klukka
Auglýsing

Það þekkja sjálf­sagt flest­ir, ef ekki all­ir, (frönsku) barna­gæl­una um meist­ara Jakob sem vildi fá að vita hvað klukkan slægi þegar hann rumskaði. Og hún sló, sem kunn­ugt er, þrjú. Ef þetta hefði verið aðfara­nótt síð­asta sunnu­dags í októ­ber (síð­ast­liðna nótt) hefði Jakob getað lúrt áfram í klukku­tíma og vaknað þegar klukkan slægi aftur þrjú, búinn að „græða“ klukku­tíma. Vel að merkja ef Jakob byggi í Evr­ópu, ann­ars stað­ar­ en á Íslandi. Aðfara­nótt síð­asta sunnu­dags í októ­ber ár hvert er ­sem sé nóttin þegar flestir Evr­ópu­búar seinka klukk­unni og bæta klukku­stund við nótt­ina. Sá hagn­aður hverfur svo aðfara­nótt síð­asta sunnu­dags í mars árið eft­ir.

Benja­mín Frank­lín vildi spara kertin

Árið 1784 dvaldi amer­íski vís­inda­mað­ur­inn og fjöl­fræð­ing­ur­inn Benja­mín Frank­lín í Par­ís. Hann lét sig flesta hluti varða, og á meðan hann var í París skrif­aði hann grein (An Econ­i­m­ical Project) þar sem hann lagði til að Par­ís­ar­búar færu klukku­tíma fyrr á fætur en þeir væru vanir og gengju til náða einni stundu fyrr en venjan væri. Með þessu myndi draga úr notkun ster­ín­kerta (tólgar­kerta) sem væru dýr og kæmu hreint ekki í stað dags­birtunn­ar. 

Í grein­inni er einnig að finna útreikn­inga Frank­líns á hversu mik­ill tólg­ar­sparn­að­ur­inn væri og hug­myndir hans um myrkv­un­ar­tjöld í svefn­her­bergjum og fleira í þeim dúr. Ekki minnt­ist hann hins veg­ar á að færa klukk­una til eftir árs­tíð­um. Greinin er hin skemmti­leg­asta aflestrar eins og margt sem hraut úr penna Benja­míns Frank­líns. En eins og það er erfitt að kenna göml­um hundi að sitja reynd­ust Par­ís­ar­búar ekki fúsir til að fylgja þess­ari efna­hags­ráð­gjöf og höfðu áfram dökkar gard­ínur fyrir gluggum til að úti­loka morg­un­sól­ina.

Auglýsing

Skor­dýra­fræð­ingur og bygg­inga­meist­ari

Árið 1895 kom nýsjá­lenskur skor­dýra­fræð­ing­ur, Georg Vernon Hud­son, fram með þá hug­mynd að færa klukk­una fram um tvær stundir að sum­ar­lagi. Ekki var það tólg­ar­sparn­aður sem Hud­son hafði í huga heldur sá hann fram á að með því móti gæti hann leng­ur fram eft­ir á hverju kvöldi sinnt áhuga­máli sínu, skor­dýra­söfn­un. Tíu árum síð­ar, 1905, kom Willi­am Wil­lett, enskur bygg­inga­meist­ari, fram með sömu hug­mynd, blöskr­aði að sögn að fólk stein­svæfi í morg­un­sól­inni. „Morg­un­stund gefur gull í mund“ sagði Wil­lett. Þessi hug­mynd kom til kasta breska þings­ins en varð ekki að veru­leika.

30. apríl 1916

Það sem seinna fékk heitið sum­ar­tími varð til í miðri fyrri heims­styrj­öld­inni. Þýska­land og Aust­ur­ríki ákváðu 30. apríl 1916 að breyta klukk­unni, færa hana fram um eina klukku­stund til að spara orku, sem mik­ill skortur var á. Dan­mörk fylgdi í kjöl­farið 21. maí sama ár, Rúss­land og fleiri lönd ári síðar og Banda­ríkin árið 1918. Síðan hafa verið sett ótelj­andi lög og reglu­gerðir um sum­ar- og vetr­ar­tíma. 

Ára­tugum áður en sum­ar- og vetr­ar­tím­inn voru inn­leiddir hafði orðið til það sem nefna má alþjóð­lega tíma­belta­kerf­ið. Með auknum sam­göngum í Evr­ópu, ekki síst járn­braut­unum varð tíma­sam­ræm­ing nauð­syn­leg. Árið 1981 náðu aðild­ar­ríki ESB sam­komu­lag­i  um núver­andi fyr­ir­komu­lag: klukk­unni er flýtt um eina klukku­stund  að­fara­nótt síð­asta sunnu­dags í mars og seinkað um eina klukku­stund aðfara­nótt síð­asta sunnu­dags í októ­ber. 

Árvisst og enda­laust deilu­mál

Þótt sum­ar- og vetr­ar­tím­inn séu stað­reynd þýðir það ekki að allir séu á eitt sáttir um fyr­ir­komu­lag­ið. Þeir sem fylgj­andi eru breyt­ingum á klukk­unni vor og haust nefna fyrst og fremst orku­sparnað og að dag­ur­inn nýt­ist bet­ur. And­stæð­ingar þess að breyta klukk­unni segja því fylgja mik­inn kostnað og óþæg­ind­i ým­is­s ­kon­ar. Bændur hafa alla tíð verið mjög and­snúnir því að breyta klukk­unni, segja morg­un­dögg­ina sitja lengur og þeir verði því að vinna leng­ur fram eft­ir til að ná heyjum og korni í hús, því fylgi auka­kostn­að­ur.

Rétt eða rangt     

Iðu­lega hefur verið deilt um hvort sum­ar­tím­inn sé „rétt­ari“ en vetr­ar­tím­inn eða öfugt. Við þeirri spurn­ingu er lík­lega ekki til afdrátt­ar­laust svar. Breskur sér­fræð­ingur birti nýlega grein í Brit­ish Med­ical Journal þar sem hann leiðir rök að, og mælir með, að sum­ar­tím­inn verði lát­inn gilda allt árið. Birtu­tím­inn verði lengri og það sé gott fyrir heils­una, bæði lík­am­lega og and­lega. Dönsk rann­sókn, sem spannar átján ára tíma­bil leiðir í ljós að um eins mán­aðar skeið eftir að breytt er yfir í vetr­ar­tíma fjölgar þeim sem grein­ast með þung­lyndi. Ástæðan er ekki ljós. 

Sér­fræð­ingar hafa á síð­ustu árum í auknum mæli beint sjónum sínum að áhrifum þess að breyta klukk­unni tvisvar á ári. Hvort þær rann­sóknir verða til þess að núver­andi fyr­ir­komu­lagi verði breytt leiðir tím­inn í ljós.  

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bankastjórar Arion banka kaupa hlutabréf fyrir 230 milljónir
Benedikt Gíslason bankastjóri og Ásgeir Helgi Reykfjörð aðstoðarbankastjóri keyptu hlutabréf í bankanum í dag.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Þorsteinn Már vonar að tímabundið brotthvarf rói umræðu um Samherja
Þorsteinn Már Baldvinsson segir í viðtali við Vísi að Samherji sé ekki sálarlaust fyrirtæki. Honum blöskrar umræða um fyrirtækið í kjölfar afhjúpandi þáttar Kveiks um starfsemi Samherja í Namibíu.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Indriði H. Þorláksson
Samherji í gráum skugga
Kjarninn 14. nóvember 2019
Björgólfur í leyfi frá störfum sem stjórnarformaður Íslandsstofu
Björgólfur Jóhannsson tekur við sem forstjóri Samherja tímabundið.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Leifur Gunnarsson
Takmarkanir á tímum tæknibyltinga – Staða fólks með sykursýki 1 í dag
Kjarninn 14. nóvember 2019
Mosfellsbær heldur áfram að stækka
Íbúum Mosfellsbæjar hefur fjölgað gríðarlega á síðasta áratug sem og nýjum íbúðum. Bæjarstjórn Mosfellsbæjar býst við áframhaldandi fjölgun íbúa á næsta ári.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Haukur Arnþórsson
Hugleiðingar um tengsl stjórnmála og sjávarútvegs
Kjarninn 14. nóvember 2019
Svæðið sem um ræðir
Steypuvinna vegna Landsbankabyggingarinnar – Reikna með að fara 190 ferðir á einum degi
Botnplata nýju Landsbankabyggingarinnar á Austurbakka 2 verður steypt laugardaginn næstkomandi. Meðan unnið er þarf að loka hægri akrein Kalkofnsvegar í átt að Lækjargötu.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None