83 prósent allra íbúðalána eru verðtryggð

Íslensk heimili eru að skuldsetja sig meira og taka fyrst og síðast verðtryggð lán. Örfá ár eru síðan að átta af hverjum tíu Íslendingum vildi afnema verðtryggingu, og þar með leggja af þau lán sem flestir þeirra taka.

Meginþorri Íslendinga var mikill andstæðingur verðtryggðra lána og verðtryggingar fyrir nokkrum árum. Samt taka Íslendingar fyrst og fremst verðtryggð lán.
Meginþorri Íslendinga var mikill andstæðingur verðtryggðra lána og verðtryggingar fyrir nokkrum árum. Samt taka Íslendingar fyrst og fremst verðtryggð lán.
Auglýsing

Alls eru 83 pró­sent allra þeirra íbúða­lána sem íslensk heimil eru með verð­tryggð. Það þýðir að 17 pró­sent lán­anna eru óverð­tryggð. Þetta kemur fram í tölum frá Íbúð­ar­lána­sjóði sem birtar voru í gær.

Á sama tíma hafa skuldir heim­il­anna hækkað umtals­vert á skömmum tíma. Í nóv­em­ber 2017 höfðu þær hækkað að raun­virði um 4,6 pró­sent á einu ári. Það þýðir eitt: Íslend­ingar eru að taka meiri lán og þeir eru fyrst og síð­ast að taka verð­tryggð lán.

Leið­rétt og kraf­ist afnáms

Eftir hrun gerði verð­bólgu­skot það að verkum að höf­uð­stóll verð­tryggðra lána hækk­aði. Sú staða lækk­aði eig­in­fjár­stöðu margra með verð­tryggð lán í hús­næð­i þeirra. Rík­is­stjórn Fram­sókn­ar­flokks og Sjálf­stæð­is­flokks, sem sat árin 2013-2016, brást við þess­ari stöðu með því að greiða hluta þeirra Íslend­inga sem voru með verð­tryggð hús­næð­is­lán á árunum 2008 og 2009 svo­kall­aða leið­rétt­ingu á lánum sín­um. Það var gert með þeim rökum að for­sendu­brestur hefði átt sér stað. 

Auglýsing
Umfang hennar var 72,2 millj­arðar króna og grein­ingar á henni hafa síðar sýnt að hún rataði fyrst og fremst til eign­ar­fólks. Þannig fékk eign­ar­meiri helm­ingur þjóð­ar­innar 52 millj­arða króna út úr Leið­rétt­ing­unni og sá fimmt­ungur sem átti mestar eign­irnar fékk tæpan þriðj­ung greiðsl­unn­ar. Sú greiðsla var greidd úr rík­is­sjóði og með henni er komið for­dæmi fyrir því að rík­is­sjóður greiði skaða­bætur til þeirra sem eru með verð­tryggð lán ef verð­bólgu­skot á sér stað. 

Í leiðréttingunni fólst að hluti landsmanna fékk 72,2 milljarða króna úr ríkissjóði vegna þess að hann hafði verið með verðtryggð íbúðalán á árunum 2008 og 2009. MYND: Birgir Þór Harðarson.Frá árinu 2010 hefur íbúða­verð nán­ast tvö­fald­ast og eigið fé þeirra sem eiga hús­næði hefur vaxið í takti við þá þró­un, líka þeirra sem fengu leið­rétt­ingu.

Þegar ráð­ist var í þessar aðgerðir var ákall hjá ákveðnum hópum í sam­fé­lag­inu um að gera það. Sam­hliða var mikið kallað eftir afnámi verð­trygg­ing­ar. Könnun sem Capacent gerði fyrir Hags­muna­sam­tök heim­il­anna, sem barist hafa hart fyrir afnámi verð­trygg­ing­ar, í nóv­em­ber 2011 sýndi að 80 pró­sent svar­enda var hlynnt því að afnema hana. Stuðn­ing­ur­inn við þær kröfur sam­tak­anna var þverpóli­tísk­ur.

Tökum fyrst og síð­ast verð­tryggð lán

Þrátt fyrir ofan­greinda stöðu þá taka Íslend­ingar að mestu leyti verð­tryggð lán. Sú þróun hefur hald­ist á und­an­förnum árum þrátt fyrir að bæði við­skipta­bank­arnir og líf­eyr­is­sjóðir hafi boðið upp á margar útfærslur af óverð­tryggðum lánum og að kjör á þeim hafi batnað umtals­vert. Ástæða þess að verð­tryggðu lánin eru eft­ir­sókn­ar­verð­ari er þó ein­föld: þau bjóða upp á lægri afborg­anir og allar ytri aðstæður hafa verið skap­legar í lengri tíma. Verð­bólga hefur tl að mynda verið undir 2,5 pró­sent verð­bólgu­mark­miði Seðla­banka Íslands í tæp fjögur ár, eða frá febr­úar 2014. Í dag stendur hún í 1,9 pró­sent.

Auglýsing
Á sama tíma og þessi þróun hefur átt sér stað hafa lána­kjör batnað veru­lega, sér­stak­lega eftir að líf­eyr­is­sjóðir lands­ins hófu að nýju almenni­lega inn­reið inn á íbúða­lána­mark­að­inn haustið 2015. Helsta breyt­ingin varð sú að þeir hækk­uðu hlut­fall af kaup­verði sem þeir lán­uðu allt að 75 pró­sent af mark­aðsvirði, hófu að bjóða upp á óverð­tryggð lán og lægri lán­töku­gjöld. Sam­an­dregið þá gátu sjóð­irnir boðið félögum sín­um, sem þurftu að taka að hámarki 75 pró­sent lán, mun betri kjör en aðrir íbúða­lánend­ur. Sem eru fyrst og síð­ast stóru við­skipta­bank­arnir þrír Lands­bank­inn, Íslands­banki og Arion banki.

Sjóð­irnir bjóða upp á betri kjör

Þannig bjóða fjórir líf­eyr­is­­sjóðir upp á verð­­tryggð lán með breyt­i­­legum vöxtum sem eru nú um stundir vel undir þremur pró­­sent­­um. Líf­eyr­is­­sjóður starfs­­manna rík­­is­ins býður upp á bestu kjörin þar, eða 2,69 pró­­sent vexti og allt að 75 pró­­sent hámarks­­veð­hlut­­fall.

Sá banki sem býður upp á bestu breyt­i­­legu verð­­tryggðu vext­ina er hins vegar Lands­­bank­inn, þar sem slíkir vextir eru 3,83 pró­­sent. Það munar því um 30 pró­­sent á hag­­kvæm­­ustu verð­­tryggðu lánum sem íslenskur líf­eyr­is­­sjóður býður upp á og þeim sem íslenskum banki býður upp á. Þó er vert að minna á að bank­­arnir bjóða upp á hærra láns­hlut­­fall. Lands­­bank­inn býður til að mynda sínum við­­skipta­vinum upp á 85 pró­­sent lán og allir bjóða upp á við­­bót­­ar­lán fyrir þá sem eiga lítið eigið fé.

Meg­in­þorri útlána líf­eyr­is­sjóða til íbúða­kaupa eru verð­tryggð lán. Á fyrstu ell­efu mán­uðum síð­asta árs lán­uðu þeir sam­tals 132,2 millj­arða króna til sjóðs­fé­laga sinna og þar af voru 94,5 millj­arðar króna, eða 71 pró­sent, verð­tryggð lán.

Frá haustinu 2015, þegar líf­eyr­is­sjóðir hófu að bjóða mun betri kjör og hærra láns­hlut­fall, hafa sjóðs­fé­lagar þeirra tekið alls 228 millj­arða króna í íbúða­lán. Þar af hafa 170 millj­arðar króna verið verð­tryggð lán, eða 75 pró­sent.

1. maí kröfuganga 2018.
Mótmæla harðlega aðgerðum Icelandair gegn flugfreyjum og flugþjónum
Forystumenn stærstu stéttarfélaga landsins mótmæla harðlega þeim aðgerðum sem stjórn Icelandair hyggst ráðast í gegn flugfreyjum og flugþjónum sem starfa hjá fyrirtækinu.
Kjarninn 24. september 2018
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Almenningur hvattur í stefnumótun
Vísinda- og tækniráð Íslands efnir til opins samráðs við almenning og hagsmunaaðila um skilgreiningu þeirra framtíðaráskorana sem vísindi og rannsóknir ættu markvisst að takast á við.
Kjarninn 24. september 2018
Brett Kavanaugh
Konan sem sakar Brett Kavanaugh um kynferðisbrot ber vitni á fimmtudaginn
Vitnisburður Christine Bla­sey Ford fer fram næstkomandi fimmtudag gegn Brett Kavanaugh. Önnur kona hefur nú stigið fram og sakað hann um kynferðisbrot.
Kjarninn 24. september 2018
Berglind Hafsteinsdóttir, formaður Flugfreyjufélags Íslands.
Segir þvingunaraðgerðir Icelandair aðför að kvennastétt
Formaður Flugfreyjufélags Íslands segir það sorglegt að sitja árið 2018 og skrifa um aðför að kvennastétt en Icelandair setti flug­freyjum og flug­þjónum þá afar­kosti á dögunum að velja á milli þess að fara í fulla vinnu ellegar missa vinnuna.
Kjarninn 24. september 2018
Læknar deila við Svandísi
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra hefur sent yfirlýsingu frá ráðuneytinu þar sem hún sér sig knúna til að leiðrétta fullyrðingar í grein þriggja lækna sem halda því fram að ráðherra ætli sér að færa þjónustu sérgreinalækna inn á göngudeildir.
Kjarninn 24. september 2018
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Vanlíðan ungmenna í hamingjusamasta landi í heimi
Kjarninn 24. september 2018
Íbúðalánasjóður vill endurskilgreina viðmið um hvað sé hæfilegt leiguverð
Þau leigufélög sem eru með lán frá Íbúðalánasjóði eru að rukka leigu í samræmi við markaðsleigu eða aðeins undir henni. Íbúðalánasjóður segir markaðsleigu hins vegar ekki vera réttmætt viðmið og vill endurskilgreina hvað sé hæfilegt leiguverð.
Kjarninn 24. september 2018
ESB krefst rannsóknar á Danske Bank
Stærsti banki Danmerkur er nú í vondum málum vegna ásakana um peningaþvætti.
Kjarninn 24. september 2018
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar