ástæðulaus
Kjarninn 4. desember 2021
Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands, ásamt Agnesi M. Sigurðardóttur, biskup Íslands.
Sóknargjöld lækka um 215 milljónir króna milli ára
Milljarðar króna renna úr ríkissjóði til trúfélaga á hverju ári. Langmest fer til þjóðkirkjunnar og í fyrra var ákveðið að hækka tímabundið einn tekjustofn trúfélaga um 280 milljónir króna. Nú hefur sú tímabundna hækkun verið felld niður.
Kjarninn 4. desember 2021
Íbúðafjárfesting hefur dregist saman á árinu, á sama tíma og verð hefur hækkað og auglýstum íbúðum á sölu hefur fækkað.
Mikill samdráttur í íbúðafjárfestingu í ár
Fjárfestingar í uppbyggingu íbúðarhúsnæðis hefur dregist saman á síðustu mánuðum, samhliða mikilli verðhækkun og fækkun íbúða á sölu. Samkvæmt Hagstofu er búist við að íbúðafjárfesting verði rúmlega 8 prósentum minni í ár heldur en í fyrra.
Kjarninn 4. desember 2021
„Ég fór með ekkert á milli handanna nema lífið og dóttur mína“
Þolandi heimilisofbeldis – umkomulaus í ókunnugu landi og á flótta – bíður þess að íslensk stjórnvöld sendi hana og unga dóttur hennar úr landi. Hún flúði til Íslands fyrr á þessu ári og hefur dóttir hennar náð að blómstra eftir komuna hingað til lands.
Kjarninn 4. desember 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar