SORPA ekki sýnt fram á að tæknilausn Aikan Solar sé eina lausnin

Auður Hallgrímsdóttir
13980532081_308361e075_z.jpg
Auglýsing

Fram­kvæmd­ar­stjóri SORPU segir í svar­grein sem birt­ist í Kjarn­anum þann 13. mars sl. að mikið sé um rangar full­yrð­ingar og rang­færslur í grein sem grein­höf­undur rit­aði og birt­ist í Kjarn­anum þann 28. febr­úar síð­ast­lið­inn, „Sveita­fé­lögin keppa við einka­fram­tak­ið“.  Þar snýr fram­kvæmd­ar­stjór­inn ýmsu á hvolf og kýs vilj­andi að snúa út úr.  Í grein minni er því ekki haldið fram að SORPA hafi ákveðið að draga úr flokkun heldur bent á að ef tækni­lausn Aikan um gas- og jarð­gerð­ar­stöð verður að veru­leika þurfi ekki að flokka heim­il­issorp. Sam­kvæmt grein í Frétta­blað­inu þann 20. októ­ber 2014  kemur fram að Sorpa hafi ákveðið strax árið 2007 að kaupa tækni­lausn danska fyr­ir­tæk­is­ins Aikan Solar fyrir stöð­ina. Rökin eru að hún sé eina lausnin sem upp­fylli mark­mið byggða­sam­lags­ins um með­höndlun líf­ræns heim­il­issorps, en tæknin gerir flokkun óþarfa. Áætlað er að stöðin muni kosta 2,7 millj­arða króna upp­sett.

Sam­kvæmt sam­an­tekt í skýrslu Lands­á­ætl­unar um með­höndlun úrgangs 2004 – 2016 seg­ir: „Þrátt fyrir að nýt­ing úrgangs­efna hafi rúm­lega tvö­fald­ast síð­ast­liðin 10 ár hefur ekki tek­ist að draga úr magni úrgangs sem fer til end­an­legrar förg­un­ar.“ Fram­kvæmd­ar­stjór­inn segir að gögn SORPU styðji ekki við þessa nið­ur­stöðu. Það sem vantar hins vegar í gögn SORPU er úrgangur sem einka­fyr­ir­tæki losa  aða­l­ega hjá fyr­ir­tækjum en líka frá heim­ilum sem kjósa að flokka meira heima en SORPA bíður upp á.  Í svæð­is­á­ætlun sveita­fé­lag­anna þarf kannski að útfæra betur mæli­kvarða og aðgerð­ir. Þar sem ekki er nákvæm mæl­ing á magni úrgangs frá hverju sveita­fé­lagi er ekki hægt að meta hvað hvert sveita­fé­lag leggur af mörkum svo mark­mið svæð­is­á­ætl­unar náist.

Ákvörðun ekki tekin af eig­endum



For­stjóri Sorpu segir að ákvörðun um bygg­ingu gas- og jarð­gerð­ar­stöðvar hafi verið tekin af  eig­endum m.a. eftir að bæj­ar­stjórar og borg­ar­stjóri hafi farið til Norð­ur­land­anna til að kynna sér mis­mun­andi lausn­ir. Einnig að fyrir liggi und­ir­ritað sam­komu­lag eig­enda Sorpu um bygg­ingu stöðv­ar­inn­ar. Í við­tali á RÚV þann 28. nóv­em­ber 2014 segir fram­kvæmd­ar­stjór­inn: „Það er búið að ákveða hvaða leið á að fara. Það var gert með sam­komu­lagi eig­enda í októ­ber í fyrra (2013) og það liggur alveg fyrir og í stjórn SORPU sitja full­trúar allra sveita­fé­laga á höf­uð­borg­ar­svæð­inu þannig að það er ekk­ert annað en bara opin ákvarð­ana­taka í þessu“.  Sam­kvæmt tölvu­pósti þann 27. febr­úar 2015 frá bæj­ar­lög­manni Garða­bæjar þá liggur ekki fyrir á þessu stigi sam­þykki bæj­ar­stjórnar Garða­bæjar um fjár­mögnun eða fram­kvæmdir við gas- og jarð­gerð­ar­stöð.

Þannig að ef fyrir liggur und­ir­ritað sam­komu­lag af bæj­ar­stjóra eða sam­þykki stjórnar þá er ekki búið að sam­þykkja það í bæj­ar­stjórn Garða­bæj­ar. Einnig segir í MA rit­gerð Esterar Önnu Ármanns­dóttur við HR frá júní 2013 „Við stað­fest­ingu svæð­is­á­ætl­un­ar­innar bók­uðu nokkur sveita­fé­lög að í henni felist engin skuld­bind­ing fyrir sveit­ar­fé­lögin um fram­kvæmdir eða fram­kvæmd­ar­tíma“.  Í stjórn­sýslu­út­tekt á byggða­sam­lög­unum er jafn­framt gagn­rýnt óskýrt umboð stjórnar til ákvarð­ana­töku og aðkomu eig­enda að stærri ákvarð­ana­tök­um.

Auglýsing

Sorpa í stöð­ugu mála­vaf­stri



Sam­kvæmt frétt í Morg­un­blað­inu frá 20. febr­úar 2015 kemur fram að Sorpa hefur þurft á und­an­förnum árum að verja tal­verðum tíma og fjár­munum í mála­rekstur vegna meintra brota í sam­keppn­is- og útboðs­mál­um. Í frétt­inni segir að frá árinu 2001 hafi Sorpa átta sinnum verið til með­ferðar hjá kæru­nefnd útboðs­mála. Eitt þess­ara átta mála er nú á leið fyrir Hæsta­rétt eftir að Sam­keppn­is­eft­ir­litið og Áfrýj­un­ar­nefnd sam­keppn­is­mála hafi úrskurðar um sekt Sorpu. En Sorpa var sektuð um 45 millj­ónir vegna kæru frá Gáma­fé­lag­inu.

Í frétt­inni segir að frá árinu 2001 hafi Sorpa átta sinnum verið til með­ferðar hjá kæru­nefnd útboðs­mála. Eitt þess­ara átta mála er nú á leið fyrir Hæsta­rétt eftir að Sam­keppn­is­eft­ir­litið og Áfrýj­un­ar­nefnd sam­keppn­is­mála hafi úrskurðar um sekt Sorpu. En Sorpa var sektuð um 45 millj­ónir vegna kæru frá Gámafélaginu.

 

Seinni hluta árs 2014 kærði Íslenska gám­fé­lagið SORPU til kæru­nefndar útboðs­mála þar sem haldið var fram að samn­ings­gerð SORPU við Aiken stang­að­ist á við lög um opin­ber inn­kaup. Í októ­ber 2014 stöðv­aði kæru­nefndin samn­inga­við­ræð­urnar vegna þess að SORPA var ekki talin hafa sýnt fram á að gas- og jarð­gerð­ar­stöðin væri eina lausnin sem upp­fyllti kröf­ur.  Það er ekki eig­endum byggða­sam­lags­ins, rúm­lega 200.000 íbúum höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins, í hag að nota  skattfé í mála­rekstur og sekta­greiðslur fyr­ir  úrsér­gengið félags­form sem reynt er að verja af  óljósri ástæðu sam­an­ber nýlega sam­þykktri eig­enda­stefnu SORPU.

Stjórn­sýslu­út­tekt og eig­enda­stefna Sorpu



Í stjórn­sýslu­út­tekt á byggða­sam­lög­unum sem gerð var árið 2011 var það harð­lega gagn­rýnt að sam­þykktir SORPU veittu stjórn víð­tæka heim­ild til að stofna dótt­ur­fé­lög. Í nýlega sam­þykktri eig­enda­stefnu Sorpu frá júli 2013 er tekið á þess­ari óeðli­legu heim­ild og kveðið fast að „SORPU er ekki heim­ilt að stofna dótt­ur­fyr­ir­tæki né ger­ast hlut­hafi í starf­andi fyr­ir­tæki“.  Metan hf. er starf­andi fyr­ir­tæki í 49,7% eigu SORPU, fram­kvæmd­ar­stjóri Met­ans er einnig fram­kvæmd­ar­stjóri SORPU.

Í stjórn­sýslu­út­tekt­inni er félags­formið um rekstur SORPU í  byggða­sam­lagi gagn­rýnt þar sem Sorpa er á sam­keppn­is­mark­aði og geti sem slík því ekki verið und­an­þegin tekju­skatti og fjár­fest með fullri ábyrgð eig­enda. Ekk­ert er tekið á þessu í nýrri eig­enda­stefnu SORPU en þar segir um rekstr­ar­formið „Með þessu rekstr­ar­formi eru fyr­ir­tæk­inu tryggðir kostir fyr­ir­tækja­forms­ins um leið og það nýtur óskiptrar ábyrgðar eig­enda á skuld­bind­inum þess“.  Hvað segja sam­keppn­is­lögin um þessa stefnu eig­end­anna - er þetta lög­legt?

Í stjórn­sýslu­út­tekt­inni er gagn­rýnt að ekki sé eig­enda­vett­vangur þar sem minni­hlut­inn á mögu­leika á að koma sínum sjón­ar­miðum að. Eig­enda­stefna SORPU fer algjölega á svig við þá gagn­rýni því þar segir um sveita­stjórnir og hand­hafa eig­enda­valds­ins: „Hand­hafar eig­enda­valds SORPU eru fram­kvæmd­ar­stjórar eig­enda­sveita­fé­lag­anna“.  Það eru þá bæj­ar­stjórar og borg­ar­stjóri sem fara með eig­enda­valdið og ræða fjár­mögnun og stefnu­mótun byggða­sam­lags­ins á eig­enda­fundi. Eig­enda­fundur skip­aður ein­göngu meiri­hluta er ekki það sama og eig­enda­vett­vangur skip­aður meiri- og minni­hluta. Á eig­enda­vett­vangi á að fara fram hin póli­tíska umræða  full­trúa minni- og meiri­hluta um stefnu­mót­un. Ef það væri gert þá  væru meiri líkur á að eig­enda­stefnan nyti almennrar sáttar í sam­fé­lag­inu.

Í eig­enda­stefnu SORPU gr. 5.3 Umboð stjórnar segir m.a.: „Stjórn skal í því skyni tryggja skil­virka ferla um innra eft­ir­lit og innri end­ur­skoð­un.“  Í gr. 6.4 segir „Eig­endur skil­greina með hvaða hætti innri end­ur­skoðun fyrir SORPU er sinnt og skal innri end­ur­skoð­andi hafa aðgang að öllum upp­lýs­ingum í sam­ræmi við alþjóð­legar starfs­reglur sem um innri end­ur­skoðun gilda.“ Þegar greina­höf­undur sem  vara­bæj­ar­full­trúi óskaði eftir skýrslu innri end­ur­skoð­unar í des­em­ber 2014 svar­aði fram­kvæmd­ar­stjóri SORPU því til að hann kann­að­ist ekki við neina skýrslu um innri end­ur­skoð­un.

Mark­miðið á að vera að minnka úrgang



Eitt af mark­miðum íslenskra stjórn­valda er að fyrir 1. jan­úar 2015 verði komið á sér­stakri söfnun fyrir hvert heim­ili og í nánd við lög­býli og sum­ar­bú­staða­hverfi. Fjöldi íláta verði ekki ákveð­inn með lög­um, en stefnt að því að  hægt verði að losa sem flesta úrgangs­flokka með þessu móti. Leit­ast verði við að sam­ræma lita­kerfi og flokk­un­ar­merk­ing­ar, m.a. í sam­starfi við FENÚR, og ákvæði þar um hugs­an­lega sett í reglu­gerð. Sam­hliða verði dregið úr áherslu á söfn­un­ar­stöðvar (gr.4.3 aukin end­ur­vinn­sala og hrá­efna­vinnsla, Lands­á­ætl­un).

Sveit­ar­fé­lög á lands­byggð­inni hafa  and­stætt  SORPU sett upp öflug flokk­un­ar­kerfri á heim­il­issorpi, verið með kennslu fyrir íbú­ana um flokkun sem gert hafa íbú­ana með­vit­aðri um vist­vænan lífstíl og meiri lík­ur  á að líf­ræni úrgang­ur­inn flokk­ist rétt þ.e.  lendi í flokki 3 eða 2 sem er ósmit­aður líf­rænn úrgangur sem nota má í moltu­gerð. Líf­rænan úrgang í flokki 1 má alls ekki nota í moltu, hann þarf alltaf að brenna eða urða,  vegna hættu á riðusmiti. Kjöt frá heima­slátrun er vara­sam­ast og mikið atriði að gera almenn­ing með­vit­aðan um mik­il­vægi réttrar flokk­unar á líf­rænu heim­il­issorpi.

Miðað við mark­mið Lands­á­ætl­unar eða svæð­is­á­ætlun sveita­fé­lag­anna fæ ég ekki séð að tækni­lausn sem Aikan leggur til með gas- og jarð­gerð­ar­stöð SORPU þar sem minni áhersla er lögð á flokkun þjóni öllum mark­mið­um  sem eru loka­orð fram­kvæmd­ar­stjóra SORPU í áður­nefndri grein. Helsta mark­mið í úrgangs­málum ætti að vera að minnka úrgang því þá sjálf­krafa minnkar þörf á end­ur­vinnslu og urð­un.  En hvað veit ég svo sem - ég er bara almennur borg­ari sem hefur áhuga á minni sóun og meiri hag­kvæmni. Ég vil benda áhuga­sömum almennum borg­urum á meist­ara­prófs­rit­gerð Esterar Önnu Ármanns­dóttur sem nefn­ist „Hafa svæð­is­á­ætl­anir sveita­fé­laga stuðlað að minni urðun og auk­inni end­ur­nýt­ing­u?“

Höf­undur er atvinnu­rek­andi og stjórn­ar­maður Málms, félags málm- og skipa­smiða.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Brim hagnaðist um 4,7 milljarða í fyrra
Forstjóri Brims segir rekstrarafkomuna hafa verið viðunandi í fyrra.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Verðmiðinn á Gamma lækkar enn
Frá því að tilkynnt var um kaup Kviku á Gamma hefur verðmiðinn lækkað og lækkað. Nú er útlit fyrir að endanlegt kaupverð verði mun lægra en upphaflega var tilkynnt um.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Fimm einstaklingar í sóttkví á Ísafirði og einn í einangrun
Fimm einstaklingar eru í sóttkví og einn í einangrun vegna mögulegrar Covid-19 sýkingar. Allir einstaklingarnir eru staðsettir á Ísafirði.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Vaxandi líkur eru því taldar á að veiran eigi eftir að greinast hér á landi en allra ráða er beitt til að hefta komu hennar.
Vaxandi líkur á að veiran greinist á Íslandi
Daglega bætast við lönd sem tilkynna um tilfelli kórónuveirunnar, COVID-19, þar á meðal nokkur grannríki Íslands. Öllum tiltækum ráðum er beitt til að hefta komu hennar hingað til lands.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Freyja Haraldsdóttir
„Fatlað fólk á ekki bara að vera á hliðarlínunni“
Freyja Haraldsdóttir segir að aðkoma fatlaðs fólks þurfi að vera alls staðar og alltaf þegar kemur að umhverfismálum. Stjórnvöld, samtök um umhverfismál og allir viðbragðsaðilar, þurfi þess vegna að ráða fatlað fólk til starfa.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Kjarasamningar þorra aðildarfélaga BSRB hafa verið lausir frá 1. apríl í fyrra.
Formaður BSRB: Ekkert þokast nær ásættanlegri niðurstöðu
„Það eru mikil vonbrigði að við höfum ekki náð að þokast nær ásættanlegri niðurstöðu. Það er stutt í að verkfallsaðgerðir hefjist og mörg stór mál sem bíða úrlausnar,“ segir Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Maður með andlitsgrímu á hóteli í Austurríki þar sem kona sem smituð er af kórónuveirunni dvelur.
Dæmi um að fólk smitist aftur af veirunni
Nú, þegar nýja kórónuveiran hefur breiðst út til tæplega fimmtíu landa, er enn margt á huldu um hvernig hún hegðar sér. Um 14% þeirra sem sýktust, náðu heilsu og voru útskrifaðir af sjúkrahúsum í Kína hafa sýkst aftur.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður VG.
Útilokar ekki vorkosningar á næsta ári
Forsætisráðherra segist ekki útiloka þann möguleika að kosið verði til Alþingis að vori 2021 í staðinn fyrir í lok október en þá lýkur yfirstandandi kjörtímabili.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiÁlit
None