Smelludólgslæti og almenn leiðindi

Auglýsing

Á Íslandi þrífst um margt ein­kenni­legt fjöl­miðla­lands­lag. Lands­lag sem ein­kenn­ist einna helst af kappi án for­sjár sem virkar oft og tíðum for­heimsk­andi og bein­línis skað­legt lýð­ræð­is­legri umræðu. Hér á landi er stærsta dag­blað­inu troðið ókeypis inn um bréfalúg­una hjá flestum heim­ilum lands­ins, og svo mik­ill er yfir­gang­ur­inn að hver sá sem ekki vill fá blaðið inn í for­stof­una sína þarf að biðja sér­stak­lega um að fá það ekki óvel­komið inn á heim­ilið sitt. Þá les margur umrætt blað af vana fremur en for­vitni og prísar sig sælan yfir því að þurfa ekki að greiða fyrir sinn ráð­lagða dag­skammt af frétt­um, fróð­leik og kúríósu. Sú gleði er samt ekki fylli­lega á rökum reist, því allir þurfa jú að borga fyrir að urða papp­ír­inn sem til fellur vegna þessa.

Net­miðl­arnir á Íslandi standa í blóð­ugri sam­keppni um músasmelli, enda borga þeir reikn­ing­ana. Miðl­arnir eru fyrst og síð­ast reknir fyrir tekjur af aug­lýs­ingum og þá skiptir auð­vitað sköpum að smell­irnir séu sem flest­ir. Og þá kárnar gam­an­ið. Smellu­dólgarnir kepp­ast um músasmell­ina með veiga­litlum fréttum af aft­ur­endum alþjóð­legra stór­stjarna og hvað hitt og þetta íslenska smá­st­irnið ætlar að borða um helg­ina.

bordi_2014_06_12

Auglýsing

Allir blaða­menn og mark­aðs­menn vita að fyr­ir­sagnir selja. Eitt eft­ir­minni­leg­asta dæmið um hvað ósmekk­leg­ustu fyr­ir­sögn seinni tíma, sem einn stærsti net­mið­ill­inn birti á síð­unni sinni fyrir skemmstu til að græða á grun­lausum, hljóð­aði svo: „John Grant skaut kon­u.“ Und­ir­rit­aðan rak í rogastans við lestur fyr­ir­sagn­ar­innar og var veiddur með til­þrifum í gildru smellu­dólgs­ins með fram­setn­ing­unni. Þegar umrædd frétt var lesin kom hins vegar fljót­lega í ljós að hinn geð­þekki mjúk­radd­aði Íslands­vinur hafði alls ekki brugðið á það ráð að skjóta konu með köldu blóði, heldur greind­ar­skertur nafni hans á fimm­tugs­aldri í Wiscons­in-­fylki í Banda­ríkj­un­um. Umræddur maður skaut kon­una sína með raf­byssu, en rekja mátti atvikið til veð­máls þeirra hjóna vegna þess að konan tap­aði veð­máli um úrslit kapp­leiks sem fram fór í annarri heims­álfu.

Blaða­mann­in­um, eða smellu­dólgnum öllu held­ur, sem fannst snið­ugt að snara músa­smellum á frétt um ein­stak­lega apa­legt athæfi vestan hafs, með því að tengja hana við banda­ríska lista­mann­inn sem hefur dvalið hér­lend­is, rann kalt vatn milli skinns og hör­unds þegar sak­lausir smell­arar risu upp á aft­ur­lapp­irnar í van­þókn­un. Fyr­ir­sögn­inni á „frétt­inni“ var enda seinna breytt.

Vafa­lítið er þetta frekar sak­laust dæmi en það er nefnt hér til að und­ir­strika punkt. Alvar­legra er auð­vitað hvernig íslenskir miðlar margir hverjir kepp­ast um að birta frétta­til­kynn­ingar ýmist frá æru­lausum útrás­ar­vík­ingum eða sið­lausum stjórn­mála­mönn­um, í von­lausri sjálfs­bjarg­ar­við­leitni eða á atkvæða­veiðum á vafasömum for­send­um, gagn­rýn­is­laust. Mörg dæmi eru um að „blaða­menn“ net­miðl­anna hafi notað tölv­urnar sínar af ein­stakri kost­gæfni til að afrita og líma orð fyrir orð úr til­kynn­ingum frá þeim sem hafa hags­muna að gæta, án þess að hinkra til að hugsa. Þar skiptir hrað­inn mestu máli, að ná músasmell­unum áður en þeir fara ann­að, sann­leik­ur­inn og gagn­rýnin geta bara beð­ið. Í slíkum kapp­leikjum tapar gagn­rýnin umræða alltaf. Hversu afskræmt er þá hlut­verk blaða­manns­ins orð­ið?

Vissu­lega á fólk ekk­ert að trúa öllu sem það les, bara alls ekki, en kapp fjöl­miðl­anna hlýtur og á að snú­ast um að vera með bestu frétt­irn­ar, úthugs­uð­ustu grein­ing­arnar og annað sem skipir lýð­ræð­is­lega umræðu máli, fremur en að ná sem flestum músasmell­unum til að geta selt aug­lýs­ingar út á les­endur sína. Les­endur þeirra hljóta að eiga skilið að það sé komið fram við þá af meiri virð­ingu.

En eft­ir­spurnin ræður auð­vitað fram­boð­inu. Það blasir við þegar rennt er yfir lista yfir mest lesnu fréttir net­miðl­anna að margir hafa áhuga á því að vita hvort Tom Cru­ise er í alvöru and­set­inn, eða hvar Maggi Schev­ing og nýja kærastan hans voru að viðra sig um helg­ina. Það vekur óneit­an­lega athygli og ótta í bland að mark­aðslög­málin séu farin að hafa meira afger­andi áhrif á frétta­flutn­ing en vit­neskja um málin sem skipta sam­fé­lagið máli.

Veislan á Íslandi er að byrja aft­ur. Hljóm­sveitin GusGus er byrjuð að leika fyrir dansi í fer­tugs­af­mælum sem haldin eru í sirku­stjöldum úti í eyju. Gríð­ar­legt þenslu­skeið er í upp­sigl­ingu, með alltum­lykj­andi gullæði vegna útlendu ferða­mann­anna sem hingað koma. Þenslu­skeið sem mun aftur bíta þjóð­ina hressi­lega í aft­ur­end­ann ef við erum ekki á varð­bergi og gerum kröfur til fjöl­miðl­anna að þeir standi sig betur í stykk­inu núna. Kjarn­inn er þar ekki und­an­skil­inn.

Skiptir þess vegna ekki meira máli núna að vera upp­lýst um stöð­una á Íslandi, og að fjöl­miðlar séu gagn­rýn­ir, en að vita hvar Ásdís Rán elur mann­inn?

Þú getur veðjað músasmell­unum þínum á það.

Leið­ar­inn birt­ist fyrst í nýj­ustu útgáfu Kjarn­ans. Lestu hana hér.

Meira úr sama flokkiLeiðari
None