Stjórnmálamenn að sýsla með gögn bak við luktar dyr - Hvað hræðast þeir?

Auglýsing

Árið 2006 stóð ég í stappi við Reykja­vík­ur­borg vegna gagna sem borgin bjó yfir um verð­mæti Lands­virkj­un­ar. Akur­eyr­ar­bær og Reykjvík­ur­borg voru þá að selja frá sér 45 pró­sent hlut í Lands­virkjun til rík­is­ins. Sam­hliða þeirri vinnu voru unnin verð­möt á fyr­ir­tæk­inu, þar sem grund­vall­ar­at­riði í verð­mat­inu voru raf­orku­sölu­samn­ingar Lands­virkj­unar við við­skipta­vini. Borgin neit­aði að afhenda gögn­in, nema með því að afmá upp­lýs­ing­arnar sem mestu skipta til að glöggva sig á verð­mæti Lands­virkj­un­ar. Það gerði Lands­virkjun líka og stjórn­völd. Það dugði ekki að kæra þetta til úrskurð­ar­nefndar um upp­lýs­inga­mál, þar sem réttur stjórn­valda til þess að upp­lýsa almenn­ing ekki um það sem mestu skipti, var lögvar­inn. Það ein­kenni­lega í þessu til­viki, var að almenn­ingur var alls staðar við borðið sem eig­andi. Að mati stjórn­valda var virði Lands­virkj­unar jafnt innra virði (1*price to book) þess á þessum tíma, eða sem nam rúm­lega 60 millj­örðum.

Jákvæðar breyt­ingar



Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim átta árum sem liðin eru frá því að þessi póli­tíska leynd­ar­hyggja fékk að við­gang­ast. Nú hefur Lands­virkj­un, að eigin frum­kvæði, hætt þess­ari leynd­ar­hyggju og gefur upp mun dýpri og betri upp­lýs­ingar um það sem er að ger­ast í rekstr­inum en áður. Það er auð­veld­ara að glöggva sig á gangi máli í þessu stóra hags­muna­máli almenn­ings, sem á fyr­ir­tæk­ið. Meðal þess sem hefur þrýst á um þessar breyt­ingar er betri tækni og auð­veld­ari leiðir til þess að safna saman upp­lýs­ingum og greina þær.

En hvað með stjórn­mála­menn­ina?



Und­ar­leg staða er nú uppi hjá stjórn­mála­mönn­unum á Alþingi. Þeir komu almenn­ingi inn í hafta­bú­skap með laga­setn­ingu, skömmu eftir hrun bank­anna á þeirra vakt, og fólu Seðla­banka Íslands það flókna verk­efni að fram­kvæma fjár­magns­höftin á alla ein­stak­linga og fyr­ir­tæki í land­inu.

Stjórn­mála­menn­irnir vinna nú að því að rýmka höft­in, eða afnema þau, og sam­hliða á að end­ur­skipu­leggja fjár­mála­kerfið og jafn­vel að gera stór­felldar breyt­ingar á eign­ar­haldi banka. Þetta ferli fer nú fram í skjóli leynd­ar. Raunar svo mik­illar leyndar að stjórn­ar­and­stöðu­þing­menn eins og stjórn­ar­þing­menn, dansa með stjórn­völdum og und­ir­rit­uðu þagn­areið um allar upp­lýs­ingar sem tengj­ast þess­ari vinnu. Þeir hafa skuld­bundið sig til þess að upp­lýsa almenn­ing ekki um fram­gang máls­ins. Það segir mikið um mátt­leysi stjórn­ar­and­stöð­unn­ar.

Þetta er þeirra ákvörðun



Það kann að vera að stjórn­mála­mönn­unum gangi gott eitt til með leynd­inni, þó erfitt sé að átta sig á því. En þetta er mikið umhugs­un­ar­efni finnst mér, og það er ekki víst að sagan muni dæma þetta sem réttar ákvarð­anir hjá stjórn­mála­mönn­un­um. Þetta er þeirra ákvörð­un, að gera þetta bak við luktar dyr. Engin krafa er um um hana í lögum í grunn­inn, þvert á móti er gagn­sæi meg­in­reglan í stjórn­sýsl­unni.

Þá má velta því fyrir sér hvernig örmark­að­ur­inn íslenski, sem heldur úti skráðum mark­aði með verð­bréf, getur yfir höfuð rétt­lætt leynd­ina um málið í ljósi stærðar þess. Halda fjár­festar í alvöru, í ljósi heild­ar­um­fangs máls­ins, að það muni ekki hafa nein áhrif á verð eigna á skráðum mark­aði og því sé leyndin um ferlið rétt­læt­an­leg? Ég geri ekki ráð fyrir að það við­horf sé almennt á mark­aðn­um, og mér heyr­ist ekki á sam­tölum við fólk sem þar starfar.

Auglýsing

Sagan er eins og hún er



Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í að rifja upp sögu­lega atburði, þegar kemur að miklum breyt­ingum á eign­ar­haldi banka og kerf­is­lægum breyt­ingum á reglu­verk­inu hér á landi, en það má velta því fyrir sér hvort það hefði ekki breytt ein­hverju ef einka­væð­ing bank­anna og fjár­mála­kerf­is­ins, á árunum 1998 til og með 2003, hefði átt sér stað eins og hún var úr garði gerð, fyrir opnum tjöld­um. Hefði jafnt aðgengi að upp­lýs­ingum mögu­lega geta breytt hlutum til góðs, og hámarkað líkur á réttri ákvörð­un? Stjórn­mála­menn­irnir ættu að setja sig auð­mjúk­lega í stell­ingar þegar þeir svara þessar spurn­ingu ját­andi.

Allar leiðir úr vand­anum liggja fyrir



Í ljósi aðstæðna sem fjár­magns­höftin hafa skapað þarf ekki að við­halda leynd­inni, þar sem allar sviðs­myndir um mögu­legar lausnir á vand­anum sem stjórn­mála­menn­irnir komu hag­kerf­inu í með laga­setn­ingu um höft, liggja fyrir og hafa verið teikn­aðar upp fyrir löngu. Núna er verið að velja hvaða leið er best. Hver tapar á því að fólk fái að fylgj­ast með þeirri vinnu? Að mínu mati eng­inn en stjórn­mála­menn­irnir horfa öðru­vísi á mál­ið. Þeir vilja ekki að almenn­ingur hafi mögu­leika á því að fylgj­ast með.

Grund­vall­ar­rök­semdin fyrir því að setja allar upp­lýs­ingar um málið upp á borð, og vinna málið þannig áfram, er að mínu mati sú að ef það eru almanna­hags­munir undir í mál­inu, sem ég efast ekki um, þá á almenn­ingur rétt á því að vita hvaða upp­lýs­ingar stjórn­mála­menn­irnir eru að sýsla með og hvaða hug­myndir stjórn­mála­menn­irnir og umboðs­menn þeirra eru að leggja fram til lausnar á vanda­mál­un­um. Það má ekki koma í ljós eftir á hvað stjórn­mála­menn­irnir voru að hugsa og hvaða hags­muni þeir höfðu sem leið­ar­ljós í sínu hags­muna­mati. Þegar allt er um garð geng­ið. Það er of seint.

Það sitja allir uppi með hafta­bú­skap­inn



Fjár­magns­hafta­bú­skap­ur­inn, sem stjórn­mála­menn­irnir bera ábyrgð á, er ekki einka­mál þeirra. Það sitja allir uppi með hann. Hvaða leið verður val­inn út úr honum mun marka lífs­kjör í land­inu til langrar fram­tíð­ar, í það minnsta að ein­hverju leyti. Jafnt aðgengi að upp­lýs­ingum væri best fyrir alla og myndi skapa traust á ákvörð­unum sem allir átta sig á að stjórn­mála­menn­irnir standa frammi fyr­ir. Það að þeir vilji fá að taka ákvarð­anir og skoða upp­lýs­ingar bak við luktar dyr gæti bent til þess að þeir séu hræddir eða óör­uggir, og það er ekki gott.

Upphafið - Árstíðaljóð
Safnað fyrir fimmtu ljóðarbók Gunnhildar Þórðardóttur.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Guðlaugur Þór Þórðarson
Rúmar 16 milljónir í aðkeypta ráðgjöf og álit vegna þriðja orkupakkans
Kostnaður vegna innlendrar ráðgjafar og álita nemur rúmlega 7,6 milljónum króna og erlends tæpum 8,5 milljónum króna.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Sex ríkisforstjórar með hærri laun en forsætisráðherra
Laun bankastjóra Landsbankans hafa hækkað mest allra ríkisforstjóra, eða um 82 prósent, frá því að bankaráð bankans tók yfir ákvörðun um launakjör hans. Átta ríkisforstjórar eru með hærri laun en flestir ráðherrar.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Vilja steypa Boris Johnson af stóli
Breska stjórnarandstaðan leitar nú að nýjum þingmanni sem gæti orðið forsætisráðherra Bretlands í stað Borisar Johnson. Jeremy Corbyn telur sig vera manninn í verkið, en ekki eru allir innan stjórnarandstöðunnar á sama máli.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Draumur um landakaup
Einhverjir hafa kannski, til öryggis, litið á dagatalið sl. föstudag þegar fréttir bárust af því að Bandaríkjaforseti hefði viðrað þá hugmynd að kaupa Grænland. Þetta var þó ekki aprílgabb og ekki í fyrsta skipti sem þessi hugmynd skýtur upp kollinum.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir
Ok skiptir heiminn máli
Kjarninn 17. ágúst 2019
Peningastefnunefnd í tíu ár
Gylfi Zoega segir að framtíðin muni leiða í ljós hvort áfram takist að ná góðum árangri eins og hafi verið gert með peningastefnu síðustu 10 ára á Íslandi en reynslan síðasta áratuginn sé samt staðfesting þess að það sé hægt ef vilji sé fyrir hendi.
Kjarninn 17. ágúst 2019
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Nýir tímar á Norðurslóðum?
Kjarninn 17. ágúst 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari
None