Dánartíðni vegna krabbameina á Íslandi lækkar

Efnahags- og framfarastofnunin í París (OECD) hefur gefið út ritið „Health at Glance 2017, OECD Indicators“. Í ritinu má finna ýmiss konar upplýsingar um heilbrigðismál í aðildarríkjum stofnunarinnar sem nú eru 35 talsins auk fleiri landa.

Frá 1970 til 2015 jókst meðalævilengd um rúm tíu ár að meðaltali í aðildarlöndum OECD og er nú 80,6 ár. Hér á landi jókst hún heldur minna eða um 8,5 ár.
Frá 1970 til 2015 jókst meðalævilengd um rúm tíu ár að meðaltali í aðildarlöndum OECD og er nú 80,6 ár. Hér á landi jókst hún heldur minna eða um 8,5 ár.
Auglýsing

Rúmur þriðj­ungur dauðs­falla eða 36 pró­sent í ríkjum OECD er af völdum hjarta- og æða­sjúk­dóma og um fjórð­ungur af völdum krabba­meina. Dán­ar­tíðni vegna sjúk­dóma í heila­æðum lækk­aði um 65 pró­sent í ríkjum OECD tíma­bilið 1990 til 2015 en 52 pró­sent á Ísland­i. 



Dán­ar­tíðni vegna krabba­meina lækk­aði á þessu tíma­bili um 22 pró­sent hér á landi en 18 pró­sent að með­al­tali í ríkjum OECD. 



Þetta kemur fram í frétt Hag­stof­unnar. Efna­hags- og fram­fara­stofn­unin í París (OECD) hefur gefið út ritið „Health at Glance 2017, OECD Ind­icator­s“. Í rit­inu má finna marg­vís­legar upp­lýs­ingar um heil­brigð­is­mál í aðild­ar­ríkjum stofn­un­ar­innar sem nú eru 35 tals­ins auk fleiri landa. Hag­stofan tók saman helstu nið­ur­stöður rits­ins.

Auglýsing

Ritið skipt­ist í ell­efu kafla sem fjalla um heil­brigð­is­á­stand, áhrifa­þætti heil­brigðis aðra en lækn­is­fræði­lega, aðgengi, gæði, heil­brigðis­út­gjöld, mann­afla, starf­semi heil­brigð­is­þjón­ust­unn­ar, lyfja­mál og öldrun og lang­tíma umönn­un. Sér­stakur kafli er um ástæður ávinn­ings síð­ustu ára­tuga í auknum lífslík­um. Í rit­inu er einnig svo­nefnt mæla­borð þar sem löndin eru borin saman við með­al­tal OECD út frá nokkrum þátt­um. 


Með­al­ævi­lengd jókst um 8,5 ár hér á landi

Að mati OECD hafa heil­brigð­ari lífs­hætt­ir, hærri tekjur og betri mennt­un, ásamt betri heil­brigð­is­þjón­ustu, stuðlað að auk­inni með­al­ævi­lengd á síð­ustu ára­tug­um. Frá 1970 til 2015 jókst með­al­ævi­lengd um rúm tíu ár að með­al­tali í aðild­ar­löndum OECD og er nú 80,6 ár. Hér á landi jókst hún heldur minna eða um 8,5 ár. 

Í frétt Hag­stof­unnar segir jafn­framt að lífslíkur íslenskra karla við fæð­ingu hafi verið 81,2 ár, hæstar OECD-­ríkja en lífslíkur kvenna 83,8 ár eða í 15. sæti OECD ríkja árið 2015 og sé bilið milli kynj­anna einna minnst hér á landi. Í rit­inu er fjallað um sam­band mennt­unar og ævi­lengd­ar. Fram kemur að með­al­ævi­lengd þeirra sem eru með háskóla­menntun um þrí­tugt sé að jafn­aði sex árum lengri en þeirra sem minnsta menntun hafa. 


Ung­barna­dauði einna fátíð­astur á Íslandi

Af OECD ríkj­unum var ung­barna­dauði einna fátíð­astur á Íslandi eða sem svarar tveimur látnum á fyrsta ári af 1000 lif­andi fædd­um. Þetta er með­al­tal á árunum 2013 til 2015. Með­al­talið fyrir OECD lönd var 3,9. Börn með lága fæð­ing­ar­þyngd voru hlut­falls­lega fæst hér á landi.



Þrír af hverjum fjórum full­orð­inna eða 76 pró­sent á Íslandi töldu sig við góða eða mjög góða heilsu árið 2015 sam­an­borið við 68,2 pró­sent full­orð­inna í OECD löndum að með­al­tali. Var þetta hlut­fall almennt lægra meðal tekju­lágra en tekju­hærri.

Dregur úr reyk­ingum og áfeng­is­neyslu hjá ung­mennum

Meðal lífs­stíls­þátta sem áhrif hafa á heilsu­far eru reyk­ing­ar, áfeng­is­neysla, offita og hreyf­ing. Dregið hefur úr reyk­ingum í flestum löndum frá árinu 2000 og er Ísland í hópi landa þar sem sam­drátt­ur­inn var hvað mest­ur. Árið 2015 reyktu um 18 pró­sent full­orð­inna, 14 pró­sent kvenna og 23 pró­sent karla, dag­lega í ríkjum OECD að með­al­tali en 10 pró­sent Íslend­inga árið 2016. Aðeins í Mexíkó var þetta hlut­fall lægra. 

Almennt reykja hlut­falls­lega fleiri karlar en konur en því var öfugt farið hér og í Dan­mörku en munur milli kynja var lít­ill. 

Á Íslandi reyktu 3 pró­sent 15 ára ung­menna að minnsta kosti einu sinni í viku ár árunum 2013 til 2014 en 12 pró­sent að með­al­tali í ríkjum OECD og var hlut­fallið lægst hér á landi. Hefur almennt dregið úr reyk­ingum og áfeng­is­neyslu meðal 15 ára ung­menna.



Skráð áfeng­is­neysla minnk­aði úr 9,5 lítrum af hreinum vín­anda á íbúa 15 ára og eldri árið 2000 í 9 lítra árið 2015 að með­al­tali í OECD-­ríkj­um. Ísland er meðal þrettán ríkja þar sem áfeng­is­neysla jókst á þessu tíma­bili, úr 6,2 lítrum í 7,5 lítra.



Ofþyngd fer vax­andi

Hlut­fall full­orð­inna sem neyttu ávaxta dag­lega var 52 pró­sent hér á landi árið 2015 eða undir með­al­tali OECD-­ríkja eða 57 pró­sent, en græn­metis­neysla lands­manna var jöfn OECD með­taltal­inu eða 60 pró­sent. Fleiri konur en karlar neyttu ávaxta og græn­metis dag­lega. Dag­leg neysla bæði ávaxta og græn­metis meðal 15 ára ung­menna var hér hlut­falls­lega meiri en að með­al­tali í OECD-­ríkjum 2013 til 14.



Rúm­lega helm­ingur full­orð­inna telst of þungur í ríkjum OECD að með­al­tali þar á meðal á Íslandi. Árið 2015 var hlutur of þungra 19 pró­sent hér á landi 18,8 pró­sent kvenna og 19,2 pró­sent karla eða svipað og með­al­tal OECD-­ríkja. Hæst var hlut­fallið í Banda­ríkj­unum eða 38 pró­sent en lægst í Japan og Kóreu eða 4 til 5 pró­sent.



Of­þyngd hefur farið mjög vax­andi, ekki bara hjá full­orðnum heldur einnig meðal ung­menna, segir í frétt­inni. Árin 2013 til 14 voru 18 pró­sent 15 ára ung­menna hér á landi of þung eða 20 pró­sent drengja og 16 pró­sent stúlkna og aðeins í þremur af 28 OECD löndum var hlut­fallið hærra, í Grikk­landi, Kanada og Banda­ríkj­unum á árunum 2009 til 2010. Lægst var hlut­fallið í Dan­mörku eða 9,5 pró­sent. Með­al­tal OECD-­ríkja var 15,6 pró­sent. 

Heil­brigðis­út­gjöld juk­ust minna á Íslandi

Heil­brigðis­út­gjöld á mann juk­ust í flestum ríkjum OECD sam­kvæmt bráða­birgða­tölum fyrir árið 2016. Er það áfram­hald­andi vöxtur í kjöl­far stöðn­unar eða sam­dráttar í heil­brigðis­út­gjöldum á árunum 2009 til 2011. Árlegur með­al­vöxtur heil­brigðis­út­gjalda á mann á árunum 2009 til 2016 var 1,4 pró­sent að með­al­tali í ríkjum OECD en 1 pró­sent á Íslandi. Á árunum 2003 til 2009 var árlegur með­al­vöxtur heil­brigðis­út­gjalda á mann að með­al­tali 3,6 pró­sent í ríkjum OECD en 0,4 pró­sent á Íslandi. 



Heild­ar­út­gjöld til heil­brigð­is­mála á Íslandi árið 2016 námu sam­kvæmt bráða­birgða­tölum 8,6 pró­sent af vergri lands­fram­leiðslu árs­ins. Voru heild­ar­út­gjöld til heil­brigð­is­mála að með­al­tali 9,0 pró­sent af vergri lands­fram­leiðslu árs­ins í ríkjum OECD.

37% lækna á Íslandi konur

Árið 2015 var fjöldi starf­andi lækna á þús­und íbúa 3,8 hér á landi en 3,4 að með­al­tali fyrir OECD-­rík­in. Á hinum Norð­ur­lönd­unum var hlut­fallið lægst í Finn­landi eða 3,2 pró­sent og hæst í Nor­egi eða 4,4 pró­sent. Hlut­fall kvenna af starf­andi læknum hefur hækkað en er mjög breyti­legt eftir löndum eða frá 20 pró­sent í Japan til 74 prós­net í Lett­land­i. 

Hér á landi er hlut­fall kvenna af starf­andi læknum rúm 37 pró­sent. 

Fjöldi hjúkr­un­ar­fræð­inga og sjúkra­liða var 15,5 á þús­und íbúa hér á landi árið 2015, en 9,0 að með­al­tali fyrir OECD lönd. Á hinum Norð­ur­lönd­unum var fjöldi þeirra á bil­inu 11 til 17 á þús­und íbú­a.


Færri keis­ara­skurðir hér á landi en ann­ars staðar

Fjöldi sjúkra­húsa­rýma á Íslandi var 3,1 á þús­und íbúa árið 2015 en 4,7 að með­al­tali fyrir OECD lönd. Fjöldi útskrifta af sjúkra­húsi var 114 á þús­und íbúa hér­lendis árið 2015 en 156 að með­al­tali í ríkjum OECD. Með­al­legu­tími á sjúkra­húsum var 6,3 dagar á Íslandi eða svip­aður og í Nor­egi eða 6,7 dagar og Sví­þjóð eða 5,9 dagar en 7,8 dagar að með­al­tali í OECD.



Árið 2015 voru 16 keis­ara­skurðir fram­kvæmdir hér á landi á hund­rað lif­andi fædda og aðeins í Hollandi og Finn­landi var hlut­fallið örlítið lægra. Hæst var hlut­fallið í Tyrk­landi eða 53 en með­al­tal OECD-­ríkja var 28.



Notkun þung­lynd­is­lyfja mikil á Íslandi

Hér á landi fjár­magn­aði hið opin­bera 38 pró­sent af lyfja­út­gjöldum í smá­sölu en heim­ilin 58 pró­sent árið 2015. Aðeins í Lett­landi og Pól­landi var hlutur heim­il­anna hærri. Á hinum Norð­ur­lönd­unum var hlut­fallið 42 til 51 pró­sent. Í þeim 30 OECD-­ríkjum sem upp­lýs­ingar náðu til var hlutur hins opin­bera og skyldu­trygg­ingar 57 pró­sent að með­al­tali en hlutur heim­il­anna 39 pró­sent.



Lyfja­notkun hefur farið ört vax­andi og er notk­unin breyti­leg milli landa. Árið 2015 var notkun syk­ur­sýkis­lyfja á Íslandi þriðja minnst miðað við önnur OECD-­ríki en notkun þung­lynd­is­lyfja lang­mest hér á landi, 130 dag­skammtar á hverja þús­und íbúa á dag eða meira en tvö­falt meiri en að með­al­tali í OECD-­ríkjum sem var 60 dag­skammt­ar. Notkun lyfja við háþrýst­ingi og blóð­fitu­lækk­andi lyfja var hér undir með­al­tali OECD.


Lífslíkur fólks með þeim bestu

Lífslíkur fólks við 65 ára aldur hafa auk­ist um 5,4 ár frá 1970 að með­al­tali í löndum OECD en 4,6 ár hér á landi. Lífslíkur án veru­legrar heilsu­fars­skerð­ingar við 65 ára aldur voru 9,4 ár að með­al­tali í OECD-­ríkjum Evr­ópu árið 2015 en bestar voru þær í Sví­þjóð, eða 16,3 ár og því næst á Íslandi og í Nor­egi, eða 15,3 ár. 

Fjöldi hjúkr­un­ar­rýma á stofn­unum og sjúkra­húsum árið 2015 var 60,6 á þús­und íbúa 65 ára og eldri á Íslandi. Var hlut­fallið heldur hærra meðal ann­ars í Finn­landi eða 65,3 og Sví­þjóð eða 66,4 en það var 49,7 að með­al­tali í ríkjum OECD. Hæst var hlut­fallið í Hollandi 87,4 en lægst í Tyrk­landi 8,0. 


Rit OECD byggir á gagna­grunni stofn­un­ar­innar um heil­brigð­is­mál en einnig ýmsum öðrum gögn­um. Sam­kvæmt Hag­stof­unni er mik­il­vægt að hafa í huga að sam­an­burður milli landa á þann hátt sem kemur fram í riti OECD er aðeins mögu­legur í þeim til­vikum þar sem upp­lýs­ingar eru aðgengi­leg­ar. Að auki þurfi alltaf að hafa í huga að óvissa kann að ríkja um sam­an­burð­ar­hæfi gagna frá mis­mun­andi lönd­um, til dæmis vegna ólíkra skil­grein­inga eða aðferða við útreikn­ing.

Hægt er að nálg­ast upp­lýs­ingar um ritið á vef­síðu OECD

Bára Huld Beck
#metoo – Eftir hverju er verið að bíða?
Kjarninn 24. júní 2018
Rut Guðnadóttir
Viltu vera memm?
Kjarninn 24. júní 2018
Viðhorf íslenskra kvenna jákvætt gagnvart erfðaráðgjöf og erfðaprófi
Samkvæmt íslenskri rannsókn er viðhorf íslenskra kvenna jákvætt gagnvart erfðaráðgjöf og erfðaprófi vegna BRCA-stökkbreytinga en um helmingur virðist hafa áhyggjur af skertum rétti til sjúkratrygginga í kjölfar jákvæðrar niðurstöðu.
Kjarninn 24. júní 2018
Fanney Birna Jónsdóttir
Fjórflokkur Dags
Kjarninn 24. júní 2018
Gamla ráðhúsið í Randers
Danskur eftirlíkingarmiðbær í Kína
Er nokkuð 1. apríl sagði Anne Mette Knattrup framkvæmdastjóri ferðamála í Randers á Jótlandi þegar hún frétti að í Kína stæði til að reisa nákvæma eftirlíkingu miðbæjarins í Randers. En þetta var ekki 1. aprílfrétt og Kínverjum er full alvara.
Kjarninn 24. júní 2018
Áhrif Bláu plánetunnar láta á sér kræla
Eftir frumsýningu heimildaþátta BBC um lífríkið í hafinu hefur fólk í Bretlandi og víðar tekið við sér og ákveðin vitundarvakning virðist hafa átt sér stað. Sir David Attenborough segist vera furðulostinn yfir viðbrögðunum.
Kjarninn 23. júní 2018
Mænusótt snýr aftur
Þrátt fyrir jákvæð teikn á lofti um að mænusótt myndi brátt heyra sögunni til þá bárust þau tíðindi fyrir skömmu að veiran hefði greinst í Venesúela.
Kjarninn 23. júní 2018
Sama hver lausnin á vandamálum leigumarkaðsins er mun ekkert breytast nema að afstaða Íslendinga til húsnæðisleigu breytist.
Hvernig er hægt að gera leigumarkaðinn öruggari?
Leigumarkaðurinn á Íslandi er óstöðugur og hefur hækkað hratt á undanförnum árum. Hvaða ástæður liggja að baki því og hvernig getum við bætt hann að mati sérfræðinga?
Kjarninn 23. júní 2018
Meira eftir höfundinnBára Huld Beck
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar