Langa landamæratilraunin

Landamæragæsla sem Danir tóku upp og átti að gilda í tíu daga stendur enn og enginn veit hvenær henni lýkur. Kostnaðurinn við gæsluna er mikill og deilt er um gagnsemina.

Landamæragæsla á Danmerkurenda Eyrarsundsbrúarinnar.
Landamæragæsla á Danmerkurenda Eyrarsundsbrúarinnar.
Auglýsing

Í byrjun árs 2015 tóku Danir upp gæslu og vegabréfaskoðun á landamærum Þýskalands og Danmerkur. Sú ákvörðun var tekin í kjölfar kröfu Svía um skilríkjaskoðun á landamærum Danmerkur og Svíþjóðar. Svíar beittu fyrir sig sérstöku ákvæði Schengen samkomulagsins (svonefndri flytjandaábyrgð) sem skyldar fyrirtæki sem annast farþegaflutninga milli landa að skoða skilríki farþega við brottför úr einu landi til annars. Svíar voru mjög ósáttir við að Danir hleyptu öllu flóttafólki sem streymdi til Danmerkur, frá Þýskalandi, áfram til Svíþjóðar. Dönsk stjórnvöld sáu sér ekki annað fært en verða við kröfu Svía en tóku jafnframt upp eftirlit á landamærunum við Þýskaland. Að öðrum kosti hefðu þeir „setið uppi“ með þúsundir, jafnvel tugþúsundir flóttafólks sem óskað hefðu landvistar. Slíkt hefði orðið Dönum ofviða, að mati stjórnvalda.

Tíu daga tilraun sem stendur enn

Þegar Lars Løkke Rasmussen forsætisráðherra tilkynnti um landamæragæsluna 4. janúar í fyrra (frumvarpið var lagt fram í nóvember 2015) sagði hann að hér væri um að ræða tíu daga tilraun sem hægt yrði að framlengja um tuttugu daga til viðbótar. Síðan forsætisráðherrann tilkynnti þetta verða brátt liðnir fjögur hundruð dagar og landamæragæslan er enn við lýði. Aðgerðin var strax framlengd um áðurnefnda tuttugu daga en hefur síðan verið framlengd um þrjá mánuði í hvert sinn, núverandi framlenging gildir til 4. febrúar næstkomandi.

Misjöfn viðbrögð

Landamæragæslan var frá upphafi umdeild, jafnt utan þings sem innan. Mesta athygli vakti að lögreglu og tollgæslu væri heimilað, og gert skylt, að leggja hald á verðmæti svo sem skartgripi ýmiskonar, gull og reiðufé. Fólk mætti hafa með sér verðmæti, reiðufé meðtalið, sem næmi þrjú þúsund krónum dönskum (ca. 50 þúsund krónur) við komuna til Danmerkur. Allt umfram það skyldi gert upptækt. Stjórnin dró síðar nokkuð í land og upphæðin (peningar og skart) sem fólk mátti hafa með sér hækkuð í tíu þúsund krónur (rúmlega 150 þúsund íslenskar). Fólki skyldi einnig heimilt að halda hlutum sem hefðu sérstakt tilfinningalegt gildi (t.d. fermingarúrið og hringurinn sem amma átti). Í Danmörku eru þessi lög kölluð „smykkeloven“, skartgripalögin.

Auglýsing

Líkt við þýsku nasistana

Fréttirnar um skartgripalögin fóru sem eldur í sinu og voru til umfjöllunar í fjölmiðlum víða um heim. Talað var um mannvonsku og útlendingahatur. „Stendur til að rífa gullfyllingar úr tönnum flóttafólks sem leitar til Danmerkur?“ var fyrirsögn í enskum netmiðli sem skírskotaði þannig til framferðis nasista í síðari heimsstyrjöldinni. Þótt danska stjórnin, með Inger Støjberg, ráðherra innflytjendamála, í fararbroddi reyndi að útskýra reglurnar tókst það misjafnlega og varð ekki til að lægja öldurnar. Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna gagnrýndi ákvarðanir dönsku stjórnarinnar og framkvæmdastjóri SÞ skrifaði Lars Løkke forsætisráðherra bréf þar sem hann lýsti áhyggjum sínum. Allt kom fyrir ekki, skargripafrumvarpið varð að lögum og þau eru enn í gildi. Þeim hefur hins vegar einungis fjórum sinnum verið beitt á þessu rúma ári sem liðið er frá gildistökunni.

Erfitt verkefni

Eins og áður sagði var það upphaflega krafa Svía um eftirlit og vegabréfaskoðun á landamærum Danmerkur og Svíþjóðar sem varð til þess að eftirlitinu var komið á. Samgönguleiðir milli þessara tveggja landa liggja fyrst og fremst um Eyrarsundsbrúna, milli Malmö og Kaupmannahafnar (með lestum og bílum) og með ferjum á milli Helsingjaeyrar á Norður-Sjálandi og Helsingjaborgar á Skáni. Landamæri Danmerkur og Þýskalands eru flóknari, þau eru 70 kílómetra löng og þar eru þrettán landamærastöðvar. Flestar þeirra hafa um langt árabil verið ómannaðar enda arfur frá gamalli tíð. Auk þess eru ótal vegir og stígar sem liggja milli landanna tveggja sem enginn fylgist með. Járnbrautin sem tengir löndin tvö liggur um Padborg og þar er, ásamt í bænum Flensborg, miðstöð tollafgreiðslu, en hundruð flutningabíla fara um landamærin á degi hverjum. Við þetta bætast ferjurnar sem sigla til Rödby og Gedser. Af framangreindu má sjá að landamæraeftirlitið yrði ekki auðleyst verkefni sem auk þess krefðist mikils mannafla.

Danmörk er í Evrópusambandinu og deilir þess vegna sameiginlegum ytri landamærum með öðrum ESB-þjóðum. Þegar straumur flóttafólks um álfuna var hvað þyngstur árið 2015 ákváðu dönsk yfirvöld að hefja landamæraeftirlit.

Tvö hundruð á vaktinni hverju sinni

Þótt frá byrjun hafi verið ákveðið að eftirlitið yrði einungis á þeim stöðum sem bílar og almenningsfarartæki fara um var talið að um það bil tvö hundruð lögreglumenn þyrfti til að sinna eftirlitinu hverju sinni, miðað við þrískiptar vaktir þýddi það samtals sex hundruð manns. Þann fjölda var ekki hægt að „grípa upp af götunni“ og lögregluþjónar víðs vegar úr Danmörku voru þess vegna sendir til starfa við landamærin. Sú ákvörðun sætti mikilli gagnrýni því á stórum svæðum í landinu var nánast engin löggæsla mánuðum saman. Lögreglan hefur á undanförnum árum mátt þola mikinn niðurskurð og lögregluliðið mun fámennara en t.d fyrir áratug. Óvissan og stöðugar fréttir af niðurskurði hefur leitt til þess að færri en áður sækjast eftir störfum í lögreglunni. Fyrir nokkru ákvað ríkisstjórnin að stytta lögreglunámið úr þremur árum í tvö, það hafði engin áhrif á aðsóknina, hún jókst ekki. Skömmu fyrir síðustu áramót var svo kynnt nýtt nám, kallað kadettnám. Sex mánaða nám sem veitir réttindi til að sinna ýmsum verkum sem lögreglan hefur annars haft á sinni könnu, t.d. flutning á föngum vegna réttarhalda, vegaeftirlit o.s.frv.

Kostnaðurinn við landamæragæsluna er mikill, Danir fóru fram á það við Þjóðverja að þeir tækju á sig hluta hans en Þjóðverjar sögðu þvert nei við þeirri beiðni. Á allra síðustu mánuðum hefur dregið mjög úr flóttamannastraumnum og mun færra fólk sinnir nú landamæragæslunni. Kostnaðurinn er eigi að síður umtalsverður og vex mörgum í augum.

Þrjár milljónir skilríkja skoðaðar

Á því rúma ári sem liðið er síðan landamæraeftirlitið hófst hafa danskir landamæraverðir samtals rýnt í skilríki þriggja milljóna fólks. Nokkur hluti þessa hóps er fólk sem ferðast milli landanna vegna vinnu sinnar og það er ekki sátt við eftirlitið. Þótt tafirnar vegna vegabréfaskoðunar séu styttri en í upphafi tekur ferðalagið til og frá vinnu talsvert lengri tíma en áður var. Á þessu rúma ári hefur þrjú þúsund manns verið synjað um að koma til landsins, frá Þýskalandi og tvö hundruð og tuttugu ákærur vegna gruns um smygl á fólki.

Hverju hafa eftirlitið og skartgripalögin skilað?

Við þessari spurningu er ekki til einfalt svar. Tölur sýna að flóttafólki og hælisleitendum hefur fækkað mjög að undanförnu. Fyrir því eru margar ástæður, danskir ráðherrar segja að landamæraeftirlitið eigi sinn þátt í því að færri reyni að komast til Danmerkur en aðstæður í Evrópu hafa líka breyst mikið og flóttamannastraumurinn ekki jafn stríður og fyrir ári síðan. Áhrif skartgripalaganna er mjög erfitt að meta. Eins og fram kom framar í þessum pistli hefur lagaákvæðinu um upptöku eigna einungis verið beitt fjórum sinnum á þessu rúma ári. Ekkert liggur fyrir um að fólk hafi snúið við á landamærunum þegar því varð ljóst að eigur þess yrðu hugsanlega gerðar upptækar. Líklegri skýring á því hvers vegna lagaákvæðinu hefur svo sjaldan verið beitt er sú að lögregla og tollverðir hafa átt í vandræðum með að framfylgja því. Þá er kannski auðveldast að snúa blinda auganu að. Inger Stojberg, ráðherra innflytjendamála, lýsti því yfir í blaðaviðtali fyrir nokkrum dögum að skartgripalögin hefðu náð tilgangi sínum. Mikilvægt væri að þeim sem sækjast eftir landvist í Danmörku sé ljóst að þeir geti ekki komið með fulla vasa fjár til landsins og ætli síðan að framfleyta sér á kostnað samfélagsins. „Þessar reglur eru þær sömu og gilda um Dani,“ sagði ráðherrann.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hólmfríður Árnadóttir menntunarfræðingur og Heiða Guðný Ásgeirsdóttir bóndi skipa 1. og 2. sæti á lista Vinstri grænna í Suðurkjördæmi.
Þjórsáin okkar allra
Kjarninn 25. júlí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir ríkisstjórnina ræða málin í þaula og hafa verið í meginatriðum samstíga um aðgerðir í faraldrinum hingað til.
Stjórnmálin falli ekki í þá freistni að gera sóttvarnir að „pólitísku bitbeini“
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir samstöðu í ríkisstjórn um þær hertu aðgerðir sem tóku gildi í dag. Hún segist vilja forðast að sóttvarnir verði að pólitísku bitbeini fyrir kosningar og telur að það muni reyna á stjórnmálin á næstu vikum.
Kjarninn 25. júlí 2021
Steypiregnið ógurlega
Steypiregn er klárlega orðið tíðara og umfangsmeira en áður var. Öll rök hníga að tengingu við hlýnun lofthjúps jarðar. Í tilviki flóðanna í Þýskalandi og víðar hefur landmótun, aukið þéttbýli og minni skilningur samfélaga á eðli vatnsfalla áhrif.
Kjarninn 25. júlí 2021
Ísraelsk stjórnvöld sömdu við lyfjafyrirtækið Pfizer um bóluefni og rannsóknir samhliða bólusetningum.
Alvarlega veikum fjölgar í Ísrael
Það er gjá á milli fjölda smita og fjölda alvarlegra veikra í Ísrael nú miðað við fyrstu bylgju faraldursins. Engu að síður hafa sérfræðingar áhyggjur af þróuninni. Um 60 prósent þjóðarinnar er bólusett.
Kjarninn 25. júlí 2021
Danska smurbrauðið nýtur nú aukinna vinsælda meðal matgæðinga í heimalandinu.
Endurkoma smurbrauðsins
Flestir Íslendingar kannast við danska smurbrauðið, smørrebrød. Eftir að alls kyns skyndibitar komu til sögunnar döluðu vinsældirnar en nú nýtur smurbrauðið sívaxandi vinsælda. Nýir staðir skjóta upp kollinum og þeir gömlu upplifa sannkallaða endurreisn.
Kjarninn 25. júlí 2021
Fjallahjólabrautin við Austurkór var eitt verkefna sem valið var til framkvæmda af íbúum í íbúðalýðræðisverkefninu Okkar Kópavogur í fyrra.
Kópavogsbær skoðar flötu fjallahjólabrautina betur eftir holskeflu athugasemda
Kópavogsbær hefur boðað að fjallahjólabraut við Austurkór í Kópavogi verði tekin til nánari skoðunar, eftir fjölda athugasemda frá svekktum íbúum þess efnis að brautin gagnist lítið við fjallahjólreiðar.
Kjarninn 24. júlí 2021
Með stafrænum kórónuveirupassa fæst QR kóði sem sýna þarf á hinum ýmsu stöðum.
Munu þurfa að framvísa kórónuveirupassa til að fara út að borða
Evrópska bólusetningarvottorðið hefur verið notað vegna ferðalaga innan álfunnar síðan í upphafi mánaðar. Í Danmörku hefur fólk þurft að sýna sambærilegt vottorð til að sækja samkomustaði og svipað er nú uppi á teningnum á Ítalíu og í Frakklandi.
Kjarninn 24. júlí 2021
Eldgosið í Geldingadölum hefur verið mikið sjónarspil. Nú virðist það í rénun.
Ráðherra veitir nafni nýja hraunsins formlega blessun sína
Eins og lög gera ráð fyrir hefur Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra staðfest nafngift nýja hraunsins í landi Grindavíkurbæjar. Fagradalshraun mun það heita um ókomna framtíð.
Kjarninn 24. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None