Dánartíðni vegna krabbameina á Íslandi lækkar

Efnahags- og framfarastofnunin í París (OECD) hefur gefið út ritið „Health at Glance 2017, OECD Indicators“. Í ritinu má finna ýmiss konar upplýsingar um heilbrigðismál í aðildarríkjum stofnunarinnar sem nú eru 35 talsins auk fleiri landa.

Frá 1970 til 2015 jókst meðalævilengd um rúm tíu ár að meðaltali í aðildarlöndum OECD og er nú 80,6 ár. Hér á landi jókst hún heldur minna eða um 8,5 ár.
Frá 1970 til 2015 jókst meðalævilengd um rúm tíu ár að meðaltali í aðildarlöndum OECD og er nú 80,6 ár. Hér á landi jókst hún heldur minna eða um 8,5 ár.
Auglýsing

Rúmur þriðj­ungur dauðs­falla eða 36 pró­sent í ríkjum OECD er af völdum hjarta- og æða­sjúk­dóma og um fjórð­ungur af völdum krabba­meina. Dán­ar­tíðni vegna sjúk­dóma í heila­æðum lækk­aði um 65 pró­sent í ríkjum OECD tíma­bilið 1990 til 2015 en 52 pró­sent á Ísland­i. 



Dán­ar­tíðni vegna krabba­meina lækk­aði á þessu tíma­bili um 22 pró­sent hér á landi en 18 pró­sent að með­al­tali í ríkjum OECD. 



Þetta kemur fram í frétt Hag­stof­unnar. Efna­hags- og fram­fara­stofn­unin í París (OECD) hefur gefið út ritið „Health at Glance 2017, OECD Ind­icator­s“. Í rit­inu má finna marg­vís­legar upp­lýs­ingar um heil­brigð­is­mál í aðild­ar­ríkjum stofn­un­ar­innar sem nú eru 35 tals­ins auk fleiri landa. Hag­stofan tók saman helstu nið­ur­stöður rits­ins.

Auglýsing

Ritið skipt­ist í ell­efu kafla sem fjalla um heil­brigð­is­á­stand, áhrifa­þætti heil­brigðis aðra en lækn­is­fræði­lega, aðgengi, gæði, heil­brigðis­út­gjöld, mann­afla, starf­semi heil­brigð­is­þjón­ust­unn­ar, lyfja­mál og öldrun og lang­tíma umönn­un. Sér­stakur kafli er um ástæður ávinn­ings síð­ustu ára­tuga í auknum lífslík­um. Í rit­inu er einnig svo­nefnt mæla­borð þar sem löndin eru borin saman við með­al­tal OECD út frá nokkrum þátt­um. 


Með­al­ævi­lengd jókst um 8,5 ár hér á landi

Að mati OECD hafa heil­brigð­ari lífs­hætt­ir, hærri tekjur og betri mennt­un, ásamt betri heil­brigð­is­þjón­ustu, stuðlað að auk­inni með­al­ævi­lengd á síð­ustu ára­tug­um. Frá 1970 til 2015 jókst með­al­ævi­lengd um rúm tíu ár að með­al­tali í aðild­ar­löndum OECD og er nú 80,6 ár. Hér á landi jókst hún heldur minna eða um 8,5 ár. 

Í frétt Hag­stof­unnar segir jafn­framt að lífslíkur íslenskra karla við fæð­ingu hafi verið 81,2 ár, hæstar OECD-­ríkja en lífslíkur kvenna 83,8 ár eða í 15. sæti OECD ríkja árið 2015 og sé bilið milli kynj­anna einna minnst hér á landi. Í rit­inu er fjallað um sam­band mennt­unar og ævi­lengd­ar. Fram kemur að með­al­ævi­lengd þeirra sem eru með háskóla­menntun um þrí­tugt sé að jafn­aði sex árum lengri en þeirra sem minnsta menntun hafa. 


Ung­barna­dauði einna fátíð­astur á Íslandi

Af OECD ríkj­unum var ung­barna­dauði einna fátíð­astur á Íslandi eða sem svarar tveimur látnum á fyrsta ári af 1000 lif­andi fædd­um. Þetta er með­al­tal á árunum 2013 til 2015. Með­al­talið fyrir OECD lönd var 3,9. Börn með lága fæð­ing­ar­þyngd voru hlut­falls­lega fæst hér á landi.



Þrír af hverjum fjórum full­orð­inna eða 76 pró­sent á Íslandi töldu sig við góða eða mjög góða heilsu árið 2015 sam­an­borið við 68,2 pró­sent full­orð­inna í OECD löndum að með­al­tali. Var þetta hlut­fall almennt lægra meðal tekju­lágra en tekju­hærri.

Dregur úr reyk­ingum og áfeng­is­neyslu hjá ung­mennum

Meðal lífs­stíls­þátta sem áhrif hafa á heilsu­far eru reyk­ing­ar, áfeng­is­neysla, offita og hreyf­ing. Dregið hefur úr reyk­ingum í flestum löndum frá árinu 2000 og er Ísland í hópi landa þar sem sam­drátt­ur­inn var hvað mest­ur. Árið 2015 reyktu um 18 pró­sent full­orð­inna, 14 pró­sent kvenna og 23 pró­sent karla, dag­lega í ríkjum OECD að með­al­tali en 10 pró­sent Íslend­inga árið 2016. Aðeins í Mexíkó var þetta hlut­fall lægra. 

Almennt reykja hlut­falls­lega fleiri karlar en konur en því var öfugt farið hér og í Dan­mörku en munur milli kynja var lít­ill. 

Á Íslandi reyktu 3 pró­sent 15 ára ung­menna að minnsta kosti einu sinni í viku ár árunum 2013 til 2014 en 12 pró­sent að með­al­tali í ríkjum OECD og var hlut­fallið lægst hér á landi. Hefur almennt dregið úr reyk­ingum og áfeng­is­neyslu meðal 15 ára ung­menna.



Skráð áfeng­is­neysla minnk­aði úr 9,5 lítrum af hreinum vín­anda á íbúa 15 ára og eldri árið 2000 í 9 lítra árið 2015 að með­al­tali í OECD-­ríkj­um. Ísland er meðal þrettán ríkja þar sem áfeng­is­neysla jókst á þessu tíma­bili, úr 6,2 lítrum í 7,5 lítra.



Ofþyngd fer vax­andi

Hlut­fall full­orð­inna sem neyttu ávaxta dag­lega var 52 pró­sent hér á landi árið 2015 eða undir með­al­tali OECD-­ríkja eða 57 pró­sent, en græn­metis­neysla lands­manna var jöfn OECD með­taltal­inu eða 60 pró­sent. Fleiri konur en karlar neyttu ávaxta og græn­metis dag­lega. Dag­leg neysla bæði ávaxta og græn­metis meðal 15 ára ung­menna var hér hlut­falls­lega meiri en að með­al­tali í OECD-­ríkjum 2013 til 14.



Rúm­lega helm­ingur full­orð­inna telst of þungur í ríkjum OECD að með­al­tali þar á meðal á Íslandi. Árið 2015 var hlutur of þungra 19 pró­sent hér á landi 18,8 pró­sent kvenna og 19,2 pró­sent karla eða svipað og með­al­tal OECD-­ríkja. Hæst var hlut­fallið í Banda­ríkj­unum eða 38 pró­sent en lægst í Japan og Kóreu eða 4 til 5 pró­sent.



Of­þyngd hefur farið mjög vax­andi, ekki bara hjá full­orðnum heldur einnig meðal ung­menna, segir í frétt­inni. Árin 2013 til 14 voru 18 pró­sent 15 ára ung­menna hér á landi of þung eða 20 pró­sent drengja og 16 pró­sent stúlkna og aðeins í þremur af 28 OECD löndum var hlut­fallið hærra, í Grikk­landi, Kanada og Banda­ríkj­unum á árunum 2009 til 2010. Lægst var hlut­fallið í Dan­mörku eða 9,5 pró­sent. Með­al­tal OECD-­ríkja var 15,6 pró­sent. 

Heil­brigðis­út­gjöld juk­ust minna á Íslandi

Heil­brigðis­út­gjöld á mann juk­ust í flestum ríkjum OECD sam­kvæmt bráða­birgða­tölum fyrir árið 2016. Er það áfram­hald­andi vöxtur í kjöl­far stöðn­unar eða sam­dráttar í heil­brigðis­út­gjöldum á árunum 2009 til 2011. Árlegur með­al­vöxtur heil­brigðis­út­gjalda á mann á árunum 2009 til 2016 var 1,4 pró­sent að með­al­tali í ríkjum OECD en 1 pró­sent á Íslandi. Á árunum 2003 til 2009 var árlegur með­al­vöxtur heil­brigðis­út­gjalda á mann að með­al­tali 3,6 pró­sent í ríkjum OECD en 0,4 pró­sent á Íslandi. 



Heild­ar­út­gjöld til heil­brigð­is­mála á Íslandi árið 2016 námu sam­kvæmt bráða­birgða­tölum 8,6 pró­sent af vergri lands­fram­leiðslu árs­ins. Voru heild­ar­út­gjöld til heil­brigð­is­mála að með­al­tali 9,0 pró­sent af vergri lands­fram­leiðslu árs­ins í ríkjum OECD.

37% lækna á Íslandi konur

Árið 2015 var fjöldi starf­andi lækna á þús­und íbúa 3,8 hér á landi en 3,4 að með­al­tali fyrir OECD-­rík­in. Á hinum Norð­ur­lönd­unum var hlut­fallið lægst í Finn­landi eða 3,2 pró­sent og hæst í Nor­egi eða 4,4 pró­sent. Hlut­fall kvenna af starf­andi læknum hefur hækkað en er mjög breyti­legt eftir löndum eða frá 20 pró­sent í Japan til 74 prós­net í Lett­land­i. 

Hér á landi er hlut­fall kvenna af starf­andi læknum rúm 37 pró­sent. 

Fjöldi hjúkr­un­ar­fræð­inga og sjúkra­liða var 15,5 á þús­und íbúa hér á landi árið 2015, en 9,0 að með­al­tali fyrir OECD lönd. Á hinum Norð­ur­lönd­unum var fjöldi þeirra á bil­inu 11 til 17 á þús­und íbú­a.


Færri keis­ara­skurðir hér á landi en ann­ars staðar

Fjöldi sjúkra­húsa­rýma á Íslandi var 3,1 á þús­und íbúa árið 2015 en 4,7 að með­al­tali fyrir OECD lönd. Fjöldi útskrifta af sjúkra­húsi var 114 á þús­und íbúa hér­lendis árið 2015 en 156 að með­al­tali í ríkjum OECD. Með­al­legu­tími á sjúkra­húsum var 6,3 dagar á Íslandi eða svip­aður og í Nor­egi eða 6,7 dagar og Sví­þjóð eða 5,9 dagar en 7,8 dagar að með­al­tali í OECD.



Árið 2015 voru 16 keis­ara­skurðir fram­kvæmdir hér á landi á hund­rað lif­andi fædda og aðeins í Hollandi og Finn­landi var hlut­fallið örlítið lægra. Hæst var hlut­fallið í Tyrk­landi eða 53 en með­al­tal OECD-­ríkja var 28.



Notkun þung­lynd­is­lyfja mikil á Íslandi

Hér á landi fjár­magn­aði hið opin­bera 38 pró­sent af lyfja­út­gjöldum í smá­sölu en heim­ilin 58 pró­sent árið 2015. Aðeins í Lett­landi og Pól­landi var hlutur heim­il­anna hærri. Á hinum Norð­ur­lönd­unum var hlut­fallið 42 til 51 pró­sent. Í þeim 30 OECD-­ríkjum sem upp­lýs­ingar náðu til var hlutur hins opin­bera og skyldu­trygg­ingar 57 pró­sent að með­al­tali en hlutur heim­il­anna 39 pró­sent.



Lyfja­notkun hefur farið ört vax­andi og er notk­unin breyti­leg milli landa. Árið 2015 var notkun syk­ur­sýkis­lyfja á Íslandi þriðja minnst miðað við önnur OECD-­ríki en notkun þung­lynd­is­lyfja lang­mest hér á landi, 130 dag­skammtar á hverja þús­und íbúa á dag eða meira en tvö­falt meiri en að með­al­tali í OECD-­ríkjum sem var 60 dag­skammt­ar. Notkun lyfja við háþrýst­ingi og blóð­fitu­lækk­andi lyfja var hér undir með­al­tali OECD.


Lífslíkur fólks með þeim bestu

Lífslíkur fólks við 65 ára aldur hafa auk­ist um 5,4 ár frá 1970 að með­al­tali í löndum OECD en 4,6 ár hér á landi. Lífslíkur án veru­legrar heilsu­fars­skerð­ingar við 65 ára aldur voru 9,4 ár að með­al­tali í OECD-­ríkjum Evr­ópu árið 2015 en bestar voru þær í Sví­þjóð, eða 16,3 ár og því næst á Íslandi og í Nor­egi, eða 15,3 ár. 

Fjöldi hjúkr­un­ar­rýma á stofn­unum og sjúkra­húsum árið 2015 var 60,6 á þús­und íbúa 65 ára og eldri á Íslandi. Var hlut­fallið heldur hærra meðal ann­ars í Finn­landi eða 65,3 og Sví­þjóð eða 66,4 en það var 49,7 að með­al­tali í ríkjum OECD. Hæst var hlut­fallið í Hollandi 87,4 en lægst í Tyrk­landi 8,0. 


Rit OECD byggir á gagna­grunni stofn­un­ar­innar um heil­brigð­is­mál en einnig ýmsum öðrum gögn­um. Sam­kvæmt Hag­stof­unni er mik­il­vægt að hafa í huga að sam­an­burður milli landa á þann hátt sem kemur fram í riti OECD er aðeins mögu­legur í þeim til­vikum þar sem upp­lýs­ingar eru aðgengi­leg­ar. Að auki þurfi alltaf að hafa í huga að óvissa kann að ríkja um sam­an­burð­ar­hæfi gagna frá mis­mun­andi lönd­um, til dæmis vegna ólíkra skil­grein­inga eða aðferða við útreikn­ing.

Hægt er að nálg­ast upp­lýs­ingar um ritið á vef­síðu OECD

Meira eftir höfundinnBára Huld Beck
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar