Tíu staðreyndir um stöðu kvenna á Íslandi

Jafnrétti kynjanna er meira á Íslandi en í flestum öllum löndum. En þýðir það að staða kynjanna hérlendis sé ásættanleg? Hér koma tíu staðreyndir sem byggja á hagtölum og öðrum gögnum um stöðu kvenna á Íslandi.

Konur hafa risið upp að undanförnu til að krefjast úrbóta á kynjuðu starfsumhverfi þar sem þær sæta kynferðisofbeldi, áreitni og mismunun að hálfu karla.
Konur hafa risið upp að undanförnu til að krefjast úrbóta á kynjuðu starfsumhverfi þar sem þær sæta kynferðisofbeldi, áreitni og mismunun að hálfu karla.
Auglýsing

  1. Konur sem búa á Íslandi voru 170.160 í lok sept­em­ber síð­ast­lið­ins. Þær eru 49,2 pró­sent þjóð­ar­inn­ar. Atvinnu­þátt­taka kvenna er 78,3 pró­sent en atvinnu­þátt­taka karla er 85,5 pró­sent.

  2. Óleið­réttur launa­munur kynj­anna var 16,1 pró­sent í fyrra. Launa­mun­ur­inn var rúm­lega 16 pró­sent bæði á almennum vinnu­mark­aði og hjá rík­is­starfs­mönnum en rúm átta pró­sent hjá starfs­mönnum sveit­ar­fé­laga þar sem launa­dreif­ing er almennt minn­i. 

  3. Konur eru 39 pró­­­sent for­­­stöð­u­­­manna hjá stofn­unum rík­­­is­ins. Hlut­­­fallið hefur hækkað úr 37 pró­­­sentum í fyrra og 29 pró­­­sentum árið 2009. For­­­stöð­u­­­menn hjá rík­­­inu voru 154 í jan­úar á þessu ári, og hafði fækkað um tvo á einu ári. Konur eru nú sam­tals 60 tals­ins meðal 154 for­­­stöð­u­­­manna hjá rík­­­inu. Allar stofn­­­anir rík­­­is­ins eru með­­­taldar í kynja­­­bók­hald­inu, að und­an­­­skildum stofn­unum utan fram­­­kvæmda­­­valds­ins, Alþingi, stofn­unum þess og dóm­stól­u­m.
  4. Nýlegar  tölur frá Hag­­stof­unni sýna að hlut­­­fall kvenna í stjórnum fyr­ir­tækja á Íslandi stendur í stað milli ára. Konur eru 25,9 pró­­­sent stjórn­­­­­ar­­­manna í fyr­ir­tækjum á Íslandi. Frá árinu 1999 hefur hlut­­­fall kvenna í stjórnum fyr­ir­tækja hækkað úr 21,3 pró­­­sentum í 25,9 pró­­­sent.  Þegar litið er til fyr­ir­tækja með 50 eða fleiri starfs­­­menn voru konur 32,3 pró­­­sent stjórn­­­­­ar­­­manna í lok síð­­­asta árs.
    Auglýsing
  5. Konum fjölg­aði lít­il­­­lega í stöðum fram­­­kvæmda­­­stjóra í fyrra, en hlut­­­fall þeirra fór úr 21,9 pró­­­senti í 22,1 pró­­­sent. Sam­­­kvæmt því voru 2.932 konur í stöðu fram­­­kvæmda­­­stjóra hér á landi í lok árs­ins 2016. Hag­­­stofan greinir töl­­­urnar einnig eftir grein­um, og í aðeins einni þeirra eru konur í meiri­hluta fram­­­kvæmda­­­stjóra. Það er í félaga­­­sam­tök­unum og annarri þjón­ust­u­­­starf­­­semi, þar sem konur eru 64 pró­­­sent fram­­­kvæmda­­­stjóra. Í fræðslu­­­starf­­­semi eru konur 45,6 pró­­­sent fram­­­kvæmda­­­stjóra og 39,6 pró­­­sent í heil­brigð­is- og félags­­­­­þjón­ust­u.
  6. Lög um kynja­kvóta í stjórnum fyr­ir­tækja tóku að fullu gildi hér á landi í sept­­­em­ber 2013 og sam­­­kvæmt þeim ber fyr­ir­tækjum með 50 eða fleiri starfs­­­menn að tryggja að hlut­­­fall hvors kyns í stjórn sé ekki undir 40 pró­­­sent­­­um. Árið eftir það náði hlut­­­fall kvenna í stjórnum fyr­ir­tækja af þess­­­ari stærð hámarki, fór upp í 33,2 pró­­­sent, en hefur síðan farið lækk­­­andi aft­­­ur.

  7. Í lok síð­­­asta árs voru konur 23,9 pró­­­sent stjórn­­­­­ar­­­for­­­manna lands­ins. Það gera 3.691 konu sem gegndi slíku starfi. Aftur eru konur ein­­­göngu í meiri­hluta stjórn­­­ar­­for­­mennsku­­starfa í félaga­­­sam­­­tökum og annarri þjón­ust­u­­­starf­­­semi, þar sem þær eru 58 pró­­­sent stjórn­­­­­ar­­­for­­­manna. Sömu sögu er svo að segja af stjórn­­­­­ar­­­mennsku kvenna, þær eru í meiri­hluta stjórna félaga­­­sam­­­taka og ann­­­arrar þjón­ust­u­­­starf­­­semi, en hvergi ann­­­ars stað­­­ar.

  8. Kjarn­inn hefur síð­­ast­liðin fjögur ár gert úttekt á stöðu kvenna á meðal æðstu stjórn­­enda við­­skipta­­banka, spari­­­sjóða, líf­eyr­is­­sjóða, skráðra félaga, félaga á leið á mark­að, óskráðra trygg­inga­­fé­laga, lána­­fyr­ir­tækja, verð­bréfa­­fyr­ir­tækja og –mið­l­ana, fram­taks­­sjóða, orku­­fyr­ir­tækja, greiðslu­­stofn­ana, Kaup­hallar og lána­­sjóða. Úttektin nær til æðsta stjórn­­anda hvers fyr­ir­tækis eða sjóðs. Nið­­ur­­staðan í ár, sam­­kvæmt úttekt sem fram­­kvæmd var í febr­­úar 2017, er sú að æðstu stjórn­­endur í ofan­­greindum fyr­ir­tækjum séu 88 tals­ins. Af þeim eru 80 karlar en átta kon­­ur. Það þýðir að 91 pró­­sent þeirra sem stýra pen­ingum á Íslandi eru karlar en níu pró­­sent kon­­ur.

  9. Nýr for­sæt­is­ráð­herra þjóð­ar­innar er kona. Hún er önnur konan í lýð­veld­is­sög­unni til að gegna því emb­ætti. Ein kona hefur setið sem for­seti en eng­inn hefur sest í stól seðla­banka­stjóra. Í síð­­­ustu kosn­­ingum fór hlut­­fall kvenna á þingi úr 47,6 pró­­sent í 38 pró­­sent. Af 17 stjórn­endur líf­eyr­is­sjóða er 15 karl­ar. Öllum skráðum félögum á Íslandi er nú stýrt af kör­l­­um. Auk þess er for­­stjóri Kaup­hall­­ar­innar karl­.

  10. Síð­ustu vikur hafa þús­undir kvenna sem starfa í ýmsum geirum opin­berað að hér á landi hefur ríkt kerf­is­læg þöggun og umburð­ar­lyndi gagn­vart kyn­ferð­is­of­beldi og -áreiti. Stjórn­mála­konur riðu á vað­ið. Þær mynd­uðu Face­book-hóp sem hét „Í skugga valds­ins“, ræddu saman og deildu reynslu­sögum um kynjað starfs­um­hverfi stjórn­mála. Rúm­lega 800 konur voru virkar í hópnum og 306 þeirra sendu síðar frá sér til­kynn­ingu með 136 sögum sem drógu upp slá­andi mynd af þeim karllæga heimi sem stjórn­­­málin eru – sögur um kyn­bundið ofbeldi, áreitni, vald­beit­ingu og þögg­un. Fleiri hópar fylgdu í kjöl­far­ið. Tæp­lega 600 konur úr sviðs­listum og kvik­mynda­gerð skrif­uðu undir áskorun þar sem þær kröfð­ust aðgerða gegn kyn­ferð­is­legu ofbeldi og áreitni. með fylgdu 62 sögur af kyn­ferð­is­of­beldi, áreitni og mis­mun­un. Nokkrum dögum síðar skrif­uðu 330 konur innan vís­inda­sam­fé­lags­ins undir sam­bæri­lega áskorun og sendu 106 sögur með. Konur innan íþrótta­hreyf­ing­ar­inn­ar, fjöl­miðla, heil­brigð­is- og flug­geirans hafa fylgt í kjöl­far­ið.

1. maí kröfuganga 2018.
Mótmæla harðlega aðgerðum Icelandair gegn flugfreyjum og flugþjónum
Forystumenn stærstu stéttarfélaga landsins mótmæla harðlega þeim aðgerðum sem stjórn Icelandair hyggst ráðast í gegn flugfreyjum og flugþjónum sem starfa hjá fyrirtækinu.
Kjarninn 24. september 2018
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Almenningur hvattur í stefnumótun
Vísinda- og tækniráð Íslands efnir til opins samráðs við almenning og hagsmunaaðila um skilgreiningu þeirra framtíðaráskorana sem vísindi og rannsóknir ættu markvisst að takast á við.
Kjarninn 24. september 2018
Brett Kavanaugh
Konan sem sakar Brett Kavanaugh um kynferðisbrot ber vitni á fimmtudaginn
Vitnisburður Christine Bla­sey Ford fer fram næstkomandi fimmtudag gegn Brett Kavanaugh. Önnur kona hefur nú stigið fram og sakað hann um kynferðisbrot.
Kjarninn 24. september 2018
Berglind Hafsteinsdóttir, formaður Flugfreyjufélags Íslands.
Segir þvingunaraðgerðir Icelandair aðför að kvennastétt
Formaður Flugfreyjufélags Íslands segir það sorglegt að sitja árið 2018 og skrifa um aðför að kvennastétt en Icelandair setti flug­freyjum og flug­þjónum þá afar­kosti á dögunum að velja á milli þess að fara í fulla vinnu ellegar missa vinnuna.
Kjarninn 24. september 2018
Læknar deila við Svandísi
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra hefur sent yfirlýsingu frá ráðuneytinu þar sem hún sér sig knúna til að leiðrétta fullyrðingar í grein þriggja lækna sem halda því fram að ráðherra ætli sér að færa þjónustu sérgreinalækna inn á göngudeildir.
Kjarninn 24. september 2018
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Vanlíðan ungmenna í hamingjusamasta landi í heimi
Kjarninn 24. september 2018
Íbúðalánasjóður vill endurskilgreina viðmið um hvað sé hæfilegt leiguverð
Þau leigufélög sem eru með lán frá Íbúðalánasjóði eru að rukka leigu í samræmi við markaðsleigu eða aðeins undir henni. Íbúðalánasjóður segir markaðsleigu hins vegar ekki vera réttmætt viðmið og vill endurskilgreina hvað sé hæfilegt leiguverð.
Kjarninn 24. september 2018
ESB krefst rannsóknar á Danske Bank
Stærsti banki Danmerkur er nú í vondum málum vegna ásakana um peningaþvætti.
Kjarninn 24. september 2018
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar