Mynd: Arion banki Arion banki
Mynd: Arion banki

Lokakaflinn í fléttunni um framtíð Arion banka að hefjast

Búið er að virkja kauprétt á hlut ríkisins í Arion banka. Það gerðist skyndilega í gær. Samhliða var rúmlega fimm prósent hlutur í bankanum seldur til sjóða. Ekki hefur verið upplýst hverjir eru endanlegir eigendur þeirra. Það er allt á fullu við ákvörðun um framtíð Arion banka, og íslensks fjármálakerfis.

Fyrir sex dögum síðan spurði Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, fyrr­ver­andi for­sæt­is­ráð­herra og nú þing­maður Mið­flokks­ins, Bjarna Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­mála­ráð­herra, úr ræðupúlti Alþingis um sölu á 13 pró­sent hlut rík­is­ins í Arion banka.

Sig­mundur Davíð spurði Bjarna hvort að ríkið myndi selja vog­un­ar­sjóð­um, sem eiga ráð­andi hlut í Kaup­þingi, stærsta eig­anda Arion banka, hlut rík­is­ins beint?

Svar Bjarna var: „Það er eng­inn að tala um að selja beinni sölu 13 pró­sent hlut rík­is­ins í bank­an­um. Það er margt sem segir að það væri lang­heppi­leg­ast ef ríkið ætl­aði að fara í sölu á þeim eign­ar­hlut að það væri gert með opnum hætti og í tengslum við skrán­ingu bank­ans á markað þannig að mark­aðslög­málin myndu gilda um það. Hins vegar er það svo að þegar ríkið lagði til fjár­magn til að fjár­magna stofnun Arion banka á sínum tíma á árinu 2009 var veittur kaup­réttur að hlut rík­is­ins, þessum 13 pró­sent, án skil­yrða á fyr­ir­framá­kveðnu verði. Sam­kvæmt þeim kaup­rétti er það ein­hliða ákvörðun þeirra sem halda á kaup­rétt­inum að leysa hlut rík­is­ins til sín. Gagn­vart því þarf engan stuðn­ing eða beiðni eða sam­þykki íslenska rík­is­ins.“

Kaup­réttur skyndi­lega virkj­aður síð­degis á þriðju­degi

Á þessum tíma, í lok síð­ustu viku, stóð stærstu líf­eyr­is­sjóðum lands­ins til boða að kaupa um fimm pró­sent hlut í Arion banka. Þeir höfðu fram á mánu­dag, 12. febr­ú­ar, til að svara því til­boði. Rík­is­stjórnin taldi að ef líf­eyr­is­sjóð­irnir myndu kaupa hlut­inn þá yrði ofan­greindur kaup­réttur virkj­að­ur. Þegar líf­eyr­is­sjóð­irnir ákváðu síðan hver á fætur öðrum að segja pass, meðal ann­ars vega óvissu sem ríkti um skrán­ingu Arion banka á mark­að, var ráð­herra­nefnd um efna­hags­mál og end­ur­skipu­lagn­ingu fjár­mála­kerf­is­ins, sem í sitja auk Bjarna þær Katrín Jak­obs­dótt­ir, for­­sæt­is­ráð­herra og Lilja Dögg Alfreðs­dótt­ir, mennta- og menn­ing­­ar­­mála­ráð­herra, nokkuð viss um að kaup­rétt­ur­inn yrði ekki nýtt­ur.

Það breytt­ist í gær. Þá var skila­boðum komið til Banka­sýslu rík­is­ins um að vilji væri hjá Kaup­skil­um, félagi í eigu Kaup­þings þar sem vog­un­ar­sjóð­irnir eru stærstu hlut­haf­arn­ir, að virkja kaup­rétt­inn og greiða um 23 millj­arða króna fyrir 13 pró­sent hlut rík­is­ins. Þótt Banka­sýsl­unni hafi enn ekki borist form­legt erindi þá er ljóst að fyrir liggur til­boð sem Katrín, Bjarni og Lilja þurfa að taka afstöðu til.

Sam­hliða fór fram stjórn­ar­fundur hjá Kaup­þingi sem, sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans, stóð fram á nótt. Nið­ur­staða hans var meðal ann­ars sú að tveir af erlendum hlut­höfum bæði Kaup­þings og Arion banka, Attestor Capi­tal og fjár­fest­ing­ar­bank­inn Gold­man Sachs, myndu kaupa 2,8 pró­sent hlut í Arion af Kaup­þingi til við­bótar við það sem þeir áttu. Auk þess keyptu rúm­lega 20 sjóðir í stýr­ingu fjög­urra af stærstu sjóðs­stýr­ing­ar­fyr­ir­tækjum Íslands: Stefn­is, Íslands­sjóða, Lands­bréfa og Júpít­er, sam­tals 2,54 pró­sent hlut. Sam­an­lagt kaup­verð var um 9,5 millj­arðar króna. Ástæða þess að sú sala var keyrð í gegn í gær er ein­föld: þá var hægt að miða kaup­verðið við níu mán­aða upp­gjör Arion banka. Miðað við það er verðið sem greitt var fyrir 0,805 krónur á hverja krónu af eigin fé sem bank­inn á. Ef verðið hefði farið niður fyrir 0,8 krónur hefði for­kaups­réttur rík­is­ins á hlutnum virkj­ast. Ef við­skiptin hefðu farið fram í dag, mið­viku­dag­inn 14. febr­ú­ar, þá hefði verðið lík­ast farið undir þau mörk. Arion banki birti nefni­lega árs­upp­gjör sitt fyrir árið 2017 síðar í dag.

Kaup­réttur ekki sama og for­kaups­réttur

Í umræð­unni hefur ekki verið gerður skýr grein­ar­munur á ann­ars vegar kaup­rétti og hins vegar for­kaups­rétti sem er til staðar á hlutum í Arion banka. Kaup­rétt­ur­inn sem Kaup­þing vill nýta sér til að eign­ast hlut rík­is­ins í bank­anum byggir á sam­komu­lagi frá árinu 2009, sem þáver­andi stjórn Vinstri grænna og Sam­fylk­ingar gerði við kröfu­hafa Kaup­þings þegar Arion banka var tryggð fjár­mögn­un. For­kaups­rétt­ur­inn er hins vegar hluti af sam­komu­lagi sem rík­is­stjórn Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­sonar gerði árið 2015 við kröfu­hafa föllnu bank­anna, og í felst að virkj­ast ef hlutir í Arion banka eru seldir á lægra verði en 0,8 krónur á hverja krónu af bók­færðu eigin fé Arion banka.

Guðrún Johnsen var látin hætta í stjórn Arion banka í lok nóvember 2017.
Mynd: Arion banki

Ein helsta ástæða þess að vog­un­ar­sjóð­irnir vilja nú nýta sér kaup­rétt sinn er talin vera sú að full­trúi Banka­sýslu rík­is­ins í stjórn Arion banka, Kirstín Þ. Flygenring, hafi sett sig upp á móti því að korta­fyr­ir­tækið Valitor, sem er að fullu í eigu Arion banka, verði aðgreint frá bank­anum og að hluta­bréf í fyr­ir­tæk­inu verði að stærstum hluta greidd út í formi arðs til hlut­hafa. Hún vildi frekar að Valitor yrði selt í opnu sölu­ferli. Þess í stað munu vog­un­ar­sjóð­irn­ir, sem eru með tögl og haldir í Kaup­þingi, eign­ast stóran hluta í Valitor, gangi áform þeirra eft­ir. Þetta vilja þeir gera áður en að Arion banki verður skráður á markað í apríl næst­kom­andi, en stefnt er á að hann verði skráður bæði á Íslandi og í Stokk­hólmi. Með því að kaupa ríkið út þá losna sjóð­irnir við full­trúa Banka­sýsl­unnar úr stjórn Arion banka. Og geta aðgreint Valitor áður en skrán­ingin fer fram.

Það yrði ekki í fyrsta sinn sem vog­un­ar­sjóð­irnir beittu sér fyrir því að stjórn­ar­maður sem er ekki á þeirra línu verði fjar­lægður úr stjórn Arion banka. Það gerð­ist líka í lok nóv­em­ber síð­ast­lið­inn þegar Guð­rún John­sen, sem verið hafði verið vara­for­maður stjórn­ar­inn­ar, var skyndi­lega látin hætta. Hún hafði, sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans, verið gagn­rýnin á það ferli sem var fram und­an. Í hennar stað var Stein­unn Kristín Þórð­ar­dóttir til­nefnd í stjórn­ina af Kaup­þingi.

Miklar breyt­ingar fram undan

Sam­an­dregið þá er uppi sú staða nú að til stendur að selja Valitor til nýrra eig­enda án þess að opið sölu­ferli fari fram og að hlutur rík­is­ins í Arion banka verður mögu­lega seldur án slíks sömu­leið­is, verði það nið­ur­staðan að 23 millj­arða króna til­boð í hann sé nægj­an­lega hátt.

Í kjöl­farið verður ráð­ist í tví­hliða­skrán­ingu Arion banka á mark­að, hér­lendis og í Sví­þjóð. Stefnt er að því að sú skrán­ing muni fara fram í apr­íl. Í aðdrag­anda hennar mun fara fram hluta­fjár­út­boð þar sem Kaup­þing mun bjóða til sölu hluta af eign sinni í bank­an­um. Við­mæl­endur Kjarn­ans telja lík­leg­ast að útboðið muni fara fram með þeim hætti að kaup­endum sem geti keypt stóran hlut verði fyrst boðið að kaupa á lægra verði en verður í almenna útboð­inu. Þar verður fyrst og síð­ast reynt að höfða til íslenskra líf­eyr­is­sjóða enn á ný.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins, hefur verið gagnrýnin á það að ríkið gangi ekki inn í kaup á Arion banka. Félag í eigu eiginkonu hans er á meðal eigenda Kaupþings.
Mynd: Bára Huld Beck

Það liggur á að klára sölu á meira af hlutafé Arion banka. Þegar samið var um stöð­ug­leika­fram­lög þá var hluti af sam­komu­lag­inu að ríkið gæfi út skulda­bréf upp á 84 millj­arða króna sem Kaup­þing ætti að greiða með afrakstri sölu hluta­fjár. Líkt og áður sagði þarf slík sala að fara fram á gengi sem er að minnsta kosti 0,8 krónur á hverja krónu af bók­færðu eigin fé Arion banka. Kaup­þingi er ekki heim­ilt að greiða inn á skulda­bréfið með öðrum hætti en með afrakstri hluta­fjár­sölu í bank­an­um. Tak­ist Kaup­þingi ekki að selja hluti til að greiða það niður fyrir árs­lok 2018 getur íslenska ríkið leyst hluti í Arion banka til sín.

Kaup­þing hefur þegar greitt vel inn á skulda­bréf­ið. Eft­ir­stöðvar þess eru nú um 35 millj­arðar króna. Sú greiðsla kom í kjöl­far þess að fjórir af stærstu eig­endum Kaup­þings, Taconic Capi­tal, Och-Ziff Capi­tal Mana­gement Group, sjóðir í stýr­ingu Attestor Capi­tal og Gold­man Sachs, keyptu sam­tals 29,6 pró­sent hlut í Arion banka af sjálfum sér í fyrra.

Alls voru hlut­hafar Kaup­þings 591 í lok árs 2016, sam­kvæmt síð­asta birta árs­reikn­ingi félags­ins. Lang­flestir þeirra voru áður kröfu­hafar í bú Kaup­þings. Á meðal þeirra sem eiga hlut í félag­inu er Wintris sem er í eigu Önnu Sig­­ur­laugar Páls­dótt­­ur, eig­in­­konu Sig­­mundar Dav­­íðs. Wintris á 0,01 pró­sent hlut í Kaup­þingi.

Áferðin skiptir máli vegna skorts á trausti

Áhyggjur íslenskra ráða­manna af þeirri stöðu sem nú er uppi helg­ast ekki bara af því hvort að ríkið fái gott verð fyrir 13 pró­sent hlut sinn í Arion banka. Þær snú­ast líka um þá tor­tryggni og skort á trú­verð­ug­leika sem ógagn­sætt ferli um sölu á hlut í fjár­mála­fyr­ir­tækj­unum Arion banka og Valitor geta vald­ið.

Hér á landi hefur áður farið fram sala á fjár­mála­fyr­ir­tækjum sem reynd­ist síður en svo gegn­sæ. Þannig reynd­ist salan á hlut rík­is­ins í bönkum á árunum 2002 og 2003 að hluta til vera þaul­skipu­lögð svika­mylla. Það var opin­berað í skýrslu rann­sókn­ar­nefndar um aðkomu Hauck & Auf­häuser að kaupum á hlut rík­is­ins í Bún­að­ar­bank­an­um.

Sama var upp á ten­ingnum þegar rík­is­bank­inn Lands­bank­inn ákvað að selja korta­fyr­ir­tækið Borgun á bak­við luktar dyr til sér­val­ins hóps fjár­festa á verði sem síðar reynd­ist langt undir virði fyr­ir­tæk­is­ins.

Slík vinnu­brögð, og auð­vitað eitt stykki banka­hrun ásamt ara­grúa efna­hags­glæpa sem opin­beraðir voru í kjöl­far þess, hefur skilað því að traust á banka­kerfið mælist ein­ungis 14 pró­sent. Engin stofnun í íslensku sam­fé­lagi mælist með minna traust. Ekki einu sinni Alþingi, sem mælist með 22 pró­sent traust.

Ekk­ert liggur fyrir um hverjir séu end­an­legir eig­endur þeirra erlendu vog­un­ar­sjóða og fjár­mála­fyr­ir­tækja sem eiga stóran hlut í Arion banka. Þá liggur heldur ekk­ert fyrir um hverjir séu end­an­legir eig­endur þeirra rúm­lega 20 sjóða, í stýr­ingu íslenskra sjóð­stýr­ing­ar­fyr­ir­tækja, sem keyptu hlut í Arion banka í gær.

Arður og bónusar

Með kaup­unum sem áttu sér stað í gær hefur skil­yrði fyrir 25 millj­arða króna arð­greiðslu til hlut­hafa Arion banka verið upp­fyllt. Það skil­yrði var að Kaup­­­þing myndi ná að selja að minnsta kosti tvö pró­­­sent af eign sinni í bank­­­anum fyrir 15. apríl næst­kom­andi. Arð­greiðslan gæti orðið minni vegna heim­ildar stjórnar til að kaupa allt að 200 millj­­ónir hluta í bank­­anum á allt að 18,8 millj­­arða króna. Um er að ræða allt að tíu pró­sent hlut í Arion banka. Verði sú heim­ild full­nýtt mun arð­greiðslan nema 6,2 millj­örðum króna. Hvernig sem fer snýst málið um að koma 25 millj­örðum krónum út úr Arion banka og til hlut­hafa hans. Við þetta mun eig­in­fjár­hlut­fall bank­ans lækka um ríf­lega þrjú pró­sent.

Þá geta lyk­il­starfs­menn Kaup­þings farið að hugsa sér gott til glóð­ar­inn­ar. Þeir eiga nefni­lega von á stórum bón­us­greiðslum á allra næstu vik­um. Í ágúst 2016 var greint frá því að um 20 starfs­­­­menn Kaup­­­­þings gætu fengið allt að 1,5 millj­­­­arða króna í bón­us­greiðslur ef mark­mið um hámörkun á virði óseldra eigna myndi nást. Þessar bón­us­greiðslur eiga að greið­­­­ast út eigi síðar en í lok apríl 2018.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar