Litríkur og fjölhæfur Frakki látinn

Henrik prins, eiginmaður Margrétar Þórhildar Danadrottningar lést í síðustu viku, að kvöldi13. febrúar. Prinsinn hafði glímt við veikindi og var í skyndi fluttur heim til Danmerkur frá Egyptalandi í lok janúar. Hann var alla tíð umdeildur.

danmork drottningarmaður henrik
Auglýsing

Dreng­ur­inn sem síðar fékk nafnið Henri Marie Jean André (greve de Laborde de Mon­pezat) fædd­ist í Frakk­landi 11. júní 1934. Hann ólst upp í Frakk­landi og franska Indókína (La­os, Kambodíu og Víetna­m). For­eldr­arnir voru efna­fólk með fyr­ir­tækja­rekstur í Frakk­landi og Asíu. Henri lauk her­skyldu, eins og lög gerðu ráð fyr­ir, lagði stund á píanó­nám en ákvað svo að fara aðra leið og  lauk magister­prófi í frönskum bók­menntum og asískum tungu­mál­um.

Ára­tugum síðar rifj­aði Henri (eða Hen­rik á dönsku) upp í við­tali að þegar hann var  í Asíu árið 1958, löngu áður en hann kynnt­ist Mar­gréti Þór­hildi, fór hann ásamt vin­konu sinni til kín­versks spá­manns. Spá­mað­ur­inn sagði Henri að hann myndi gift­ast konu sem byggi langt í burtu og ,,líf þitt verður spenn­andi, fullt af ýmsum hindr­unum og erf­ið­leik­um. Þú verður þekkt­ur, og rík­ur, og eyðir ævinni að mestu í landi umkringdu vatni, eyju.“ Vin­kon­unni þótti lítið til spá­manns­ins koma en þegar litið er til baka hitti spá­mað­ur­inn  naglann á höf­uð­ið.

Kvöld­verð­ar­boðið

Árið 1964 var Henri boðið til kvöld­verðar í London en hann var þá fyrir skömmu orð­inn starfs­maður franska sendi­ráðs­ins þar. Í þessu kvöld­verð­ar­boði sat hann við hlið ungrar konu, sem hann þekkti ekki,  Þau spjöll­uðu um heima og geima, einkum um listir og bók­mennt­ir.    ,,Okkur skorti ekki umræðu­efni en þegar þessi geð­þekka unga kona sagði mér að hún væri rík­is­arfi Dan­merkur brá mér nú aðeins“ sagði Henri í við­tali árið 2000. Skömmu síðar hitt­ust þau aftur og „svo kom Amor með örv­arn­ar“.

Auglýsing

Ham­ingjan hjálpi okk­ur, hann er franskur!

Í ausandi rign­ingu haustið 1966 sett­ist ung kona undir stýri á Volvo Amazon bif­reið og ók sem leið lá frá Amali­en­borg í Kaup­manna­höfn út á Kastrup flug­völl. Þetta var stuttur bílt­úr, ein­ungis átta kíló­metrar en hjartað í brjósti bíl­stjór­ans sló ótt og títt. Mar­grét Þór­hildur var að sækja unnust­ann sem var að koma í fyrsta sinn til Kaup­manna­hafn­ar. Hann var enn við störf í London en hafði fengið nokk­urra daga leyfi til að heim­sækja unnust­una. Dönsku blöðin komust á snoðir um heim­sókn­ina og grófu næstu daga upp allt sem þeim var unnt um þennan til­von­andi maka rík­is­arfans. Eitt blað­anna greindi frá því að þegar blaða­maður greindi gömlum konum sem sátu á bekk í miðbæ Kaup­manna­hafnar frá því að unnusti rík­is­arfans væri í borg­inni, og hann væri franskur, slógu gömlu kon­urnar sér á lær og sögðu ,,Gud bevare Dan­mark“. Nýárs­ræður drottn­ingar enda reyndar ætíð á þessum orðum en það er önnur saga! ,,Ætli hann sé ótta­legt snobb, þekkir örugg­lega ekki rúg­brauð og vill þrjár teg­undir af osti með krít­hvítum frönskum rúnn­stykkj­um“ sögðu gömlu kon­urnar á bekkn­um. Þær vissu ekki, og kannski jafn­gott, að unnusti rík­is­arfans myndi síðar iðu­lega klæð­ast rauðum bux­um, blárri skyrtu og gulum eða grænum jakka.

Hlust­aði ekki á pabba

Mar­grét Þór­hildur og Henri voru gefin saman í Hólms­ins kirkju í Kaup­manna­höfn 10. júní 1967. Henri tók þá upp danska nafnið Hen­rik og var jafn­framt kall­aður prins. Hen­rik sagði í við­tölum að sér væri mjög vel ljóst hlut­skipti sitt, sem maka rík­is­arfans og hann sætti sig fylli­lega við það. Það gerði hann líka fyrst í stað, en það átti eftir að breyt­ast.

Þegar Hen­rik greindi for­eldrum sínum frá fyr­ir­hug­uðum ráða­hag, að hann ætl­aði að kvæn­ast rík­is­arfa Dan­merk­ur, sagði faðir hans að hann yrði strax að fá á hreint hvaða skyldum honum væri ætlað að gegna og hvert hlut­verk hans yrði. Hen­rik þótti þetta óþarfa áhyggjur en sá síðar að hann hefði betur hlust­að, og tekið mark á, orðum föður síns. Danska hirðin vissi ekk­ert hvaða störf og verk­efni ætti að fela þessum nýja tengda­syni þjóð­ar­inn­ar, hann fékk litla skrif­stofu í höll­inni, síma, skrif­færi og rit­ara sem fyrst í stað hafði engin verk­efni, frekar en prins­inn. Þau Mar­grét Þór­hildur og Hen­rik eign­uð­ust tvo syni, krón­prins­inn Frið­rik árið 1968 og Jóakim ári síð­ar.

14. jan­úar 1972

Frið­rik IX kon­ungur lést aðfara­nótt 14. jan­úar 1972 og að morgni sama dags var Mar­grét Þór­hildur form­lega útnefnd þjóð­höfð­ingi Dana. Mar­grét Þór­hildur hafði skyndi­lega í mörg horn að líta, og Hen­rik fylgdi með, ætíð tveimur skrefum fyrir aftan eig­in­kon­una (sam­kvæmt hans eigin lýs­ing­u). Þessar skyldur tóku sinn tíma, en önnur verk­efni hafði Hen­rik ekki. Hann sagði síðar að hann hefði gjarna viljað verja meiri tíma með drengj­unum meðan þeir voru litlir en hann reyndi að bæta það upp með barna­börn­un­um. Syn­irnir eiga fjögur börn hvor.

Prinsa- og prinsessu­kraða­kið  

Þegar Hen­rik fékk tit­il­inn prins var hann einn um þann tit­il. Það fjölg­aði í hópnum þegar syn­irnir fæddust, krón­prins­inn Frið­riki og Jóakim prins. Síð­ar, þegar barna­börnin komu til sög­unnar bætt­ust við fleiri prinsar og einnig prinsess­ur. Mar­grét Þór­hildur og Hen­rik ákváðu þá að hann skyldi fram­veg­is, til aðgrein­ing­ar, bera tit­il­inn prins­gemal, drottn­ing­ar­mað­ur. Hen­rik var reyndar ósáttur við að vera ekki titl­aður kóng­ur, segir það ekki jafn­rétti og vísar þá til þess að Mary, eig­in­kona Frið­riks verði drottn­ing þegar Frið­rik tekur við krún­unni. Danska stjórn­ar­skráin leyfir hins­vegar ekki að kóngur sé lægra settur en drottn­ing og nöldrið í Hen­rik breytti engu þar um.

Kom víða við

Eins og áður sagði tók það Hen­rik nokkurn tíma að ,,f­inna fjöl­ina“. Þegar litið er yfir ævi hans og störf sést að hann hefur víða komið við og feng­ist við fjöl­breytt verk­efni. Árið 1974 keyptu þau hjónin vín­bú­garð­inn Chateau de Cayx í Suð­ur- Frakk­landi, skammt frá æsku­heim­ili Hen­riks. Þar hafði verið fram­leitt miðl­ungs­vín en Hen­rik stefndi mark­visst að því að fram­leiða gæða­vín og á síð­ustu árum hefur vínið frá Cayx unnið til verð­launa og hlotið við­ur­kenn­ing­ar. Drottn­ingin hefur iðu­lega dvalið á búgarð­inum á sumrin en ekki komið nálægt vín­fram­leiðsl­unni ,,læt duga að drekka hana“ sagði hún ein­hverju sinni í við­tali. Vín­fram­leiðsl­una seldu hjónin árið 2015 en héldu aðal­bygg­ing­unni á búgarð­in­um.

Allt frá æsku fékkst Hen­rik við ljóða­gerð, sendi frá sér átta ljóða­bæk­ur, sumar mynd­skreytti hann sjálfu en naut líka aðstoðar Mar­grétar Þór­hild­ar, sem er afkasta­mik­ill mynd­list­ar­mað­ur. Hen­rik fékkst einnig nokkuð við þýð­ing­ar, úr frönsku á dönsku, á verkum þekktra franskra rit­höf­unda. Tal­aði reyndar sex tungu­mál, slakastur í dönsku sagði hann sjálf­ur. Þau hjónin töl­uðu ætíð frönsku sín á milli.

Um ára­bil sótti Hen­rik tíma í högg­mynda­gerð á Kon­ung­lega lista­há­skól­anum og eftir hann liggur fjöld­inn allur af stytt­um, margar steyptar í brons. Fyrir fjórum árum hélt AROS lista­safnið í Árósum stóra sýn­ingu á verkum hans og Mar­grétar Þór­hild­ar. Tæp­lega 300 þús­und manns sáu sýn­ing­una.

Hen­rik var mik­ill áhuga­maður um mat og mat­ar­gerð (eins og sést á vaxt­ar­lag­inu sagði hann í við­tali fyrir nokkrum árum). Hann skrif­aði nokkrar mat­reiðslu­bækur og kom margoft fram í mat­ar­gerð­ar­þáttum í sjón­varpi, þar naut kímni­gáfa hans sín vel. Garð­ur­inn við Fredens­borg­ar­höll­ina, eft­ir­læt­is­stað Hen­riks, ber áhuga hans á garð­rækt gott vitni og þar eyddi hann miklum tíma ár hvert. Hann var mik­ill áhuga­maður um tón­list, var prýði­legur píanó­leik­ari og samdi nokkur tón­verk.

Það sem hér hefur verið talið flokk­ast allt undir tóm­stundagam­an. En Hen­rik kom víðar við. Hann tók virkan þátt í starfi Rauða Kross­ins og fleiri sam­taka, til dæmis á sviði nátt­úru­verndar og umhverf­is­mála. For­ystu­menn í dönskum iðn­aði segja hann hafa unnið ötul­lega að því að skapa við­skipta­sam­bönd, ekki síst í Asíu. Fram­kvæmda­stjóri eins stærsta fyr­ir­tækis Dan­merkur á sviði tækni­bún­að­ar­fram­leiðslu sagði í við­tali að um þessi störf Hen­riks vissu fáir en þau væru að sínu mati mik­il­væg­ari en allt annað sem prins­inn hefði feng­ist við.

Afmæli, eft­ir­launin og leg­stað­ur­inn

16. apríl 2015 varð Mar­grét Þór­hildur 75 ára og af því til­efni efnt til mik­illar og fjöl­mennrar veislu. Þar vant­aði þó einn: Hen­rik. Fjar­vera hans vakti athygli en skýr­ingin sögð sú að hann væri las­inn. Hann virt­ist hins­vegar við hesta­heilsu tveimur dögum síðar þegar til hans sást í Fen­eyj­um. Danskir fjöl­miðlar töldu hann vera í lang­tíma­fýlu, óánægja hans með að fá ekki kon­ungs­tit­il­inn yrði æ meira áber­andi.

Í nýársávarpi sínu á gamlárs­kvöld 2015 greindi Mar­grét Þór­hildur frá því að Hen­rik hefði ákveðið að fara á eft­ir­laun. Tæki fram­vegis  þátt í færri við­burð­um. Á vor­dögum 2016 til­kynnti Hen­rik að nú vildi hann ekki lengur bera tit­il­inn prins­gemal, nú yrði hann aftur prins Hen­rik.

3. ágúst 2017 varp­aði Hen­rik sprengju (orða­lag fjöl­miðla) inn í danskt sam­fé­lag. Til­kynnti að hann vildi ekki, þegar þar að kæmi hvíla við hlið drottn­ingar í Hró­arskeldu, ástæðan væri ein­föld ,,maður sem ekki stendur jafn­fætis konu sinni í líf­inu verð­skuldar ekki að hvíla við hlið hennar í gröf­inn­i.“ Danska þjóðin átti ekki til orð, þótt Hen­rik væri óánægður með að fá ekki að heita kóngur væri þetta nú einum of langt geng­ið. Ekki sagði Hen­rik neitt um það hvar hann vildi láta jarða sig.

Mörgum fannst sem prins­inn væri hreint ekki með fullum söns­um, sú til­gáta reynd­ist ekki fjarri lagi, þótt það kæmi ekki í ljós fyrr en nokkru síð­ar.

Greind­ist með ein­kenni heila­bil­unar

Í byrjun sept­em­ber í fyrra sendi fjöl­skylda drottn­ingar frá sér til­kynn­ingu. Þar sagði að prins Hen­rik hefði greinst með ein­kenni heila­bil­un­ar, Þetta væri nið­ur­staða ítar­legra rann­sókna sér­fræð­inga Rík­is­spít­al­ans í Kaup­manna­höfn. Fjöl­miðlar fjöll­uðu ítar­lega um þetta mál og öll þjóðin virt­ist á einu máli um að þarna væri skýr­ingin á hátta­lagi og sér­kenni­legum yfir­lýs­ingum prins­ins. ,,Mað­ur­inn er veikur og það verður að meta ummæli hans og og hátta­lag á þeim for­send­um“. Í nýársávarpi sínu að kvöldi gaml­árs­dags 2017 fór drottn­ingin nokkrum orðum um veik­indi Hen­riks og þakk­aði þann stuðn­ing sem fjöl­skyldan hefði notið hjá þjóð­inni.

Lést á Fredens­borg

Eftir um það bil hálfs mán­aðar veru á Rík­is­spít­al­anum í Kaup­manna­höfn var Hen­rik, þriðju­dag­inn 13. febr­ú­ar, að eigin ósk fluttur til Fredens­bog­ar­hallar á Norð­ur- Sjá­landi, þar vildi hann eyða sínum síð­ustu stund­um. Þær stundir urðu ekki marg­ar, því hann lést að kvöldi þess sama dags.  Fredens­borg var eft­ir­læt­is­staður Hen­riks, þar dvöldu þau hjónin að jafn­aði sex mán­uði árs­ins, þrjá að vori og þrjá að hausti.

Hvar vill hann hvíla?

Þetta var spurn­ingin sem strax vakn­aði þegar fréttin um and­lát Hen­riks barst. Ekki þurfti lengi að bíða svars því í ljós kom að hann var sjálfur búinn að skipu­leggja útfar­ar­at­höfn­ina og greftr­un­ar­stað­inn. Hann vildi láta brenna sig og hluta ösk­unnar skyldi dreift á dönsku haf­svæði, en duft­ker með ösku hans skyldi jarð­sett í einkareit fjöl­skyld­unnar í Fredens­borg­ar­garði. Útfar­ar­at­höfnin yrði ekki svokölluð ,,op­in­ber útför“ en kista hans skyldi flutt á Amali­en­bog, vera þar um kyrrt í um það bil sól­ar­hring og þaðan flutt í Krist­jáns­borg­ar­kirkj­una við hlið Krist­jáns­borg­ar. Allt gekk þetta eft­ir, sam­kvæmt fyr­ir­mælum Hen­riks, og þar stendur kistan, lok­uð, á ,,castrum doloris“, sér­stökum við­ar­palli (ekki til íslenskt orð) fram að útför sem gerð verður á þriðju­dag, 20. febr­ú­ar. Að Hen­rik skyldi ákveða að jarð­neskar leifar sínar skuli brenndar er ekki sam­kvæmt hefð kon­ungs­fjöl­skyld­unnar en sú ákvörðun hefur mælst vel fyrir og ekki síður fyr­ir­mæli hans varð­andi ösk­una.

Hver verða eft­ir­mælin

Umfjöllun um Hen­rik prins hefur verið mjög fyr­ir­ferð­ar­mikil í dönskum fjöl­miðlum und­an­farna daga. Að sögn sér­fróðra hefur aldrei í sög­unni verið jafn mikil umfjöllun um nokkra per­sónu og mátt hefur sjá og heyra und­an­farna daga. Ævi prins­ins hefur verið rakin í smá­at­rið­um, birt gömul og nýrri við­töl við hann, rætt við fólk sem þekkti hann vel, ótelj­andi myndir af hon­um, frá ýmsum tímum o.s.frv. Und­an­tekn­inga­laust tala allir sem kynnt­ust Hen­rik vel um hann. Hann hafi verið skemmti­leg­ur, áhuga­samur um fólk, mjög vel að sér um flesta hluti. Ekta frans­maður sem fór sínar eigin leiðir og það mælt­ist ekki alltaf vel fyrir í þessum ,,litla anda­polli“ eins og ein­hver komst að orði. Einn við­mæl­andi danska útvarps­ins sagði það hefðu ugg­laust verið mikil við­brigði fyrir þennan heims­vana Frakka að flytja til Dan­merk­ur, sem á þeim tíma var ,,þró­un­ar­land í mat­ar­gerð­ar­lyst“.

Hen­rik var oft skot­spónn fjöl­miðla. Þeir hædd­ust að klæðn­aði hans sem var lit­skrúð­ugri en hinir svart­klæddu Danir áttu, og eiga, að venj­ast. Mest grín var þó gert að dönsk­unni hjá prins­in­um. Hann hafði mik­inn orða­forða en náði aldrei góðum tökum á fram­burð­in­um. Sagði sjálfur að hann hefði þurft að leggja sig langtum meira fram til að ná tökum á dönsku tal­máli. Í við­tali við dag­blaðið Politi­ken sagði einn sem við var rætt að Danir ættu kannski að líta í eigin barm, þeir væru nú upp til hópa ekki neinir sér­stakir tungu­mála­snill­ing­ar.

Sjálfum var Hen­rik kannski alveg sama þótt grín væri gert að ýmsu í fari hans, honum sárn­aði hins­vegar þegar hann var sak­aður um að vera ekki ,,ekta Dan­i“. Flest­ir, ef ekki allir eru sam­mála um að hann hafi verið Mar­gréti Þór­hildi mikil stoð og stytta, bæði á opin­berum vett­vangi og sem lífs­föru­naut­ur, þau voru gift í rúma hálfa öld.

Það hve margir hafa séð ástæðu til að votta honum og fjöl­skyld­unni virð­ingu sína und­an­farna daga hefði ugg­laust glatt hann en þús­undir Dana hafa lagt leið sína til Amali­en­borg­ar, Fredens­borg­ar, Graasten­hallar og Mar­sel­is­hallar í Árósum og lagt þar blóm­vendi og kveðj­ur.



Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
„Algeggjuð“ hugmynd um sameiningu banka
Í Vísbendingu, sem kom til áskrifenda á föstudaginn, er fjallað um þá hugmynd að sameina tvo af kerfislægt mikilvægu bönkum landsins.
Kjarninn 15. desember 2019
SMS og MMS ganga í endurnýjun lífdaga
Eftir að hafa lotið í lægra haldi fyrir nýjum samskiptaforritum á borð við Messenger og WhatsApp eru gömlu góðu SMS- og MMS-skilaboðin að eiga endurkomu. Þeim fjölgar nú eftir áralangan samdrátt.
Kjarninn 15. desember 2019
Ferðalag á mörkum ljóss og myrkurs, í átt til dögunar
Rökkursöngvar Sverris Guðjónssonar kontratenórs eru að koma út. Safnað er fyrir þeim á Karolina Fund.
Kjarninn 15. desember 2019
Ársreikningaskrá heyrir undir embætti ríkisskattstjóra.
Skil á ársreikningum hafa tekið stakkaskiptum eftir að viðurlög voru hert
Eftir að viðurlög við því að skila ekki ársreikningum á réttum tíma voru hert skila mun fleiri fyrirtæki þeim á réttum tíma. Enn þarf almenningur, fjölmiðlar og aðrir áhugasamir þó að greiða fyrir aðgang að ársreikningum.
Kjarninn 15. desember 2019
Hin harða barátta um sjónvarpið og internetið
Síminn fékk nýverið níu milljóna króna stjórnvaldssekt fyrir að hafa margbrotið ákvæði fjölmiðlalaga, með því að í raun vöndla saman sölu á interneti og sjónvarpi. Brotin voru sögð meðvituð, markviss og ítrekuð.
Kjarninn 15. desember 2019
Réttast að senda pöndubirnina heim
Upplýsingar um fund kínverska sendiherrans í Danmörku með færeyskum ráðamönnum um fjarskiptasamning hafa valdið fjaðrafoki í Færeyjum og meðal danskra þingmanna. Sendiherrann neitar að reyna að beita Færeyinga þrýstingi.
Kjarninn 15. desember 2019
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Drög að nýjum þjónustusamningi við RÚV kynnt
Mennta- og menningarmálaráðherra hefur kynnt nýjan þjónustusamning við Ríkisútvarpið fyrir ríkisstjórn en núgildandi samningur rennur út um áramótin.
Kjarninn 14. desember 2019
Agnar Snædahl
Frá kreppuþakuppbyggingu og myglu
Kjarninn 14. desember 2019
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar