Tíu staðreyndir um stöðu kvenna á Íslandi

Jafnrétti kynjanna er meira á Íslandi en í flestum öllum löndum. En þýðir það að staða kynjanna hérlendis sé ásættanleg? Hér koma tíu staðreyndir sem byggja á hagtölum og öðrum gögnum um stöðu kvenna á Íslandi.

Konur hafa risið upp að undanförnu til að krefjast úrbóta á kynjuðu starfsumhverfi þar sem þær sæta kynferðisofbeldi, áreitni og mismunun að hálfu karla.
Konur hafa risið upp að undanförnu til að krefjast úrbóta á kynjuðu starfsumhverfi þar sem þær sæta kynferðisofbeldi, áreitni og mismunun að hálfu karla.
Auglýsing

  1. Konur sem búa á Íslandi voru 170.160 í lok sept­em­ber síð­ast­lið­ins. Þær eru 49,2 pró­sent þjóð­ar­inn­ar. Atvinnu­þátt­taka kvenna er 78,3 pró­sent en atvinnu­þátt­taka karla er 85,5 pró­sent.

  2. Óleið­réttur launa­munur kynj­anna var 16,1 pró­sent í fyrra. Launa­mun­ur­inn var rúm­lega 16 pró­sent bæði á almennum vinnu­mark­aði og hjá rík­is­starfs­mönnum en rúm átta pró­sent hjá starfs­mönnum sveit­ar­fé­laga þar sem launa­dreif­ing er almennt minn­i. 

  3. Konur eru 39 pró­­­sent for­­­stöð­u­­­manna hjá stofn­unum rík­­­is­ins. Hlut­­­fallið hefur hækkað úr 37 pró­­­sentum í fyrra og 29 pró­­­sentum árið 2009. For­­­stöð­u­­­menn hjá rík­­­inu voru 154 í jan­úar á þessu ári, og hafði fækkað um tvo á einu ári. Konur eru nú sam­tals 60 tals­ins meðal 154 for­­­stöð­u­­­manna hjá rík­­­inu. Allar stofn­­­anir rík­­­is­ins eru með­­­taldar í kynja­­­bók­hald­inu, að und­an­­­skildum stofn­unum utan fram­­­kvæmda­­­valds­ins, Alþingi, stofn­unum þess og dóm­stól­u­m.
  4. Nýlegar  tölur frá Hag­­stof­unni sýna að hlut­­­fall kvenna í stjórnum fyr­ir­tækja á Íslandi stendur í stað milli ára. Konur eru 25,9 pró­­­sent stjórn­­­­­ar­­­manna í fyr­ir­tækjum á Íslandi. Frá árinu 1999 hefur hlut­­­fall kvenna í stjórnum fyr­ir­tækja hækkað úr 21,3 pró­­­sentum í 25,9 pró­­­sent.  Þegar litið er til fyr­ir­tækja með 50 eða fleiri starfs­­­menn voru konur 32,3 pró­­­sent stjórn­­­­­ar­­­manna í lok síð­­­asta árs.
    Auglýsing
  5. Konum fjölg­aði lít­il­­­lega í stöðum fram­­­kvæmda­­­stjóra í fyrra, en hlut­­­fall þeirra fór úr 21,9 pró­­­senti í 22,1 pró­­­sent. Sam­­­kvæmt því voru 2.932 konur í stöðu fram­­­kvæmda­­­stjóra hér á landi í lok árs­ins 2016. Hag­­­stofan greinir töl­­­urnar einnig eftir grein­um, og í aðeins einni þeirra eru konur í meiri­hluta fram­­­kvæmda­­­stjóra. Það er í félaga­­­sam­tök­unum og annarri þjón­ust­u­­­starf­­­semi, þar sem konur eru 64 pró­­­sent fram­­­kvæmda­­­stjóra. Í fræðslu­­­starf­­­semi eru konur 45,6 pró­­­sent fram­­­kvæmda­­­stjóra og 39,6 pró­­­sent í heil­brigð­is- og félags­­­­­þjón­ust­u.
  6. Lög um kynja­kvóta í stjórnum fyr­ir­tækja tóku að fullu gildi hér á landi í sept­­­em­ber 2013 og sam­­­kvæmt þeim ber fyr­ir­tækjum með 50 eða fleiri starfs­­­menn að tryggja að hlut­­­fall hvors kyns í stjórn sé ekki undir 40 pró­­­sent­­­um. Árið eftir það náði hlut­­­fall kvenna í stjórnum fyr­ir­tækja af þess­­­ari stærð hámarki, fór upp í 33,2 pró­­­sent, en hefur síðan farið lækk­­­andi aft­­­ur.

  7. Í lok síð­­­asta árs voru konur 23,9 pró­­­sent stjórn­­­­­ar­­­for­­­manna lands­ins. Það gera 3.691 konu sem gegndi slíku starfi. Aftur eru konur ein­­­göngu í meiri­hluta stjórn­­­ar­­for­­mennsku­­starfa í félaga­­­sam­­­tökum og annarri þjón­ust­u­­­starf­­­semi, þar sem þær eru 58 pró­­­sent stjórn­­­­­ar­­­for­­­manna. Sömu sögu er svo að segja af stjórn­­­­­ar­­­mennsku kvenna, þær eru í meiri­hluta stjórna félaga­­­sam­­­taka og ann­­­arrar þjón­ust­u­­­starf­­­semi, en hvergi ann­­­ars stað­­­ar.

  8. Kjarn­inn hefur síð­­ast­liðin fjögur ár gert úttekt á stöðu kvenna á meðal æðstu stjórn­­enda við­­skipta­­banka, spari­­­sjóða, líf­eyr­is­­sjóða, skráðra félaga, félaga á leið á mark­að, óskráðra trygg­inga­­fé­laga, lána­­fyr­ir­tækja, verð­bréfa­­fyr­ir­tækja og –mið­l­ana, fram­taks­­sjóða, orku­­fyr­ir­tækja, greiðslu­­stofn­ana, Kaup­hallar og lána­­sjóða. Úttektin nær til æðsta stjórn­­anda hvers fyr­ir­tækis eða sjóðs. Nið­­ur­­staðan í ár, sam­­kvæmt úttekt sem fram­­kvæmd var í febr­­úar 2017, er sú að æðstu stjórn­­endur í ofan­­greindum fyr­ir­tækjum séu 88 tals­ins. Af þeim eru 80 karlar en átta kon­­ur. Það þýðir að 91 pró­­sent þeirra sem stýra pen­ingum á Íslandi eru karlar en níu pró­­sent kon­­ur.

  9. Nýr for­sæt­is­ráð­herra þjóð­ar­innar er kona. Hún er önnur konan í lýð­veld­is­sög­unni til að gegna því emb­ætti. Ein kona hefur setið sem for­seti en eng­inn hefur sest í stól seðla­banka­stjóra. Í síð­­­ustu kosn­­ingum fór hlut­­fall kvenna á þingi úr 47,6 pró­­sent í 38 pró­­sent. Af 17 stjórn­endur líf­eyr­is­sjóða er 15 karl­ar. Öllum skráðum félögum á Íslandi er nú stýrt af kör­l­­um. Auk þess er for­­stjóri Kaup­hall­­ar­innar karl­.

  10. Síð­ustu vikur hafa þús­undir kvenna sem starfa í ýmsum geirum opin­berað að hér á landi hefur ríkt kerf­is­læg þöggun og umburð­ar­lyndi gagn­vart kyn­ferð­is­of­beldi og -áreiti. Stjórn­mála­konur riðu á vað­ið. Þær mynd­uðu Face­book-hóp sem hét „Í skugga valds­ins“, ræddu saman og deildu reynslu­sögum um kynjað starfs­um­hverfi stjórn­mála. Rúm­lega 800 konur voru virkar í hópnum og 306 þeirra sendu síðar frá sér til­kynn­ingu með 136 sögum sem drógu upp slá­andi mynd af þeim karllæga heimi sem stjórn­­­málin eru – sögur um kyn­bundið ofbeldi, áreitni, vald­beit­ingu og þögg­un. Fleiri hópar fylgdu í kjöl­far­ið. Tæp­lega 600 konur úr sviðs­listum og kvik­mynda­gerð skrif­uðu undir áskorun þar sem þær kröfð­ust aðgerða gegn kyn­ferð­is­legu ofbeldi og áreitni. með fylgdu 62 sögur af kyn­ferð­is­of­beldi, áreitni og mis­mun­un. Nokkrum dögum síðar skrif­uðu 330 konur innan vís­inda­sam­fé­lags­ins undir sam­bæri­lega áskorun og sendu 106 sögur með. Konur innan íþrótta­hreyf­ing­ar­inn­ar, fjöl­miðla, heil­brigð­is- og flug­geirans hafa fylgt í kjöl­far­ið.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hugmyndir um að hækka vatnsborð Hagavatns með því að stífla útfall þess, Farið, eru ekki nýjar af nálinni.
Ber að fjalla um hugsanlega áfangaskiptingu Hagavatnsvirkjunar
Íslenskri vatnsorku ehf. ber að sögn Orkustofnunar að fjalla um hugsanlega áfangaskiptingu fyrirhugaðrar Hagavatnsvirkjunar í frummatsskýrslu.Þá ber fyrirtækinu einnig að bera saman 9,9 MW virkjun eins og nú er stefnt að og hugmyndir að stærri virkjun se
Kjarninn 6. júní 2020
Telur stjórnvöld vinna gegn eigin markmiðum með hagræðingarkröfu á Hafró
Forstjóri Hafrannsóknastofnunar segir að stjórnvöld gangi gegn eigin markmiðum um eflingu haf- og umhverfisrannsókna með því að gera sífellda hagræðingarkröfu á Hafró. Hann segir stofnunina sinna hættulega litlum grunnrannsóknum.
Kjarninn 5. júní 2020
Inga Sæland
Segir sama gamla spillingarkerfið blómstra sem aldrei fyrr
„Hvenær hættir maður að verða hissa á sérhagsmunagæslunni í pólitík?“ spyr formaður Flokks fólksins.
Kjarninn 5. júní 2020
Leirdalur með Leirdalsvatni og Leirdalsá falla í Geitdalsá. Í Leirdal hugsar Arctic Hydro sér upphafslón Geitdalsárrvirkjunar.
„Nýtt virkjanaáhlaup“ á hálendi Austurlands verði stöðvað
Stjórnvöld þurfa að koma í veg fyrir að hálendi Austurlands verði raskað frekar og standa við fyrirheit sem gefin voru um að þar yrði ekki virkjað meira. Þetta kemur fram í tillögu að ályktun sem lögð verður fyrir aðalfund Landverndar á morgun.
Kjarninn 5. júní 2020
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Ráðherra metur næstu skref með lögmönnum
Mennta- og menningarmálaráðherra fer nú yfir úrskurð kærunefndar jafnréttismála með lögmönnum. Hún segir að ekki hafi skipt máli að Páll Magnússon væri framsóknarmaður.
Kjarninn 5. júní 2020
Komufarþegar munu þurfa að greiða sjálfir fyrir sýnatöku frá 1. júlí.
Komufarþegar greiða 15 þúsund fyrir sýnatöku
Sýnataka á landmærum Íslands verður gjaldfrjáls fyrstu tvær vikurnar en frá 1. júlí munu komufarþegar þurfa að greiða 15 þúsund krónur fyrir rannsóknina.
Kjarninn 5. júní 2020
Óvenjulegur sjómannadagur framundan
Vegna COVID-19 faraldursins verður sjómannadagurinn í ár ólíkur því sem Íslendingar eiga að venjast. Þó verður lágmarksdagskrá víða um land með heiðrunum aldinna sjómanna, minningarathöfnum og veittar verða viðurkenningar fyrir björgunarafrek.
Kjarninn 5. júní 2020
Jane Goodall fór á þrítugsaldri inn í skóga Tansaníu og dvaldi þar lengi í hópi simpansa. Rannsóknir hennar gjörbreyttu þekkingu manna á öðrum dýrategundum.
Mannkynið er „búið að vera“ ef það skiptir ekki um kúrs í kjölfar COVID
„Við erum komin að tímamótum í sambandi okkar við náttúruna,“ segir Jane Goodall sem barist hefur verið náttúruvernd í sex áratugi. Hún segir að nú hafi opnast lítill gluggi til að gera róttækar breytingar svo koma megi í veg fyrir frekari hörmungar.
Kjarninn 5. júní 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar