Stjórnmálamenn að sýsla með gögn bak við luktar dyr - Hvað hræðast þeir?

Auglýsing

Árið 2006 stóð ég í stappi við Reykja­vík­ur­borg vegna gagna sem borgin bjó yfir um verð­mæti Lands­virkj­un­ar. Akur­eyr­ar­bær og Reykjvík­ur­borg voru þá að selja frá sér 45 pró­sent hlut í Lands­virkjun til rík­is­ins. Sam­hliða þeirri vinnu voru unnin verð­möt á fyr­ir­tæk­inu, þar sem grund­vall­ar­at­riði í verð­mat­inu voru raf­orku­sölu­samn­ingar Lands­virkj­unar við við­skipta­vini. Borgin neit­aði að afhenda gögn­in, nema með því að afmá upp­lýs­ing­arnar sem mestu skipta til að glöggva sig á verð­mæti Lands­virkj­un­ar. Það gerði Lands­virkjun líka og stjórn­völd. Það dugði ekki að kæra þetta til úrskurð­ar­nefndar um upp­lýs­inga­mál, þar sem réttur stjórn­valda til þess að upp­lýsa almenn­ing ekki um það sem mestu skipti, var lögvar­inn. Það ein­kenni­lega í þessu til­viki, var að almenn­ingur var alls staðar við borðið sem eig­andi. Að mati stjórn­valda var virði Lands­virkj­unar jafnt innra virði (1*price to book) þess á þessum tíma, eða sem nam rúm­lega 60 millj­örðum.

Jákvæðar breyt­ingar



Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim átta árum sem liðin eru frá því að þessi póli­tíska leynd­ar­hyggja fékk að við­gang­ast. Nú hefur Lands­virkj­un, að eigin frum­kvæði, hætt þess­ari leynd­ar­hyggju og gefur upp mun dýpri og betri upp­lýs­ingar um það sem er að ger­ast í rekstr­inum en áður. Það er auð­veld­ara að glöggva sig á gangi máli í þessu stóra hags­muna­máli almenn­ings, sem á fyr­ir­tæk­ið. Meðal þess sem hefur þrýst á um þessar breyt­ingar er betri tækni og auð­veld­ari leiðir til þess að safna saman upp­lýs­ingum og greina þær.

En hvað með stjórn­mála­menn­ina?



Und­ar­leg staða er nú uppi hjá stjórn­mála­mönn­unum á Alþingi. Þeir komu almenn­ingi inn í hafta­bú­skap með laga­setn­ingu, skömmu eftir hrun bank­anna á þeirra vakt, og fólu Seðla­banka Íslands það flókna verk­efni að fram­kvæma fjár­magns­höftin á alla ein­stak­linga og fyr­ir­tæki í land­inu.

Stjórn­mála­menn­irnir vinna nú að því að rýmka höft­in, eða afnema þau, og sam­hliða á að end­ur­skipu­leggja fjár­mála­kerfið og jafn­vel að gera stór­felldar breyt­ingar á eign­ar­haldi banka. Þetta ferli fer nú fram í skjóli leynd­ar. Raunar svo mik­illar leyndar að stjórn­ar­and­stöðu­þing­menn eins og stjórn­ar­þing­menn, dansa með stjórn­völdum og und­ir­rit­uðu þagn­areið um allar upp­lýs­ingar sem tengj­ast þess­ari vinnu. Þeir hafa skuld­bundið sig til þess að upp­lýsa almenn­ing ekki um fram­gang máls­ins. Það segir mikið um mátt­leysi stjórn­ar­and­stöð­unn­ar.

Þetta er þeirra ákvörðun



Það kann að vera að stjórn­mála­mönn­unum gangi gott eitt til með leynd­inni, þó erfitt sé að átta sig á því. En þetta er mikið umhugs­un­ar­efni finnst mér, og það er ekki víst að sagan muni dæma þetta sem réttar ákvarð­anir hjá stjórn­mála­mönn­un­um. Þetta er þeirra ákvörð­un, að gera þetta bak við luktar dyr. Engin krafa er um um hana í lögum í grunn­inn, þvert á móti er gagn­sæi meg­in­reglan í stjórn­sýsl­unni.

Þá má velta því fyrir sér hvernig örmark­að­ur­inn íslenski, sem heldur úti skráðum mark­aði með verð­bréf, getur yfir höfuð rétt­lætt leynd­ina um málið í ljósi stærðar þess. Halda fjár­festar í alvöru, í ljósi heild­ar­um­fangs máls­ins, að það muni ekki hafa nein áhrif á verð eigna á skráðum mark­aði og því sé leyndin um ferlið rétt­læt­an­leg? Ég geri ekki ráð fyrir að það við­horf sé almennt á mark­aðn­um, og mér heyr­ist ekki á sam­tölum við fólk sem þar starfar.

Auglýsing

Sagan er eins og hún er



Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í að rifja upp sögu­lega atburði, þegar kemur að miklum breyt­ingum á eign­ar­haldi banka og kerf­is­lægum breyt­ingum á reglu­verk­inu hér á landi, en það má velta því fyrir sér hvort það hefði ekki breytt ein­hverju ef einka­væð­ing bank­anna og fjár­mála­kerf­is­ins, á árunum 1998 til og með 2003, hefði átt sér stað eins og hún var úr garði gerð, fyrir opnum tjöld­um. Hefði jafnt aðgengi að upp­lýs­ingum mögu­lega geta breytt hlutum til góðs, og hámarkað líkur á réttri ákvörð­un? Stjórn­mála­menn­irnir ættu að setja sig auð­mjúk­lega í stell­ingar þegar þeir svara þessar spurn­ingu ját­andi.

Allar leiðir úr vand­anum liggja fyrir



Í ljósi aðstæðna sem fjár­magns­höftin hafa skapað þarf ekki að við­halda leynd­inni, þar sem allar sviðs­myndir um mögu­legar lausnir á vand­anum sem stjórn­mála­menn­irnir komu hag­kerf­inu í með laga­setn­ingu um höft, liggja fyrir og hafa verið teikn­aðar upp fyrir löngu. Núna er verið að velja hvaða leið er best. Hver tapar á því að fólk fái að fylgj­ast með þeirri vinnu? Að mínu mati eng­inn en stjórn­mála­menn­irnir horfa öðru­vísi á mál­ið. Þeir vilja ekki að almenn­ingur hafi mögu­leika á því að fylgj­ast með.

Grund­vall­ar­rök­semdin fyrir því að setja allar upp­lýs­ingar um málið upp á borð, og vinna málið þannig áfram, er að mínu mati sú að ef það eru almanna­hags­munir undir í mál­inu, sem ég efast ekki um, þá á almenn­ingur rétt á því að vita hvaða upp­lýs­ingar stjórn­mála­menn­irnir eru að sýsla með og hvaða hug­myndir stjórn­mála­menn­irnir og umboðs­menn þeirra eru að leggja fram til lausnar á vanda­mál­un­um. Það má ekki koma í ljós eftir á hvað stjórn­mála­menn­irnir voru að hugsa og hvaða hags­muni þeir höfðu sem leið­ar­ljós í sínu hags­muna­mati. Þegar allt er um garð geng­ið. Það er of seint.

Það sitja allir uppi með hafta­bú­skap­inn



Fjár­magns­hafta­bú­skap­ur­inn, sem stjórn­mála­menn­irnir bera ábyrgð á, er ekki einka­mál þeirra. Það sitja allir uppi með hann. Hvaða leið verður val­inn út úr honum mun marka lífs­kjör í land­inu til langrar fram­tíð­ar, í það minnsta að ein­hverju leyti. Jafnt aðgengi að upp­lýs­ingum væri best fyrir alla og myndi skapa traust á ákvörð­unum sem allir átta sig á að stjórn­mála­menn­irnir standa frammi fyr­ir. Það að þeir vilji fá að taka ákvarð­anir og skoða upp­lýs­ingar bak við luktar dyr gæti bent til þess að þeir séu hræddir eða óör­uggir, og það er ekki gott.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jóhannes: Þeim er velkomið að reyna að villa um fyrir fólki
Jóhannes Stefánsson, fyrrverandi starfsmaður Samherja og uppljóstrari í málum fyrirtækisins í Namibíu, var í viðtali við Kastljós í kvöld.
Kjarninn 11. desember 2019
Molar
Molar
Molar – 2020 verði ár tollastríðsins
Kjarninn 11. desember 2019
Jóhannes Stefánsson
Rannsaka ítrekaðar tilraunir til að ráða Jóhannes af dögum
Lögreglan í Namibíu rannsakar nú ítrekaðar tilraunir til að ráða Jóhannes Stefánsson uppljóstrara í Samherjamálinu af dögum.
Kjarninn 11. desember 2019
Þórhildur Fjóla Kristjánsdóttir
Jörðum jarðefnaeldsneytið 2035 og verum fyrirmynd
Kjarninn 11. desember 2019
Oddný Harðardóttir
Vilja að embætti skattrannsóknarstjóra verði veitt ákæruvald
Lögð hefur verið fram þingsályktunartillaga þar sem lagðar eru til breyt­ingar á emb­ætti skatt­rann­sókn­ar­stjóra rík­is­ins í þá veru að emb­ætt­inu verði veitt ákæru­vald og heim­ild til sak­sóknar í þeim málum sem það rann­sak­ar.
Kjarninn 11. desember 2019
Greta Thunberg manneskja ársins hjá TIME
Tímaritið TIME Magazine hefur valið manneskju ársins frá árinu 1927 og þetta árið varð loftslagsaktívistinn Greta Thunberg fyrir valinu.
Kjarninn 11. desember 2019
Herdís sótti um að verða næsti útvarpsstjóri
Fyrrverandi forsetaframbjóðandinn Herdís Kjerulf Þorgeirsdóttir er á meðal þeirra 41 sem sóttu um stöðu útvarpsstjóra RÚV.
Kjarninn 11. desember 2019
Íslandi gert að breyta skilyrðum um búsetu framkvæmdastjóra og stjórnarmanna
Samkvæmt Eftirlitsstofnun EFTA þarf Ísland að breyta reglum sem skylda stjórnarmenn og framkvæmdastjórn félaga til þess að vera ríkisborgarar eða búsettir í EES ríki.
Kjarninn 11. desember 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari
None