Pólitísk ákvörðun stuðlaði að miklu launaskriði forstjóra

Breytingar á lögum um kjararáð tóku gildi um mitt ár í fyrra. Með þeim var vald yfir launum ríkisforstjóra fært frá kjararáði til stjórna ríkisfyrirtækja. Afleiðingin er í sumum tilvikum tugprósenta launahækkanir.

Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, var fyrsti flutningsmaður frumvarpsins.
Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, var fyrsti flutningsmaður frumvarpsins.
Auglýsing

Lögum um kjara­ráð var breytt undir lok árs 2016 og tóku þær breyt­ingar gildi um mitt síð­asta ár. Um var að ræða frum­varp sem for­menn sex flokka á Alþingi stóðu að. For­menn­irnir sex voru Bjarni Bene­dikts­son Sjálf­stæð­is­flokki, sem einnig var fyrsti flutn­ings­maður frum­varps­ins, Katrín Jak­obs­dóttir Vinstri græn­um, Logi Ein­ars­son Sam­fylk­ingu, Ótt­arr Proppé Bjartri fram­tíð, Sig­urður Ingi Jóhanns­son Fram­sókn­ar­flokki og og Bene­dikt Jóhann­es­son Við­reisn.

Eini flokk­ur­inn sem þá átti sæti á þingi og var ekki með á frum­varp­inu voru Pírat­ar. Þing­menn flokks­ins greiddu hins vegar atkvæði með lög­unum þegar þau voru sam­þykkt í atkvæða­greiðslu 22. des­em­ber 2016.

Til­gangur frum­varps­ins var að fækka veru­lega þeim sem kjara­ráð ákveður laun og önnur starfs­kjör og færa ákvarð­anir um slíkt ann­að. Á meðal þeirra sem flutt­ust þá undan kjara­ráði voru fjöl­margir for­stjórar fyr­ir­tækja í opin­berri eigu.

Þau áttu því að vinda ofan af breyt­ingum á lögum um kjara­ráð sem tóku gildi sum­­­arið 2009 og gerðu það að verkum að rík­­is­­for­­stjórar máttu ekki vera með hærri grunn­­laun en for­­sæt­is­ráð­herra.

Þegar frum­varpið var lagt fram var því spáð að það myndi nær örugg­lega leiða til þess að laun ýmissa rík­is­for­stjóra myndu hækka veru­lega. Upp­lýs­ingar sem fram hafa komið síð­ustu daga sýna að það er raun­in.

32 og 49 pró­sent

Um þessar mundir eru flest stærri fyr­ir­tæki lands­ins að birta árs­reikn­inga sína. Þeirra á meðal eru fyr­ir­tæki í eigu rík­is­ins. Áður en ofan­greind breyt­ing á lögum um kjara­ráð tók gildi voru ákvarð­anir um laun æðstu stjórn­enda þeirra tekin af kjara­ráði, en það vald var fært aftur til stjórna þeirra með breyt­ing­unni.

Auglýsing
Í nýbirtum árs­reikn­ingi Lands­virkj­unar kom til að mynda fram að Hörður Arn­ar­son, for­stjóri fyr­ir­tæk­is­ins, hafi fengið 32 pró­senta launa­hækkun á síð­asta ári þegar leið­rétt hefur verið fyrir geng­is­sveifl­um, en reikn­ingar Lands­virkj­unar eru gerðir upp í Banda­ríkja­dölum þótt laun séu greidd í krón­um. Án slíkrar leið­rétt­ingar nam hækk­unin 45 pró­sent. Mán­að­ar­laun hans fóru úr tveimur milljón krónum á mán­uði í 2,7 millj­ónir króna. Lands­virkjun segir að þetta vegna þess að laun for­stjór­ans hafi verið lækkuð svo mikið árið 2012.  

Stjórn­ar­for­maður Lands­virkj­unar er Jónas Þór Guð­munds­son. Það er fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra sem til­nefnir í stjórn Lands­virkj­un­ar. Þegar Jónas Þór sett­ist í stjórn­ina gengdi Bjarni Bene­dikts­son því emb­ætti. Hann er einnig for­maður Kjara­ráðs og er þar full­trúi Sjálf­stæð­is­flokks. Á meðal ann­arra stjórn­ar­manna í Lands­virkj­un, sem tóku ákvörðun um launa­hækkun for­stjóra, eru tveir fyrr­ver­andi ráð­herr­ar, Ragn­heiður Elín Árna­dóttir úr Sjálf­stæð­is­flokki og Álf­heiður Inga­dóttir úr Vinstri græn­um. Auk þeirra sitja í stjórn­inni Har­aldur Flosi Tryggva­son og Kristín Vala Ragn­ars­dótt­ir. Stjórnin hækk­aði einnig eigin laun dug­lega á síð­asta ári. Heild­ar­laun hennar fóru úr 12,7 millj­ónum króna í 19 millj­ónir króna. Það er hækkun um 49 pró­sent.

17,6 pró­sent og 11 pró­sent

Ingi­mundur Sig­ur­páls­son, for­stjóri Íslands­póst, hefur einnig notið góðs af þessum breyt­ing­um. Laun hans hækk­uðu um 17,6 pró­sent á síð­asta ári og mán­að­ar­laun hans eru nú 1,7 millj­ónir króna.  

Á meðal þeirra sem sitja í stjórn Íslands­pósts, sem ákvað hækk­un­ina, er Svan­hildur Hólm Vals­dótt­ir, aðstoð­ar­maður Bjarna Bene­dikts­son­ar. Hún er vara­for­maður stjórn­ar­inn­ar. Laun stjórn­ar­manna í Íslands­pósti voru einnig hækkuð milli ára. Sam­tals fóru greiðslur til stjórn­ar­manna úr níu millj­ónum króna í tíu millj­ónir króna. Þau eru ekki sund­ur­liðuð sér­stak­lega í árs­reikn­ingi Íslands­pósts. Um er að ræða hækkun um 11 pró­sent milli ára.

140 pró­sent og 59 pró­sent

Íslenska ríkið á tvo banka. Annan þeirra, Íslands­banka, eign­að­ist það í byrjun árs 2016. Hann hafði þá árum saman verið í eigu slita­bús Glitn­is. Árið 2016 voru heild­ar­laun Birnu Ein­ars­dótt­ur, banka­stjóra bank­ans, 60,7 millj­ónir króna. Þau sam­an­stóðu af 51,6 millj­óna króna greiðslu vegna launa og hlunn­inda og 9,1 millj­óna króna árang­urstengdrar greiðslu.

Eftir að Íslands­banki komst í rík­i­s­eigu blasti við að ákvörðun um launa­kjör banka­stjóra hans myndu fær­ast undir kjara­ráð. Það náði að úrskurða einu sinni um laun Birnu áður en að breytt lög tóku gildi 1. júlí 2017. Sá úrskurður var á þá leið að laun hækkar ættu með öllu að vera rúmar tvær millj­ónir króna á mán­uði, og laun hennar á árs­grund­velli því um 24 millj­ónir króna.

Í nýbirtum árs­reikn­ingi Íslands­banka kemur hins vegar í ljós að laun, hlunn­indi og árang­urstengdar greiðslur til Birnu voru 58 millj­ónir króna í fyrra, og með­al­tals­laun hennar á mán­uði því um 4,8 millj­ónir króna. Það er um 140 pró­sent hærra en úrskurður kjara­ráðs sagði til um. Því er ljóst að breyt­ing­arnar á lögum um kjara­ráð um mitt síð­asta ár hafi komið í veg fyrir veru­lega kjara­rýrnun banka­stjór­ans.

Stjórn­ar­for­maður Íslands­banka er Frið­rik Soph­us­son, fyrr­ver­andi ráð­herra Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Hann er líka for­maður starfs­kjara­nefndar bank­ans. Laun Frið­riks fyrir stjórn­ar­setu fóru úr 9,3 millj­ónum króna í 10,6 millj­ónir króna í fyrra, og hækk­uðu því um tæp 14 pró­sent. Það þýðir að Frið­rik fékk um 883 þús­und krónur að með­al­tali á mán­uði. Laun vara­for­manns stjórn­ar, Helgu Val­fells, hækk­uðu um 22,4 pró­sent í 8,2 millj­ónir króna á ári. Mán­að­ar­laun Helgu fyrir stjórn­ar­setu voru því um 683 þús­und krónur á mán­uði. Laun ann­arra stjórn­ar­manna en for­manna hækk­uðu þó mest, eða um 59 pró­sent á einu ári. Almennir stjórn­ar­menn fá nú sjö millj­ónir króna á ári eða um 583 þús­und krón­ur. Stjórn­ar­seta í Íslands­banka er ekki aðal­starf.

21,7 pró­sent

Banka­stjóri Lands­bank­ans er Lilja Björk Ein­ars­dótt­ir. Hún tók við starf­inu í fyrra en fyr­ir­renn­ara henn­ar, Stein­þóri Páls­syni, var sagt upp störfum í lok árs 2016. Í árs­reikn­ingi Lands­bank­ans kemur fram að Lilja Björk hafi verið með 2,8 millj­ónir króna á mán­uði í laun og hlunn­indi á því níu og hálfs mán­aðar tíma­bili sem hún gegndi starf­inu á síð­asta ári.

Á árinu 2016 námu heild­ar­mán­að­ar­laun og hlunn­indi fyrr­ver­andi og núver­andi banka­stjóra að með­al­tali 2,3 millj­ónum króna. Mán­að­ar­launin hækk­uðu því um 21,7 pró­sent á milli ára.

For­maður banka­ráðs Lands­bank­ans er Helga Björk Eiríks­dótt­ir. Hún er einnig for­maður starfs­kjara­nefndar sem tekur ákvörðun um launa­kjör innan bank­ans. Laun og hlunn­indi stjórn­ar­for­manns­ins hækk­uðu í 10,8 millj­ónir króna í fyrra, eða um 15,6 pró­sent. Hún fær því um 925 þús­und krónur á mán­uði fyrir stjórn­ar­setu sína. Vara­for­maður banka­ráðs­ins heitir Magnús Pét­urs­son. Laun og hlunn­indi hans hækk­uðu í 8,2 millj­ónir króna. Hann fær því 683 þús­und krónur að með­al­tali á mán­uði fyrir setu í banka­ráð­inu. Aðrir banka­ráðs­menn hækk­uðu einnig í launum og fá nú mán­að­ar­laun sem eru yfir 600 þús­und krónur á mán­uði. Seta í banka­ráði er ekki aðal­starf.

Tíu pró­sent

Annar for­stjóri sem færð­ist undan kjara­ráði í fyrra er Guð­mundur Ingi Ásmunds­son, for­stjóri Lands­nets. Laun hans hækk­uðu um tvær millj­ónir króna í fyrra og námu heild­ar­laun hans á árs­grund­velli 21,7 millj­ónum króna, eða um 1,8 millj­ónum króna á mán­uði. Það er hækkun um rúm tíu pró­sent.

Enn eiga ýmis fyr­ir­tæki sem eru að hluta eða öllu leyti í eigu rík­is­ins, og laun for­stjóra þeirra heyrðu áður undir kjara­ráð en eru nú ákvörðuð af stjórn­um, eftir að skila árs­reikn­ing­um. Þar má m.a. nefna RÚV, Isa­via, RARIK og Matís. Því liggja ekki fyrir opin­berar upp­lýs­ingar um launa­þróun for­stjóra eða for­stöðu­manna þeirra á síð­asta ári.

Guðjón Sigurðsson
Alþjóðlegi MND dagurinn 21. júní 2019
Kjarninn 20. júní 2019
Guðlaugur Þór Þórðarson, utanríkisráðherra
Íslensk stjórnvöld hafa ekki mótað afstöðu til Beltis og brautar
Kínverski sendiherrann á Íslandi segir íslensk stjórnvöld vera opin fyrir þátttöku í Belti og braut. Íslensk stjórnvöld hafa þó ekki mótað sér afstöðu til verkefnisins.
Kjarninn 20. júní 2019
Már Guðmundsson er seðlabankastjóri. Hann mun láta af því starfi í ágúst og nýr taka við.
Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið sameinast um næstu áramót
Breytingarnar lúta að sameiningu verkefna hjá einni stofnun. Sextán þingmenn greiddu ekki atkvæði eða voru fjarverandi við atkvæðagreiðsluna.
Kjarninn 20. júní 2019
Mótmæli
Aðför að grundvallarréttindum launafólks ógnar friði og stöðugleika
Í 72 prósent landa heims hefur verkafólk engan eða takmarkaðan aðgang að réttarkerfinu sé á því brotið.
Kjarninn 20. júní 2019
Spá því að stýrivextir lækki um eitt prósentustig í viðbót
Ef stýrivextir Seðlabanka Íslands verða lækkaðir í næstu viku munu þeir fara undir fjögur prósent í fyrsta sinn frá árinu 2011. Á sama tíma hafa vextir sem standa almenningi til boða, til dæmis vegna húsnæðiskaupa, sögulega lágir.
Kjarninn 20. júní 2019
Munu ákveða hvað flokkist til auðlinda hér á landi
Þingsályktunartillaga hefur verið samþykkt þar sem umhverfis- og auðlindaráðherra er falið að fá sérfræðinga á sviði auðlindaréttar, umhverfisfræða og umhverfisréttar til að semja frumvarp til laga sem skilgreini hvað flokkist til auðlinda hér á landi.
Kjarninn 20. júní 2019
Innlend netverslun blómstrar - Maí veltuhæsti mánuðurinn frá upphafi
Á netinu jókst velta raf- og heimilistækja um 156,8 prósent á milli ára á meðan veltan í búðum dróst saman um 14,2 prósent.
Kjarninn 20. júní 2019
Segir lagafrumvarp um makrílveiðar vera óttalega hrákasmíð
Jón Bjarnason, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, segir frumvarp Kristjáns Þórs Júlíussonar um makrílveiðar sem samþykkt var á Alþingi í gær ekki verja meginhagmuni þjóðarinnar hvað varðar stjórn­un, ráð­stöfun og nýt­ingu auð­lind­ar­inn­ar.
Kjarninn 20. júní 2019
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar