Byssurnar frá Stary Tekov

Þeir eru margir staðirnir í henni veröld sem nánast engir kannast við né vita hvar eru. Einn slíkra er smábærinn Stary Tekov í Slóvakíu. Enn færri kannast líklega við kaupmanninn Jozef Hostinsky og verslunina Tassat. Hostinsky er vopnasali, selur byssur.

Byssa Mynd: Sænska lögreglan
Auglýsing

Síðla árs 2014 ráku starfs­menn Evr­ópu­lög­regl­unn­ar, Europol, augun í nokkur sænsk nöfn í vopna­reg­istri sló­vösku lög­regl­unn­ar. Europol hafði sam­band við sænsku lög­regl­una, sem fór, nokkru síð­ar, að fylgj­ast með þremur sænskum mönn­um. Lög­regl­una grun­aði að þeir hefðu keypt vopn í Slóvakíu og smyglað til Sví­þjóð­ar. Lög­reglan kom­st, að eigin sögn fyrir til­vilj­un, að því að einn mann­anna sem fylgst var með var með tals­vert magn danskra pen­inga­seðla í fórum sín­um. Í maí 2015 tal­aði einn Sví­anna við nokkra unga menn frá Norð­ur­brú í Kaup­manna­höfn í síma. Þau sím­töl, sem lög­reglan hler­aði, snér­ust um við­skipti. Vopna­við­skipt­i. ­Fjöldi ólög­legra vopna í umferð.

Lög­regla í mörgum Evr­ópu­löndum telur sig vita að ólög­legum vopnum í umferð hafi fjölgað mikið á und­an­förnum árum. Danska lög­reglan veit fyrir víst að í margra mán­aða átökum glæpa­gengja í Kaup­manna­höfn á síð­asta ári komu ólög­leg vopn við sögu.

Mis­mun­andi aðferðir við að breyta byssum

Þrátt fyrir að í Evr­ópu hafi árum saman verið í gildi lög varð­andi byssu­leyfi og notkun til­tek­inna skot­vopna hefur sala slíkra vopna ekki verið bönn­uð. Skil­yrði er að þær séu þannig úr garði gerðar að ein­ungis sé hægt að hleypa af púð­ur­skotum en ekki að nota þær sem skot­vopn (með kúlu). Heim­ilt er að selja byssur sem búið er að breyta og gera ónot­hæfar sem skot­vopn. 

Auglýsing

Aðferð­irnar við að gera þær ónot­hæfar voru mis­mun­andi, víð­ast hvar var byss­unum breytt þannig að úti­lokað væri að „laga þær“ og þannig hafa regl­urnar t.d. verið í Dan­mörku. Í Slóvakíu var, fram til júlí árið 2015, notuð önnur aðferð, þar var steypt í hlaup­ið. Með réttum aðferð­um, og vara­hlut­um, var fremur auð­velt að gera slíkar byssur að skot­vopni á nýjan leik. Í Slóvakíu voru margir vopna­salar með breyttar byssur (með ísteyptu hlaupi) til sölu. Slíkt frétt­ist.

Inn­kaupa­ferðir til Slóvakíu

Ferðalagið frá Slóvakíu til Malmö.Ekki eru til neinar tölur um hve margar byssur slóvaskir kaup­menn hafa selt við­skipta­vinum sínum en þær eru marg­ar. Meðal þeirra sem gerðu sér ferð, eða ferð­ir, til Slóvakíu til vopna­kaupa voru þrír Sví­ar, Tamer Zahran, Bjørn Nyman og Dragan Zeljo, allir frá Mal­mö. Þeir eru allir á fer­tugs­aldri, þekkj­ast vel og hafa margoft kom­ist í kast við lög­in. Það voru nöfn þess­ara manna sem starfs­menn Europol ráku augun í, eins og fyrr var get­ið. Vorið 2014 losn­aði Tamer Zahran úr fang­elsi, hafði setið inni fyrir fíkni­efna­brot. 

Áður­nefndir félagar hans höfðu ekki setið með hendur í skauti, þeir höfðu nokkrum sinnum farið til Slóvakíu og keypt þar byssur með ísteyptu hlaupi, ásamt ýmsum vara­hlut­um. Tví­menn­ing­arnir keyptu byss­urnar hjá tveimur kaup­mönn­um. Annar þeirra í bænum Part­izanske, Bjørn Nyman hafði áður skipt við hann, og Dragan Zeljo hafði keypt 60 byssur af gerð­inni Scorpion hjá Jozef Host­in­sky í versl­unni Tassat í smá­bænum Stary Tekov. Þessir tveir bæir, eru á svip­uðum slóð­um, norð­austan höf­uð­borg­ar­innar Brat­islava.

Í ágúst 2014, þegar Tamer Zahran var laus úr fang­els­inu fór hann ásamt Birni Nyman akandi, til Stary Tekov. Frá Malmö er vega­lengdin um það bil 1150 kíló­metr­ar. Þeir keyptu sam­tals 235 byssur í þess­ari ferð og fluttu þær, hindr­un­ar­laust, til Mal­mö.

Danskir kaup­endur

Haustið 2014 eru byss­urnar frá Slóvakíu komnar í umferð í und­ir­heimum Sví­þjóð­ar. Á síð­ustu fjórum mán­uðum þess árs lagði sænska lög­reglan hald á 32 byss­ur. Á þessum tíma vissi lög­reglan hvorki hvernig byss­urnar hefðu komið til Sví­þjóðar né hvaðan þær komu. Þegar farið var að fylgj­ast með þre­menn­ing­unum marg­nefndu, eftir ábend­ingu Europol átt­aði lög­reglan sig á því að þeir tengd­ust sölu á byss­unum frá Slóvak­íu. Lög­reglan fylgd­ist einnig náið með kunn­ingjum þre­menn­ing­anna og komst að því að einn þeirra hitti margoft danskan mann, Larim að nafni í Mal­mö. 

Dag einn heyrði lög­reglu­maður á hler­un­ar­vakt minnst á byssur „þessar þarna Scorp“ og svo er svarað „já, hann vill fá fjórar Scorpi­o“. 28. maí, dag­inn eftir þetta sím­tal fór Dan­inn Larim (sem lög­reglan fylgd­ist með) ásamt þremur vinum sínum yfir Eyr­ar­sunds­brúna til Malmö á tveimur bíl­um, með tug­þús­undir danskra og sænskra króna í reiðu­fé. Á Torn­falks­gatan í suð­ur­hluta Malmö hittu Dan­irnir marg­nefndan Tamer Zahran ásamt tveimur kunn­ingjum hans. Dan­irnir fengu afhentan hvítan poka, Sví­arnir tóku við umslagi. Allt þetta sáu sænskir lög­reglu­menn.

Elt­inga­leikur á Eyr­ar­sunds­brúnni

Eftir að hafa tekið við hvíta pok­anum héldu Dan­irnir til baka yfir sund­ið, sænska lög­reglan í humátt á eft­ir. Þegar Dan­irnir höfðu borgað brú­ar­gjaldið gaf lög­reglan þeim merki um að stoppa. Því hlýddu Dan­irnir ekki heldur gáfu í og óku á miklum hraða yfir sjálfa brúna, lög­reglan á eftir með blikk­andi ljós. Þegar bíl­arnir voru komnir á þann hluta veg­ar­ins sem liggur yfir eyj­una Pip­ar­hólmann tókst lög­regl­unni að stöðva bíla Dan­anna. Þá hafði einn þeirra kastað, fyrst hvíta pok­anum og síðan sjálfum sér út úr öðrum bílnum og tók strikið yfir Pip­ar­hólmann í átt að sjón­um. Sænskur lög­reglu­maður (vænt­an­lega í topp­formi) hljóp hann uppi en Dan­inn hafði á hlaup­unum hent frá sér hvíta pok­an­um. Í pok­anum reynd­ust vera tvær Scorpio byss­ur, ásamt ýmsum fylgi­hlut­um, og pen­ingar sem lög­reglan telur að hafi átt að nota til greiðslu fyrir tvær byssur til við­bót­ar, sem kannski hafi ekki verið til­búnar þennan dag.

Byss­urnar voru frá verslun Jozefs Host­in­sky

Þrátt fyrir að búið væri að afmá fram­leiðslu­númer byssnanna sem voru í hvíta pok­anum tókst tækni­deild dönsku lög­regl­unnar að greina núm­er­in. Þau stemma við númer á byssum sem Dragan Zeljo keypti í versl­un­inni Tassat, verslun Jozefs Hast­in­sky í smá­bænum Stary Tekov. Dóttir kaup­manns­ins, sem vann í verslun föður síns, skráði sam­visku­sam­lega teg­und og fram­leiðslu­númer hverrar byssu sem seld var í búð­inni, klukkan hvað kaupin fóru fram, nafn kaup­and­ans og sölu­verð­ið. Fað­ir­inn stað­festi, með und­ir­skrift, upp­lýs­ing­arnar í skránni. Aðra byss­una keypti Dragan Zeljo 9. jan­úar 2014 og hina 7. mars sama ár.

Yfirlit dóttur kaupmannsins.

Rétt­ar­höld og dómar

19. nóv­em­ber síð­ast­lið­inn hófust rétt­ar­höld í máli Sví­anna þriggja í Malmö og féll dómur þann 19. des­em­ber, Dragan Zeljo fékk þriggja og hálfs árs fang­els­is­dóm, Björn Nyman og Tamer Zahran fengu hvor um sig fjög­urra og hálfs árs fang­els­is­dóm, brot þeirra alvar­legri af því þeir seldu byss­urnar til afbrota­manna. Dan­irnir fjórir fengu hver um sig þriggja ára fang­elsi, sá dómur féll árið 2016.

Hvað með allar byss­urn­ar?

Sænska lög­reglan hefur lagt hald á 65 af þeim tæp­lega 300 byssum sem Sví­arnir keyptu í Slóvak­íu. Danska lög­reglan hefur lagt hald á tíu byssur sem vitað er að þre­menn­ing­arnir keyptu. Ekki er vitað hvar hinar 225 eru nið­ur­komn­ar. Danska lög­reglan telur næsta víst að í Dan­mörku séu margar byssur sem keyptar voru í Slóvakíu þótt ekki sé hægt að full­yrða slíkt. Í við­tali við dag­blaðið Jót­land­s­póst­inn sagði starfs­maður vopna­deildar dönsku lög­regl­unnar að lík­legt væri að fleiri en Sví­arnir þrír hefðu lagt leið sína til Slóvakíu til að verða sér úti um skot­vopn.

280 þúsund manns dáið úr of stórum skammti á 5 árum
Gífurleg aukning hefur verið á dauðsföllum úr of stórum skammti vímuefna. Tölur um dauðsföll á Íslandi hjá ungum fíklum þykja „ógnvekjandi“.
20. janúar 2018
Greiðslustöðvun ríkisins á ársafmæli forsetatíðar Trumps
Trump ætlaði sér að fagna árs dvöl sinni í Hvíta húsinu í dag, en fagnaðarviðburði með fjárhagslegum bakhjörlum hefur verið frestað.
20. janúar 2018
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Kjósum um Borgarlínuna
20. janúar 2018
Kísilmálmverksmiðja United Silicon í Helguvík.
Falsaðir reikningar, breyttir samningar og gervilén í fjárdráttarmáli Magnúsar
Fyrrverandi forstjóri United Silicon er talinn hafa látið leggja greiðslur inn á reikninga í Danmörku og Ítalíu og síðan notað þær í eigin þágu. Alls er grunur um 605 milljóna króna fjárdrátt.
20. janúar 2018
Eyþór á fyrirtæki úti á Granda og vill byggja í Örfirisey
Eyþór Arnalds frambjóðandi í oddvitakjöri Sjálfstæðisflokksins vill að borgin reisi íbúabyggð í Örfirisey. Hann á sjálfur fyrirtæki í rekstri svæðinu en telur hagsmunatengslin ekki þannig að honum sé ókleift að vera talsmaður uppbyggingar á svæðinu.
20. janúar 2018
Stóru málin
Stóru málin
Stóru Málin 19 - Viðar Guðhjonsen, Davíð Oddsson og Donald Trump
20. janúar 2018
Á tímabilinu 2000-2016 voru byggðar um 1.800 íbúðir að meðaltali á hverju ári á Íslandi. Miðað við vænta mannfjölgun þá þarf að byggja rúmlega 2.200 á ári til að mæta þörf.
Þörf á að byggja um 2.200 íbúðir á ári til að mæta eftirspurn
Íbúðalánasjóður vinnur að gerð líkans til að meta undirliggjandi þörf fyrir nýjar íbúðir. Fyrstu niðurstöður benda til þess að mikil mannfjölgun leiði til þess að skortur á nýjum íbúðum hafi verið vanmetinn.
20. janúar 2018
Áreiðanlegir fjölmiðlar munu fá aukið vægi
Mark Zuckerberg heldur áfram að boða miklar breytingar á fréttastraumi notenda Facebook.
20. janúar 2018
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar