Einræðisherrann, Krókódíllinn og Gucci-Grace: valdabrask eða valdarán í Simbabve?

Simbabveski herinn hefur tekið yfir valdataumana í landinu og situr Robert Mugabe, forseti landsins, í stofufangelsi.

Robert Mugabe Simbabve herinn her valdarán
Auglýsing

Simbabveski her­inn hefur tekið yfir valdataumana í land­inu og situr Robert Muga­be, for­seti lands­ins, í stofu­fang­elsi. Aðgerðir hers­ins ger­ast rúma viku eftir að til­von­andi eft­ir­maður Muga­be, Emer­son Mnangagwa, var vikið úr emb­ætti vara­for­seta til að greiða leið­ina fyrir til­komu for­seta­frú­ar­innar Grace Mugabe sem erf­ingja emb­ætt­is­ins.

Heil þrjá­tíu og sjö ár eru síðan Robert Mugabe varð póli­tískur leið­togi lands­ins eftir að Lancaster Hou­se-sátt­mál­inn batt enda á hvíta minni­hluta­stjórn Ian Smith í land­inu, sem þá var kallað Ródesía, eftir blóð­ugt fjög­urra ára sjálf­stæð­is­stríð. Mugabe var leið­togi ZAN­U-­skæru­liða­sam­tak­anna sem eftir stríð breytt­ust í stjórn­mála­flokk sem hefur verið alls­ráð­andi í land­inu í stjórn­ar­tíð Muga­be.

Á þriðju­dag­inn hófst atburða­rás sem virð­ist ætla að binda enda á stjórn­ar­tíð Muga­be; simbabveski her­inn tók yfir skrif­stofur rík­is­valds­ins, þing­hús­ið, rík­is­út­varpið og flug­völl­inn í Harare, höf­uð­borg lands­ins, og sjón­varp­aði yfir­lýs­ingu þar sem til­kynnt var að aðgerðir hers­ins væru ekki ætl­aðar sem valda­rán en þeim væri beint að „glæpa­mönnum í kringum [Muga­be].“

Auglýsing

Valda­tafl Krókó­díls­ins

Að því er virð­ist snú­ast atburðir vik­unnar í Simbabve um bar­átt­una um hver það er sem mun taka við for­seta­emb­ætt­inu þegar hinn níu­tíu og þriggja ára gamli Robert Mugabe hverfur úr emb­ætti. Á þrjá­tíu og sjö ára stjórn­ar­tíð sinni hefur Mugabe aldrei til­kynnt um það hvern hann sjái fyrir sér að taki við emb­ætt­inu sem hefur leyst úr læð­ingi lang­vinna valda­bar­áttu á bak­við tjöld­in.

Á síð­ustu árum hefur þessi valda­bar­átta að mestu verið á milli tveggja aðila; Emer­son Mnangagwa, fyrr­ver­andi vara­for­seta og einn leið­toga ZAN­U-­skæru­lið­anna í sjálf­stæð­is­stríð­inu þar sem hann ávann sér við­ur­nefnið „Krókó­díll­inn“, ann­ars vegar og Grace Muga­be, eig­in­kona for­set­ans sem hefur lengi haft stuðn­ing ung­liða­hreyf­ingar stjórn­ar­flokks­ins.

Grace og Robert Mugabe á samkomu.Grace Muga­be, sem hefur hlotið við­ur­nefnin Gucci Grace og Dis­grace af and­stæð­ingum sínum vegna tíðra og kostn­að­ar­samra versl­un­ar­leið­angra, virt­ist vera í bíl­stjóra­sæt­inu til að taka við af eig­in­manni sínum eftir að Mnangagwa var vikið úr emb­ætti vara­for­seta fyrir um tveimur vikum síð­an. Muga­be-hjónin lýstu þá yfir óánægju við Mnangagwa og stuðn­ings­menn hans, sem kall­aðir eru „Team Lacoste“, en óhlið­holl­u­sta, van­virð­ing og svik­sam­leg hegðun voru gefnar upp sem ástæður ákvörð­un­ar­innar að víkja honum úr emb­ætti.

Með atburðum síð­ustu viku hefur þó komið í ljós að Mnangagwa hefur haft bet­ur; tengsl hans við her­inn eru sterk og lýstu þau sér á mándu­ag­inn síð­ast­lið­inn þeg­ar, viku eftir að Mnangagwa var vikið úr emb­ætti vara­for­seta, hers­höfð­ing­inn Con­stantino Chiwenga sendi frá sér til­kynn­ingu þar sem hann var­aði stjórn­ar­flokk­inn við að reyna að fjar­lægja flokks­menn með „sjálf­stæð­is­bar­áttu­bak­grunn“ og að her­inn myndi ekki hika við að grípa til aðgerða til að vernda bylt­ing­una. Dag­inn eftir fór her­inn úr bröggum sínum og út á götur Harare.

Sama gamla tóbak­ið?

Simbabveski her­inn hefur gríð­ar­leg völd í land­inu og hefur lit­ist illa á að eft­ir­maður Mugabe yrði ekki úr þeirra röð­um. Þá hefur Simbabve ekki efni á því að verða enn frekar jað­ar­sett í alþjóða­sam­skiptum vegna þeirrar djúpu og lang­vinnu efna­hag­skreppu sem landið hefur verið í, sér­stak­lega í kjöl­far þess að Mugabe gerði land og eignir flestra hvítra land­eig­enda upp­tæk eftir þús­ald­ar­mót­in, og kemur það í veg fyrir beina her­stjórn sem val­mögu­leika. Mnangagwe virð­ist upp­fylla kröfur hers­ins um leið­toga borg­ara­legrar rík­is­stjórn­ar; sterk tengsl hans við her­inn og for­tíð hans í sjálf­stæð­is­bar­áttu lands­ins gefur honum trú­verð­ug­leika, og hann hefur gefið í skyn vilja til að ráð­ast í umbætur til að sætt­ast við Vest­ur­lönd, meðal ann­ars með því að veita hvítum land­eig­endum bætur fyrir land þeirra og eign­ir.

Robert MugabeÞrátt fyrir vonir íbúa lands­ins um umbætur og frið­sam­lega yfir­færslu valds er lítil ástæða til að vænta þess að stjórn­ar­hættir Mnangagwa verði mjög frá­brugðnir stjórn­ar­háttum Muga­be. Mnangagwa var örygg­is­mála­ráð­herra í Simbabve á níunda ára­tugnum þegar stjórn­völd réð­ust í Gukura­hund­i-­fjöldamorðin á Ndebele-ætt­bálknum sem var ekki álit­inn treystandi vegna ágrein­ings Mugabe og Jos­hua Nkomo, leið­toga ZAPU-­flokks­ins sem var í sam­keppni við ZANU. Þá var Mnangagwa lyk­il­maður í aðgerðum simbabveska hers­ins í Aust­ur-­Kongó á tíunda ára­tugnum og fyrsta ára­tug þess­arar aldar þar sem simbabveskir her­menn rændu gríð­ar­legum nátt­úru­auð­lindum í land­inu í skjóli átak­anna.

Þá hafa orðrómar um að Mnangagwe fór í útlegð til Kína eftir að honum var vikið úr emb­ætti vara­for­seta vakið mikla athygli, sér­stak­lega í ljósi þess að Chiwenga einnig heim­sótti Kína örfáum dögum áður en valdaránið átti sér stað. Þar ræddi Chiwenga við Chang Wanqu­an, varn­ar­mála­ráð­herra Kína, en Simbabve, sem hefur lengi verið jað­ar­sett af Vest­ur­lönd­um, hefur lengi haft náin tengsl við Kína og hlaut Mnangagwe sjálfur þjálfun í Pekíng í lok sjö­unda ára­tug­ar­ins. Hvort að Pekíng hafi gefið Mnangagwe blessun sína yfir aðgerðir simbabveska hers­ins í vik­unni er óljóst en Kína hefur umtals­verða efna­hags­lega hags­muni í land­inu og hefur sætt gagn­rýni fyrir að styðja við bakið á harð­stjórn Muga­be.

Hvort að íbúar Simbabve líti á atburða­rás und­an­farnar viku sem fagn­að­ar­er­indi mun eflaust fara eftir því hvers konar rík­is­stjórn tekur við ef Mugabe neyð­ist til að segja af sér.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Berglind Rós Magnúsdóttir
Umhyggjuhagkerfi, arðrán og ástarkraftur
Kjarninn 9. apríl 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Engin ákvörðun verið tekin um að halda Íslandi lokuðu þar til að bóluefni finnst
Ummæli Lilju D. Alfreðsdóttur, um að bóluefni við kórónuveirunni sé forsenda þess að hægt sé að opna Ísland að nýju fyrir ferðamönnum, hafa vakið athygli. Nú hefur ráðherra ferðamála stigið fram og sagt enga ákvörðun hafa verið tekna um málið.
Kjarninn 9. apríl 2020
Kristín Ólafsdóttir og Vilborg Oddsdóttir
Ekki gleyma þeim!
Kjarninn 9. apríl 2020
Landspítalinn fékk 17 fullkomnar öndunarvélar frá 14 íslenskum fyrirtækjum
Nokkur íslensk fyrirtæki, sem vilja ekki láta nafns síns getið, hafa gefið Landspítalanum fullkomnar öndunarvélar og ýmsan annan búnað. Með því vilja þau leggja sitt að mörkum við að styðja við íslenskt heilbrigðiskerfi á erfiðum tímum.
Kjarninn 9. apríl 2020
180⁰ Reglan
180⁰ Reglan
180° Reglan – Kvikmyndagerð í skugga COVID-19
Kjarninn 9. apríl 2020
Fleiri náðu bata í gær en greindust með virk COVID-smit
Þeim sem eru með virk COVID-smit á Íslandi fækkaði um 23 á milli daga. Það fækkaði einnig um tvo á gjörgæslu.
Kjarninn 9. apríl 2020
Hjálmar Gíslason
Eftir COVID: Leiðarljós við uppbyggingu
Kjarninn 9. apríl 2020
Erlendum ríkisborgurum sem ákveða að búa á Íslandi hefur fjölgað gríðarlega hratt á undanförnum árum. Stór hluti þess vinnuafls sem unnið hefur við mannaflsfrekar framkvæmdir hefur til að mynda verið útlendingar.
Tæplega fjórðungur umsækjenda um hlutabætur erlendir ríkisborgarar
Um 23 prósent starfandi íbúa landsins hafa annað hvort sótt um hlutabætur eða skrá sig á almenna atvinnuleysisskrá. Erlendir ríkisborgarar eru um 20 prósent af vinnuafli landsins en tæplega fjórðungur þeirra sem sótt hafa um hlutabætur eru útlendingar.
Kjarninn 9. apríl 2020
Meira eftir höfundinnOddur Stefánsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar