Plastið í sjónum og táningurinn sem ákvað að veiða það

Brátt verður meira plast en fiskar í sjónum en Hollendingur sem er rétt af táningsaldri segist vera með lausnina. Og fólk er farið að trúa honum.

Herdís Sigurgrímsdóttir
The Ocean Cleanup.
Auglýsing

Hring­straumar Kyrra­hafs­ins bera með sér ógrynnin öll af plastrusli sem marar í hálfu kafi um mið­bik stærsta úthafs í heimi. Und­ir­ ­yf­ir­borð­inu og uppi í loft­inu berst líf­ríkið í bökk­um. Plast­þekjan birgir úti­ ­ljós sem átan þarfn­ast til ljóstil­líf­un­ar; átan sem er und­ir­staðan í líf­rík­i ­sjáv­ar. Í stað­inn fyrir að gagn­ast átunni, brýtur sól­ar­ljósið plastið niður í ör­snifsi sem rata ofan í maga fiska og fugla og inn í melt­ing­ar­kerfi marglytta og allra handa sjáv­ar­dýra. Ef þau eru óhepp­in, eru plast­eind­irnar einnig bún­ar að drekka í sig eit­ur­efni á borð við PCB eða skor­dýra­eitrið DDT.

Það er erfitt að meta stærð plast­flák­ans í Kyrra­haf­in­u. Var­kárasta matið er 700.000 fer­kíló­metr­ar, sjö sinnum stærð Íslands, en stór­yrt­ustu full­yrð­ing­arnar hljóða upp á 15 millj­ónir fer­kíló­metra. Það er rétt að­eins minna en Rúss­land. Í öllu falli er víst að ruslaflák­inn á skilið enska ­nafn­ið, the great pacific gar­bage patch, nafn­gift sem minnir að vissu leyti á mik­il­mennsku­brjál­æði nýlendu­tím­ans.

Vilj­iði fá vondu frétt­irnar núna? Ruslaflák­arnir eru ekki einn, heldur fimm. Sá stærsti er í norð­ur­hluta Kyrra­hafs­ins, annar í suð­ur­hlut­an­um, einn í Suð­ur- og annar í Norð­ur­-Atl­ants­hafi og sá fimmti í Ind­lands­hafi. Þá er ótalið allt vega­laust og óskipu­lagt rusl sem er bara í rugl­inu ein­hvers staðar úti á reg­in­hafi. Ný skýrsla Al­þjóða­efna­hags­ráðs­ins um plast í höf­unum býður upp á skugga­legar lýs­ing­ar ­sem ræna mann næt­ur­svefn­in­um.

Auglýsing



Getur ekki ein­hver ­tekið þetta rusl úr sjón­um?

Ruslaflák­inn upp­götv­að­ist árið 1997. Æ síðan hefur fólk ­leitað að lausnum á vand­an­um. Er ekki bara hægt að ná þessu í eina góða hringnót og fara með þetta í end­ur­vinnsl­una? Nei, það er flókn­ara en svo af því að a) þetta er svo langt úti á hafi og b) þetta er svo mikið magn plasts sem ­þyrfti að sigla með aftur í land að það yrði dýr og lang­vinn hreins­un­ar­að­gerð. Þetta myndi taka hund­ruð ef ekki þús­undir ára, og þó varla ná að anna því plast­magni sem berst í hafið á hverjum degi. Þar að auki er megnið svo litl­ar pla­steindir að þær verða ekki fang­aðar með neinu neti.

Í stuttu máli hafði engum tek­ist að finna góða lausn á vand­an­um. Ekki fyrr en hol­lenski verk­fræði­nem­inn Boyan Slat fékk svo góða hug­mynd að hann ákvað að hætta í skól­anum og bjarga heim­inum í stað­inn.

18 ára strákling­ur til bjargar

Fyrstu við­brögðin voru ekki hvetj­andi. Í stuttu máli trúð­i eng­inn á hann. Hann kynnti hug­mynd­ina á TedX ráð­stefnu í heima­bænum Delft en hún féll í grýttan jarð­veg. Hann stofn­aði samt sem áður sam­tökin The Ocean Cle­anup til að þróa hug­mynd­ina áfram. Hann sendi út mörg hund­ruð styrk­um­sókn­ir en fékk ekk­ert svar. Hann var 18 ára. Hver gat trúað á ein­hvern strákling sem hafði ekki einu sinni lokið fyrsta árinu í verk­fræði? Evr­urnar runnu út úr ­spari­bauknum án þess að neitt kæmi inn í stað­inn.

Svo kvikn­aði ljósið í enda gang­anna. Eða, öll ljósin í göng­un­um ­kvikn­uðu í einni hend­ingu. Banda­rískt umhverf­is­frétta­blogg skrif­aði um TedX ­fyr­ir­lest­ur­inn hans og birti mynd­band­ið. Þar með sner­ist gæfan Boyan í vil.

Hund­ruð þús­unda sáu mynd­band­ið. Inn streymdu tölvu­póstar frá­ ­fólki sem spurði hvernig það gæti hjálp­að. Boyan skráði sig á hóp­fjár­mögn­un­ar­síðu og safn­aði inn 80.000 Banda­ríkja­dölum á tveimur vik­um. Hjólin byrj­uðu að snú­ast. Nú er ekki lengur neinn hörgull á fjár­magn­i, ­sam­starfs­að­ilum eða sér­fræð­ingum sem kepp­ast um að fá að vinna að verk­efn­in­u ­með hon­um.  

Hvern­ig? Já, hvern­ig í ósköp­un­um?

Boyan seg­ist geta hreinsað upp hálfan Kyrra­hafs­ruslaflák­ann á tíu árum. Allir fimm ruslaflák­arnir munu taka 25 ár. Tæknin er í þróun en á að vera komin í gagnið 2020.

Núna, tæpum þremur árum eftir að Boyan kynnti hug­mynd­ina ­fyrst, er komið annað hljóð í strokk­inn. Hann hefur fengið verð­laun og við­ur­kenn­ing­ar, m.a. frá Sam­ein­uðu þjóð­un­um, og hefur lent á allra handa listum yfir klár­t hug­sjóna­fólk. Tæknin sem Ocean Cle­anup er að þróa þykir lofa svo góðu að hún­ ­lenti á lista tíma­rits­ins Time yfir 25 bestu upp­finn­ingar 2015 og var til­nefnd í flokknum hönnun árs­ins hjá London Design Muse­um.

Kjarn­inn í hug­mynd­inni er þessi: til hvers að sigla um og fanga ruslið, þegar þú getur látið haf­straumana koma með ruslið til þín? Hug­myndin gengur í raun út á að setja hund­rað kíló­metra langa fljót­and­i ruslasíu út í höf­in. Prufu­mód­elin líkj­ast gulum mið­garðsormi sem flýtur á yf­ir­borð­inu. Niður úr þessum flot­belgjum hangir jafn­löng ruslasía. Hún er ­sér­hönnuð til þess að valda ekki skaða á líf­rík­inu. Fiskar geta auð­veld­lega ­synt undir hana og eiga ekki að geta fest í henni.



Hug­myndin er að haf­straum­arnir renni sér undir ruslasí­una, ruslið verði eftir þar og öld­urnar haldi áfram án þess. Fyrir hvern hring sem haf­straum­arnir fara verða þeir hreinni og hreinni. Auð­vitað verður eftir sem áður að ná í ruslið út á reg­in­haf og fara með það í land en þó er mikið spar­að við að sleppa við að elt­ast við það á bátum um höfin breið. Ef þetta geng­ur eftir verður bara hægt að sækja það í síuna og fara með það í end­ur­vinnsl­una.

Kostn­að­ur­inn við verk­efnið greið­ist að hluta til af end­ur­sölu­virði plast­s­ins til end­ur­vinnslu. Þegar fram líða stundir getur það orðið tísku­fyr­ir­bæri að selja hluti úr sjáv­ar­plasti. Hol­lenski tísku­vöru­fram­leið­and­inn G-Star Raw hefur þegar sett á mark­að­inn galla­buxur sem eru fram­leiddar úr end­urunnu plasti sem var safnað upp í kali­fornískum fjör­u­m. Ryksugu­fram­leið­and­inn Elect­rolux setti á markað ryksugu fram­leidda úr sama hrá­efni og hefur lagt ríka áherslu á að fræða fólk um mengun í höf­un­um.

Ein af stærstu áskor­un­unum er að sjálf­sögðu hvernig hægt er að byggja 100 kíló­metra flot­bauju sem þolir ógn­ar­krafta Kyrra­hafs­ins, með allt að 27 öldu­hæð. Þeir sem vilja kynna sér tækni­lausn­irnar í þaula geta gert það á síðu The Ocean Cle­anup.

Nú er sem fyrr segir verið að prófa prótótýpur með þetta í huga. Innan skamms verður kíló­metra prufusía sett út í Norð­ur­sjó­inn, út af ­ströndum Hollands. Síðar á árinu á að leggja út aðra, tvö­falt lengri, í haf­ið út af Jap­an.

Fylgist með og krossið fing­ur. Þetta gæti ver­ið ­lausnin á einu af stóru umverf­is­vanda­málum heims­ins.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Suðurhringþokan mynduð af WEBB-sjónaukanum í tveimur ólíkum útfærslum.
2.000 ljósár á sextíu sekúndum
Þau sem dreymir um að ferðast um geiminn ættu ekki að láta nýtt myndband geimferðastofnana Bandaríkjanna og Evrópu framhjá sér fara. Á sextíu sekúndum er boðið upp á 2.000 ljósára ferðalag með hjálp hins magnaða WEBB-sjónauka.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Bjarni Benediktsson er formaður Sjálfstæðisflokksins.
Bjarni segir rangt að hann „vilji Sósíalistaflokkinn feigan“
Formaður Sjálfstæðisflokksins segir að Gunnar Smári Egilsson snúi út úr orðum sínum um styrki til stjórnmálaflokka. Honum þyki 120 milljóna styrkur á kjörtímabilinu til flokks sem fékk enga þingmenn kjörna einfaldlega of há fjárhæð.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Finnur Birgisson
Saga tekjutengingar ellilífeyris almannatrygginga frá 1946
Kjarninn 16. ágúst 2022
Gunnar Smári Egilsson er formaður framkvæmdastjórnar Sósíalistaflokks Íslands.
Segir Bjarna vilja ýkja völd Sjálfstæðisflokks umfram fylgi og draga úr áhrifum annarra
Bjarni Benediktsson hefur sagt að hann vilji draga úr opinberum styrkjum til stjórnmálaflokka. Gunnar Smári Egilsson segir ástæðuna þá að Sjálfstæðisflokkurinn þurfi ekki jafn mikið á greiðslu frá ríkinu að halda og áður.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Hér má sjá Drífu Snædal, fyrrverandi forseta ASÍ, og Sólveigu Önnu Jónsdóttur, formann Eflingar þegar betur áraði i samskiptum þeirra á milli.
Segir ASÍ hafa beinlínis unnið gegn nýjum öflum innan verkalýðshreyfingarinnar
Formaður Eflingar segir fram­kvæmda­stjóra SA ekki missa svefn yfir útbreiddum svikum atvinnu­rek­enda á þeim kjara­samn­ingum sem hann gerir fyrir þeirra hönd. Í greinaflokki, sem byrjaði að birtast í morgun, ætlar hún að rekja sögu ágreinings innan ASÍ.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Horft niður í Hvalfjörð frá Brekkukambi í Hvalfjarðarsveit. Á fjallinu stendur til að byggja vindorkuver.
Íslenskir sérhagsmunaaðilar með „erlenda orkurisa í farteskinu“
Þótt ekkert vindorkuver sé risið hafa áform um fjölmörg slík þegar valdið sundrungu og deilum innan samfélaga út um landið, segir Andrés Skúlason, verkefnisstjóri hjá Landvernd. Hann segir vindorkufyrirtæki beita miklum þrýstingi og jafnvel blekkingum.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Auglýsing frá upphafi áttunda áratugar síðustu aldar.
Ævintýrið um Carmen rúllurnar
Hvað gerir danskur kaupmaður sem finnst hann ekki hafa nóg fyrir stafni? Hjá Arne Bybjerg kaupmanni í danska bænum Kalundborg var svarið einfalt: að framleiða hárrúllur. Hann gaf þeim nafnið Carmen.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Ævintýrið um Carmen rúllurnar
Kjarninn 16. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None