Langa landamæratilraunin

Landamæragæsla sem Danir tóku upp og átti að gilda í tíu daga stendur enn og enginn veit hvenær henni lýkur. Kostnaðurinn við gæsluna er mikill og deilt er um gagnsemina.

Landamæragæsla á Danmerkurenda Eyrarsundsbrúarinnar.
Landamæragæsla á Danmerkurenda Eyrarsundsbrúarinnar.
Auglýsing

Í byrjun árs 2015 tóku Danir upp gæslu og vega­bréfa­skoðun á landa­mærum Þýska­lands og Dan­merk­ur. Sú ákvörðun var tekin í kjöl­far kröfu Svía um skil­ríkja­skoðun á landa­mærum Dan­merkur og Sví­þjóð­ar. Svíar beittu fyrir sig sér­stöku ákvæði Schengen sam­komu­lags­ins (svo­nefndri flytj­anda­á­byrgð) sem skyldar fyr­ir­tæki sem ann­ast far­þega­flutn­inga milli landa að skoða skil­ríki far­þega við brott­för úr einu landi til ann­ars. Svíar voru mjög ósáttir við að Danir hleyptu öllu flótta­fólki sem streymdi til Dan­merk­ur, frá Þýska­landi, áfram til Sví­þjóð­ar. Dönsk stjórn­völd sáu sér ekki annað fært en verða við kröfu Svía en tóku jafn­framt upp eft­ir­lit á landa­mær­unum við Þýska­land. Að öðrum kosti hefðu þeir „setið uppi“ með þús­und­ir, jafn­vel tug­þús­undir flótta­fólks sem óskað hefðu land­vist­ar. Slíkt hefði orðið Dönum ofviða, að mati stjórn­valda.

Tíu daga til­raun sem stendur enn

Þegar Lars Løkke Rasmus­sen for­sæt­is­ráð­herra til­kynnti um landamæra­gæsl­una 4. jan­úar í fyrra (frum­varpið var lagt fram í nóv­em­ber 2015) sagði hann að hér væri um að ræða tíu daga til­raun sem hægt yrði að fram­lengja um tutt­ugu daga til við­bót­ar. Síðan for­sæt­is­ráð­herr­ann til­kynnti þetta verða brátt liðnir fjögur hund­ruð dagar og landamæra­gæslan er enn við lýði. Aðgerðin var strax fram­lengd um áður­nefnda tutt­ugu daga en hefur síðan verið fram­lengd um þrjá mán­uði í hvert sinn, núver­andi fram­leng­ing gildir til 4. febr­úar næst­kom­andi.

Mis­jöfn við­brögð

Landamæra­gæslan var frá upp­hafi umdeild, jafnt utan þings sem inn­an. Mesta athygli vakti að lög­reglu og toll­gæslu væri heim­il­að, og gert skylt, að leggja hald á verð­mæti svo sem skart­gripi ýmis­kon­ar, gull og reiðu­fé. Fólk mætti hafa með sér verð­mæti, reiðufé með­talið, sem næmi þrjú þús­und krónum dönskum (ca. 50 þús­und krón­ur) við kom­una til Dan­merk­ur. Allt umfram það skyldi gert upp­tækt. Stjórnin dró síðar nokkuð í land og upp­hæðin (pen­ingar og skart) sem fólk mátti hafa með sér hækkuð í tíu þús­und krónur (rúm­lega 150 þús­und íslenskar). Fólki skyldi einnig heim­ilt að halda hlutum sem hefðu sér­stakt til­finn­inga­legt gildi (t.d. ferm­ing­ar­ú­rið og hring­ur­inn sem amma átt­i). Í Dan­mörku eru þessi lög kölluð „smykk­eloven“, skart­gripa­lög­in.

Auglýsing

Líkt við þýsku nas­istana

Frétt­irnar um skart­gripa­lögin fóru sem eldur í sinu og voru til umfjöll­unar í fjöl­miðlum víða um heim. Talað var um mann­vonsku og útlend­inga­hat­ur. „Stendur til að rífa gull­fyll­ingar úr tönnum flótta­fólks sem leitar til Dan­merk­ur?“ var fyr­ir­sögn í enskum net­miðli sem skír­skot­aði þannig til fram­ferðis nas­ista í síð­ari heims­styrj­öld­inni. Þótt danska stjórn­in, með Inger Støjberg, ráð­herra inn­flytj­enda­mála, í far­ar­broddi reyndi að útskýra regl­urnar tókst það mis­jafn­lega og varð ekki til að lægja öld­urn­ar. Flótta­manna­stofnun Sam­ein­uðu þjóð­anna gagn­rýndi ákvarð­anir dönsku stjórn­ar­innar og fram­kvæmda­stjóri SÞ skrif­aði Lars Løkke for­sæt­is­ráð­herra bréf þar sem hann lýsti áhyggjum sín­um. Allt kom fyrir ekki, skar­gripa­frum­varpið varð að lögum og þau eru enn í gildi. Þeim hefur hins vegar ein­ungis fjórum sinnum verið beitt á þessu rúma ári sem liðið er frá gild­is­tök­unni.

Erfitt verk­efni

Eins og áður sagði var það upp­haf­lega krafa Svía um eft­ir­lit og vega­bréfa­skoðun á landa­mærum Dan­merkur og Sví­þjóðar sem varð til þess að eft­ir­lit­inu var komið á. Sam­göngu­leiðir milli þess­ara tveggja landa liggja fyrst og fremst um Eyr­ar­sunds­brúna, milli Malmö og Kaup­manna­hafnar (með lestum og bíl­um) og með ferjum á milli Hels­ingja­eyrar á Norð­ur­-­Sjá­landi og Hels­ingja­borgar á Skáni. Landa­mæri Dan­merkur og Þýska­lands eru flókn­ari, þau eru 70 kíló­metra löng og þar eru þrettán landamæra­stöðv­ar. Flestar þeirra hafa um langt ára­bil verið ómann­aðar enda arfur frá gam­alli tíð. Auk þess eru ótal vegir og stígar sem liggja milli land­anna tveggja sem eng­inn fylgist með. Járn­brautin sem tengir löndin tvö liggur um Pad­borg og þar er, ásamt í bænum Flens­borg, mið­stöð toll­af­greiðslu, en hund­ruð flutn­inga­bíla fara um landa­mærin á degi hverj­um. Við þetta bæt­ast ferj­urnar sem sigla til Rödby og Gedser. Af fram­an­greindu má sjá að landamæra­eft­ir­litið yrði ekki auð­leyst verk­efni sem auk þess krefð­ist mik­ils mann­afla.

Danmörk er í Evrópusambandinu og deilir þess vegna sameiginlegum ytri landamærum með öðrum ESB-þjóðum. Þegar straumur flóttafólks um álfuna var hvað þyngstur árið 2015 ákváðu dönsk yfirvöld að hefja landamæraeftirlit.

Tvö hund­ruð á vakt­inni hverju sinni

Þótt frá byrjun hafi verið ákveðið að eft­ir­litið yrði ein­ungis á þeim stöðum sem bílar og almenn­ings­far­ar­tæki fara um var talið að um það bil tvö hund­ruð lög­reglu­menn þyrfti til að sinna eft­ir­lit­inu hverju sinni, miðað við þrí­skiptar vaktir þýddi það sam­tals sex hund­ruð manns. Þann fjölda var ekki hægt að „grípa upp af göt­unni“ og lög­reglu­þjónar víðs vegar úr Dan­mörku voru þess vegna sendir til starfa við landa­mær­in. Sú ákvörðun sætti mik­illi gagn­rýni því á stórum svæðum í land­inu var nán­ast engin lög­gæsla mán­uðum sam­an. Lög­reglan hefur á und­an­förnum árum mátt þola mik­inn nið­ur­skurð og lög­reglu­liðið mun fámenn­ara en t.d fyrir ára­tug. Óvissan og stöðugar fréttir af nið­ur­skurði hefur leitt til þess að færri en áður sækj­ast eftir störfum í lög­regl­unni. Fyrir nokkru ákvað rík­is­stjórnin að stytta lög­reglu­námið úr þremur árum í tvö, það hafði engin áhrif á aðsókn­ina, hún jókst ekki. Skömmu fyrir síð­ustu ára­mót var svo kynnt nýtt nám, kallað kadett­nám. Sex mán­aða nám sem veitir rétt­indi til að sinna ýmsum verkum sem lög­reglan hefur ann­ars haft á sinni könnu, t.d. flutn­ing á föngum vegna rétt­ar­halda, vega­eft­ir­lit o.s.frv.

Kostn­að­ur­inn við landamæra­gæsl­una er mik­ill, Danir fóru fram á það við Þjóð­verja að þeir tækju á sig hluta hans en Þjóð­verjar sögðu þvert nei við þeirri beiðni. Á allra síð­ustu mán­uðum hefur dregið mjög úr flótta­manna­straumnum og mun færra fólk sinnir nú landamæra­gæsl­unni. Kostn­að­ur­inn er eigi að síður umtals­verður og vex mörgum í aug­um.

Þrjár millj­ónir skil­ríkja skoð­aðar

Á því rúma ári sem liðið er síðan landamæra­eft­ir­litið hófst hafa danskir landamæra­verðir sam­tals rýnt í skil­ríki þriggja millj­óna fólks. Nokkur hluti þessa hóps er fólk sem ferð­ast milli land­anna vegna vinnu sinnar og það er ekki sátt við eft­ir­lit­ið. Þótt taf­irnar vegna vega­bréfa­skoð­unar séu styttri en í upp­hafi tekur ferða­lagið til og frá vinnu tals­vert lengri tíma en áður var. Á þessu rúma ári hefur þrjú þús­und manns verið synjað um að koma til lands­ins, frá Þýska­landi og tvö hund­ruð og tutt­ugu ákærur vegna gruns um smygl á fólki.

Hverju hafa eft­ir­litið og skart­gripa­lögin skil­að?

Við þess­ari spurn­ingu er ekki til ein­falt svar. Tölur sýna að flótta­fólki og hæl­is­leit­endum hefur fækkað mjög að und­an­förnu. Fyrir því eru margar ástæð­ur, danskir ráð­herrar segja að landamæra­eft­ir­litið eigi sinn þátt í því að færri reyni að kom­ast til Dan­merkur en aðstæður í Evr­ópu hafa líka breyst mikið og flótta­manna­straum­ur­inn ekki jafn stríður og fyrir ári síð­an. Áhrif skart­gripa­lag­anna er mjög erfitt að meta. Eins og fram kom framar í þessum pistli hefur laga­á­kvæð­inu um upp­töku eigna ein­ungis verið beitt fjórum sinnum á þessu rúma ári. Ekk­ert liggur fyrir um að fólk hafi snúið við á landa­mær­unum þegar því varð ljóst að eigur þess yrðu hugs­an­lega gerðar upp­tæk­ar. Lík­legri skýr­ing á því hvers vegna laga­á­kvæð­inu hefur svo sjaldan verið beitt er sú að lög­regla og toll­verðir hafa átt í vand­ræðum með að fram­fylgja því. Þá er kannski auð­veld­ast að snúa blinda aug­anu að. Inger Stojberg, ráð­herra inn­flytj­enda­mála, lýsti því yfir í blaða­við­tali fyrir nokkrum dögum að skart­gripa­lögin hefðu náð til­gangi sín­um. Mik­il­vægt væri að þeim sem sækj­ast eftir land­vist í Dan­mörku sé ljóst að þeir geti ekki komið með fulla vasa fjár til lands­ins og ætli síðan að fram­fleyta sér á kostnað sam­fé­lags­ins. „Þessar reglur eru þær sömu og gilda um Dan­i,“ sagði ráð­herr­ann.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Rannsóknarskipið Hákon krónprins við rannsóknir í Norður-Íshafi.
Ískyggilegar niðurstöður úr Norður-Íshafi
Lífríkið undir ísnum í Norður-Íshafinu er ekki það sem vísindamenn áttu von á. Í nýrri rannsókn kom í ljós að vistkerfið einkennist ekki af tegundum sem helst einkenna hin köldu heimskautasvæði.
Kjarninn 17. ágúst 2022
Ingrid Kuhlman
Tölum um dauðann
Kjarninn 17. ágúst 2022
Lilja Alfreðsdóttir er menningar- og viðskiptaráðherra.
Stefnt að því að sameina þrjá tónlistarsjóði í einn og skilgreina Sinfó sem þjóðareign
Menningar- og viðskiptaráðherra hefur lagt fram drög að nýjum heildarlögum um tónlist. Stofna á Tónlistarmiðstöð, sjálfseignarstofnun sem á að verða hornsteinn íslensks tónlistarlífs og rekin með svipuðum hætti og Íslandsstofa.
Kjarninn 17. ágúst 2022
Í sumar hafa tugir borga í Kína lýst yfir hættuástandi vegna hita.
Verksmiðjum lokað og mikill uppskerubrestur blasir við
Hitabylgja sumarsins hefur haft gríðarleg áhrif á stórum landsvæðum í Kína. Rafmagn er skammtað og algjörum uppskerubresti hefur þegar verið lýst yfir á nokkrum svæðum.
Kjarninn 17. ágúst 2022
Seðlabankinn mun kynna næstu stýrivaxtaákvörðun í næstu viku.
Búast við að stýrivextir verði komnir upp í sex prósent í byrjun næsta árs
Markaðsaðilar vænta þess að verðbólgan sé við hámark nú um stundir en að hún muni hjaðna hægar. Í vor bjuggust þeir við að verðbólga eftir ár yrði fimm prósent en nú telja þeir að hún verði 5,8 prósent.
Kjarninn 17. ágúst 2022
Segja toppana í samfélaginu hafa tekið sitt og að lágmark sé að launafólk fái það sama
Í Kjarafréttum Eflingar er lagt til að almenn laun hækki um 52.250 krónur á mánuði miðað við núverandi verðbólgu. Ríkið þurfi auk þess að koma að kjarasamningaborðinu með tug milljarða króna aðgerðir til að bæta stöðu þeirra verst settu í samfélaginu.
Kjarninn 17. ágúst 2022
Starfsmenn Hvals hf. komu dróna svissneska ríkisfjölmiðilsins til lögreglunnar á Akranesi án þess að til húsleitaraðgerðar þyrfti að koma.
Hvals-menn skiluðu dróna svissneska ríkisfjölmiðilsins til lögreglu
Lögreglan á Akranesi fékk kvikmyndatökudróna sem starfsmenn Hvals hf. hirtu af starfsmönnum svissnesks ríkisfjölmiðils afhentan og kom honum til eigenda sinna. Bæði drónaflugið og drónastuldurinn eru á borði lögreglunnar.
Kjarninn 17. ágúst 2022
Suðurhringþokan mynduð af WEBB-sjónaukanum í tveimur ólíkum útfærslum.
2.000 ljósár á sextíu sekúndum
Þau sem dreymir um að ferðast um geiminn ættu ekki að láta nýtt myndband geimferðastofnana Bandaríkjanna og Evrópu framhjá sér fara. Á sextíu sekúndum er boðið upp á 2.000 ljósára ferðalag með hjálp hins magnaða WEBB-sjónauka.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None