83 prósent allra íbúðalána eru verðtryggð

Íslensk heimili eru að skuldsetja sig meira og taka fyrst og síðast verðtryggð lán. Örfá ár eru síðan að átta af hverjum tíu Íslendingum vildi afnema verðtryggingu, og þar með leggja af þau lán sem flestir þeirra taka.

Meginþorri Íslendinga var mikill andstæðingur verðtryggðra lána og verðtryggingar fyrir nokkrum árum. Samt taka Íslendingar fyrst og fremst verðtryggð lán.
Meginþorri Íslendinga var mikill andstæðingur verðtryggðra lána og verðtryggingar fyrir nokkrum árum. Samt taka Íslendingar fyrst og fremst verðtryggð lán.
Auglýsing

Alls eru 83 pró­sent allra þeirra íbúða­lána sem íslensk heimil eru með verð­tryggð. Það þýðir að 17 pró­sent lán­anna eru óverð­tryggð. Þetta kemur fram í tölum frá Íbúð­ar­lána­sjóði sem birtar voru í gær.

Á sama tíma hafa skuldir heim­il­anna hækkað umtals­vert á skömmum tíma. Í nóv­em­ber 2017 höfðu þær hækkað að raun­virði um 4,6 pró­sent á einu ári. Það þýðir eitt: Íslend­ingar eru að taka meiri lán og þeir eru fyrst og síð­ast að taka verð­tryggð lán.

Leið­rétt og kraf­ist afnáms

Eftir hrun gerði verð­bólgu­skot það að verkum að höf­uð­stóll verð­tryggðra lána hækk­aði. Sú staða lækk­aði eig­in­fjár­stöðu margra með verð­tryggð lán í hús­næð­i þeirra. Rík­is­stjórn Fram­sókn­ar­flokks og Sjálf­stæð­is­flokks, sem sat árin 2013-2016, brást við þess­ari stöðu með því að greiða hluta þeirra Íslend­inga sem voru með verð­tryggð hús­næð­is­lán á árunum 2008 og 2009 svo­kall­aða leið­rétt­ingu á lánum sín­um. Það var gert með þeim rökum að for­sendu­brestur hefði átt sér stað. 

Auglýsing
Umfang hennar var 72,2 millj­arðar króna og grein­ingar á henni hafa síðar sýnt að hún rataði fyrst og fremst til eign­ar­fólks. Þannig fékk eign­ar­meiri helm­ingur þjóð­ar­innar 52 millj­arða króna út úr Leið­rétt­ing­unni og sá fimmt­ungur sem átti mestar eign­irnar fékk tæpan þriðj­ung greiðsl­unn­ar. Sú greiðsla var greidd úr rík­is­sjóði og með henni er komið for­dæmi fyrir því að rík­is­sjóður greiði skaða­bætur til þeirra sem eru með verð­tryggð lán ef verð­bólgu­skot á sér stað. 

Í leiðréttingunni fólst að hluti landsmanna fékk 72,2 milljarða króna úr ríkissjóði vegna þess að hann hafði verið með verðtryggð íbúðalán á árunum 2008 og 2009. MYND: Birgir Þór Harðarson.Frá árinu 2010 hefur íbúða­verð nán­ast tvö­fald­ast og eigið fé þeirra sem eiga hús­næði hefur vaxið í takti við þá þró­un, líka þeirra sem fengu leið­rétt­ingu.

Þegar ráð­ist var í þessar aðgerðir var ákall hjá ákveðnum hópum í sam­fé­lag­inu um að gera það. Sam­hliða var mikið kallað eftir afnámi verð­trygg­ing­ar. Könnun sem Capacent gerði fyrir Hags­muna­sam­tök heim­il­anna, sem barist hafa hart fyrir afnámi verð­trygg­ing­ar, í nóv­em­ber 2011 sýndi að 80 pró­sent svar­enda var hlynnt því að afnema hana. Stuðn­ing­ur­inn við þær kröfur sam­tak­anna var þverpóli­tísk­ur.

Tökum fyrst og síð­ast verð­tryggð lán

Þrátt fyrir ofan­greinda stöðu þá taka Íslend­ingar að mestu leyti verð­tryggð lán. Sú þróun hefur hald­ist á und­an­förnum árum þrátt fyrir að bæði við­skipta­bank­arnir og líf­eyr­is­sjóðir hafi boðið upp á margar útfærslur af óverð­tryggðum lánum og að kjör á þeim hafi batnað umtals­vert. Ástæða þess að verð­tryggðu lánin eru eft­ir­sókn­ar­verð­ari er þó ein­föld: þau bjóða upp á lægri afborg­anir og allar ytri aðstæður hafa verið skap­legar í lengri tíma. Verð­bólga hefur tl að mynda verið undir 2,5 pró­sent verð­bólgu­mark­miði Seðla­banka Íslands í tæp fjögur ár, eða frá febr­úar 2014. Í dag stendur hún í 1,9 pró­sent.

Auglýsing
Á sama tíma og þessi þróun hefur átt sér stað hafa lána­kjör batnað veru­lega, sér­stak­lega eftir að líf­eyr­is­sjóðir lands­ins hófu að nýju almenni­lega inn­reið inn á íbúða­lána­mark­að­inn haustið 2015. Helsta breyt­ingin varð sú að þeir hækk­uðu hlut­fall af kaup­verði sem þeir lán­uðu allt að 75 pró­sent af mark­aðsvirði, hófu að bjóða upp á óverð­tryggð lán og lægri lán­töku­gjöld. Sam­an­dregið þá gátu sjóð­irnir boðið félögum sín­um, sem þurftu að taka að hámarki 75 pró­sent lán, mun betri kjör en aðrir íbúða­lánend­ur. Sem eru fyrst og síð­ast stóru við­skipta­bank­arnir þrír Lands­bank­inn, Íslands­banki og Arion banki.

Sjóð­irnir bjóða upp á betri kjör

Þannig bjóða fjórir líf­eyr­is­­sjóðir upp á verð­­tryggð lán með breyt­i­­legum vöxtum sem eru nú um stundir vel undir þremur pró­­sent­­um. Líf­eyr­is­­sjóður starfs­­manna rík­­is­ins býður upp á bestu kjörin þar, eða 2,69 pró­­sent vexti og allt að 75 pró­­sent hámarks­­veð­hlut­­fall.

Sá banki sem býður upp á bestu breyt­i­­legu verð­­tryggðu vext­ina er hins vegar Lands­­bank­inn, þar sem slíkir vextir eru 3,83 pró­­sent. Það munar því um 30 pró­­sent á hag­­kvæm­­ustu verð­­tryggðu lánum sem íslenskur líf­eyr­is­­sjóður býður upp á og þeim sem íslenskum banki býður upp á. Þó er vert að minna á að bank­­arnir bjóða upp á hærra láns­hlut­­fall. Lands­­bank­inn býður til að mynda sínum við­­skipta­vinum upp á 85 pró­­sent lán og allir bjóða upp á við­­bót­­ar­lán fyrir þá sem eiga lítið eigið fé.

Meg­in­þorri útlána líf­eyr­is­sjóða til íbúða­kaupa eru verð­tryggð lán. Á fyrstu ell­efu mán­uðum síð­asta árs lán­uðu þeir sam­tals 132,2 millj­arða króna til sjóðs­fé­laga sinna og þar af voru 94,5 millj­arðar króna, eða 71 pró­sent, verð­tryggð lán.

Frá haustinu 2015, þegar líf­eyr­is­sjóðir hófu að bjóða mun betri kjör og hærra láns­hlut­fall, hafa sjóðs­fé­lagar þeirra tekið alls 228 millj­arða króna í íbúða­lán. Þar af hafa 170 millj­arðar króna verið verð­tryggð lán, eða 75 pró­sent.

Blockchain mun breyta fjölmiðlum
Blockchain býður upp á mikla möguleika fyrir fjölmiðla, segir Matt Coolidge í viðtali við Frey Eyjólfsson.
Kjarninn 19. júní 2018
Aðalgeir Þorgrímsson
Hlaupandi forstjóri og 6.596 bankar
Kjarninn 19. júní 2018
Svandís Svavarsdóttir, heilbrigðisráðherra.
Velferðarráðuneytinu skipt upp í tvennt
Forsætisráðuneytið mun leggja fram þingsályktunartillögu í haust um skiptingu velferðarráðuneytisins í tvö ráðuneyti.
Kjarninn 19. júní 2018
Viðar Halldórsson
Ísland 1 – Argentína 0 – Tölfræðin sem við viljum alltaf vinna
Kjarninn 19. júní 2018
Marta Guðjónsdóttir, Vigdís Hauksdóttir og Sanna Magdalena Mörtudóttir á fyrsta fundi borgarstjórnar 19. júní 2018.
Friðurinn úti í borgarstjórn eftir innan við klukkustund
Borgarstjórnarfulltrúar minnihlutans kalla eftir óháðri rannsókn vegna trúnaðarbrests og leka í Ráðhúsinu í upphafi fyrsta fundar borgarstjórnar Reykjavíkur. Málið sé prófraun.
Kjarninn 19. júní 2018
Róhingjar á flótta.
Aldrei verið fleiri á flótta í heiminum
Tæpar 70 milljónir manna voru hrakin frá heimilum sínum og rúmar 25 milljónir þeirra teljast flóttamenn. Báðar tölur eru þær hæstu sem mælst hafa í mörg ár.
Kjarninn 19. júní 2018
Dagur B. Eggertsson.
Fyrsti borgarstjórnarfundurinn á nýju kjörtímabili í dag
Kosið verður í ráð og nefndir og tillögur flokkanna teknar fyrir á fyrsta fundi borgarstjórnar sem haldinn er í dag. Sósíalistaflokkurinn leggur fram sjö tillögur á fundinum.
Kjarninn 19. júní 2018
Elisabeth Moss í hlutverki Hjáfreð í Handmaid's Tale
Ágúst Ólafur líkir stefnu Trump við Handmaid's Tale
Þingmenn Samfylkingarinnar og Viðreisnar fordæma innflytjendastefnu Bandaríkjastjórnar sem leitt hefur til aðskilnaðar flóttamannabarna frá foreldrum sínum.
Kjarninn 19. júní 2018
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar