Óhæfir til hermennsku

Á síðasta ári reyndust rúmlega fimmtíu prósent þeirra pilta sem kallaðir voru til grunnþjálfunarprófs í danska hernum óhæfir. Langflestir vegna margs konar geðrænna vandamála.

Danskir hermenn
Danskir hermenn
Auglýsing

Á árinu sem danskir piltar verða átján ára fá þeir bréf frá Danska hern­um. Þar er þeim gert skylt að mæta til­tek­inn dag (for­svar­ets dag) þar sem hver og einn und­ir­gengst eins konar próf. Það sam­anstendur af við­töl­um, prófi í almennri þekk­ingu og dönsku, athugun á lík­am­legu atgervi ásamt sjón og heyrn. Þeir sem upp­fylla kröf­urnar telj­ast hæfir til að geta tekið þátt í byrj­enda­þjálfun hers­ins, ekki eig­in­legri her­mennsku í orðs­ins fyllstu merk­ing­u. 

Af þessum hópi er ein­ungis hluti kvaddur til starfa. Hverjir „lenda“ í því er ákveðið með því sem Danir kalla tombólu­að­ferð­ina, ein­fald­lega með því að draga miða úr hatti. Hér verður ekki fjallað nánar um þá hæfu og her­mennsku­þjálfun­ina. Rétt er að bæta því við að stúlkur fá ekki „kvaðn­ingu“ eins og pilt­arnir en geta hins vegar óskað eftir að taka prófið og ef þær stand­ast það geta þær tekið þátt í byrj­enda­þjálfun hers­ins og síðar meir gegnt her­mennsku á sama hátt og pilt­ar.

Her­skyldan á sér langa sögu

Á næsta ári verða liðin 150 ár síðan her­skylda var inn­leidd í Dan­mörku og þá var „tombólu­fyr­ir­komu­lag­ið“ tekið upp. Þetta fyr­ir­komu­lag, að skylda unga menn til að þjóna föð­ur­land­inu með þessum hætti hefur alla tíð verið umdeilt. Her­skyldan hefur hins­vegar breyst mikið gegnum tíð­ina, árið 1969 var skyldu­tíma­bilið 18 mán­uð­ir, og þá voru 24.400 sem sinntu her­skyld­unni en í dag er tíma­bilið 4 mán­uðir og þeir sem sinna skyld­unni þessa 4 mán­uði á ári hverju eru nú 4200. Á síð­asta ári voru stúlkur 17% þeirra sem sinntu skyld­unni. Her­skyldan hefur alla tíð verið umdeild en fátt bendir til að hún verði afnum­in.

Auglýsing

Þeim óhæfu fjölgar hratt

Eins og getið var um í upp­hafi fjölgar þeim ört sem ekki telj­ast hæfir til að takast á hendur byrj­enda­þjálfun í hern­um. Fyrir til­tölu­lega fáum árum var yfir­þyngd algeng­asta ástæða þess að piltar töld­ust ekki hæfir ásamt sjón­depru og heyrn­ar­leysi. Þannig er það ekki í dag. Nú eru and­legir kvillar algeng­asta orsök þess að piltar er úrskurð­aðir óhæfir til her­þjálf­un­ar. Þessi hópur hefur á und­an­förnum 20 árum stækkað en lang mest á allra síð­ustu árum og er nú þriðj­ungur þeirra sem ekki geta fengið inn­göngu í byrj­un­ar­þjálfun hers­ins.

Hefur verið falið vanda­mál

Svend Aage Mad­sen pró­fessor við Rík­is­spít­al­ann í Kaup­manna­höfn segir þessa aukn­ingu and­legra kvilla hjá ungum körlum bæði alvar­legt og umhugs­un­ar­vert. Þetta sé hins­vegar að veru­legu leyti falið vanda­mál, og seg­ist fagna því að þessi mál séu komin fram í dags­ljósið, þau hafi allt til þessa verið hálf­gerð feimn­is­mál. Nýleg rann­sókn sem pró­fess­or­inn gerði, ásamt sam­starfs­fólki sínu, sýnir að and­leg van­líðan er eitt­hvað sem karl­menn, ungir sem eldri, forð­ast í lengstu lög að tala um. Kollegar og jafn­vel bestu vinir vita ekk­ert um ástand­ið. Þeir sem spurðir voru sögðu að þeir myndu segja vinum og kol­legum frá því ef skipta ætti um auga­stein, fara í ristil­speglun eða lið­skipta­að­gerð, en að þeim líði illa and­lega minn­ist þeir ekki á. And­leg van­líðan sé ein­fald­lega tabú. 

Þegar spurt var hvers vegna svör­uðu margir því til að sumir segðu „er þetta ekki bara þreyta“ eða „þú hristir þetta af þér mað­ur“. Hefðu sem­sagt engan skiln­ing á ástand­inu og sumir töl­uðu jafn­vel um aum­ingja­skap. „Maður reynir bara að halda grímunni“ sagði einn þátt­tak­enda í rann­sókn­inni. Þar kom einnig fram að jafn­vel þótt farið sé til læknis eiga karlar erfitt með að tala um líðan sína. Sumir sem rann­sókn­ar­hóp­ur­inn ræddi við sögðu að tím­inn hjá lækn­inum væri svo naumt skammt­aður að þeir kom­ist aldrei að kjarna máls­ins. Sumir lækn­anna sem hóp­ur­inn ræddi við tóku undir að margir karlar ættu mjög erfitt með að tala um líðan sína, þegar á hólm­inn væri kom­ið.

Hver er ástæð­an?

Svend Aage Mad­sen pró­fessor segir að mjög erfitt sé að fá afdrátt­ar­lausar skýr­ingar á mik­illi fjölgun þeirra sem glíma við and­lega erf­ið­leika. Þar komi eflaust fleira en eitt til. Í við­tali við danska útvarp­ið, DR, nefnir hann nokkrar hugs­an­legar skýr­ing­ar. Kröfur til ungs fólks fara sífellt vax­andi, það eiga allir að skara fram úr en helst ekki skera sig úr fjöld­an­um. Allir eiga að mennta sig, sem pró­fess­or­inn segir af hinu góða, en það við­horf, sem er ríkj­andi, að allir eigi að fara í mennta­skóla, eftir að grunn­skóla lýkur segir hann ekki æski­legt. Það þyki fínna að fara í mennta­skóla en í verk­nám þótt það henti ekki öll­um. Þess vegna fari margir í mennta­skól­ann, kom­ist svo að því að það henti hreint ekki og gef­ast upp. Þessir nem­endur fyllist van­mátt­ar­kennd, finn­ist þeir mis­heppn­að­ir. Vita svo í fram­hald­inu lítt eða ekki hvað þeir eigi að taka sér fyrir hend­ur. Bara þetta eina atriði, segir pró­fess­orinn, getur haft mjög mikil áhrif á ein­stak­ling­inn og leitt til alls konar and­legra erf­ið­leika, sem fara vax­andi sé ekki brugð­ist við. ,,Þegar þessir ein­stak­lingar leita sér ekki aðstoðar er ekki von á góð­u.“ Pró­fessor Svend Aage Mad­sen ræddi einnig í við­tal­inu stór­aukna notkun fíkni­efna, sem iðu­lega leiddi til per­sónu­leika­breyt­inga.

Reiði, ein­angrun og aukin drykkja

Þegar frétta­maður DR spurði pró­fess­or­inn hvort hægt væri að nefna ákveðin atriði sem bentu til að hætta væri á ferð­um, t.d. breytta hegðun nefndi hann nokkur atriði.

Í fyrsta lagi bæri iðu­lega á reiði út í allt og alla, allt væri ómögu­legt og stóru orðin ekki spöruð.

Í öðru lagi breytt hegðun og fram­koma, til dæmis á vinnu­stað. Sá sem ekki vill sitja með félög­unum í mat­ar- eða kaffi­tím­um, vill helst ekki tala við neinn á vinnu­staðnum en heldur sig út af fyrir sig.

Í þriðja lagi nefndi pró­fess­or­inn aukna áfeng­is­neyslu. Margir standa í þeirri trú að áfengi bæti sál­ar­á­standið og líð­an­ina. Áfengi er engin lausn sagði Svend Aage Mad­sen.

Hann sagði að iðu­lega forð­að­ist fólk að spyrja hvort eitt­hvað væri að, ef það tæki eftir ein­hverjum breyt­ing­um, til dæmis þeim sem nefnd voru hér að ofan. Það væri hins­vegar alrangt, þótt við­kom­andi bregð­ist kannski illa við ætti sá sem spyr ekki að gef­ast upp, heldur halda áfram og þannig fá umræð­una í gang. Þetta væri mjög mik­il­vægt.

Í við­tal­inu við DR sagð­ist pró­fess­or­inn von­ast til að sú umræða sem nú er komin í gang varð­andi þessi mál yrði til þess að opna augu allra, bæði sér­fræð­inga og almenn­ings fyrir þessum geð­ræna vanda hjá ungum karl­mönn­um.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Nýtt merki þjóðkirkjunnar sem var komið fyrir á nýjum húsakynnum Biskupsstofu að Katrínatúni 4 síðastliðinn miðvikudag.
Um 132 þúsund landsmenn standa utan þjóðkirkjunnar
Þeim landsmönnum sem skráðir eru í þjóðkirkjuna hefur fækkað umtalsvert síðastliðinn áratug. Auk þess hefur henni ekki tekist að ná inn þeim tæplega 44 þúsund nýju Íslendingum sem hafa anna hvort fæðst eða flutt hafa til landsins á tímabilinu.
Kjarninn 7. desember 2019
Samfélag Namibíumanna í Bandaríkjunum afhendir sendiherra Íslands þar í landi yfirlýsingu sína.
Vilja að Samherji skili peningunum til namibísku þjóðarinnar
Samfélag Namibíumanna í Bandaríkjunum gera verulega athugasemd við ummæli Bjarna Benediktssonar um hver ástæðan fyrir Samherjamálinu sé. Þau vilja að Ísland biðji Namibíu afsökunar og að Samherji skili peningum til namibísku þjóðarinnar.
Kjarninn 7. desember 2019
Matthildur Björnsdóttir
Of mikil rómantík í kringum barneignir
Kjarninn 7. desember 2019
Mótmælendur á Möltu í lok nóvember 2019
„Við megum ekki hægja á okkur“
Íslensk kona búsett á Möltu til margra ára segir að ekki megi hægja á mótmælum þar í landi en margir krefjast þess að forsætisráherrann segi af sér nú þegar vegna spillingar.
Kjarninn 7. desember 2019
Þrír flokkar leggja til þrjár leiðir sem brjóta upp tangarhald á sjávarútvegi
Verði nýtt frumvarp að lögum verður tangarhald nokkurra hópa á íslenskum sjávarútvegi brotið upp. Allar útgerðir sem halda á meira en eitt prósent kvóta verða að skrá sig á markað og skilyrði um hvað teljist tengdir aðilar þrengd mjög.
Kjarninn 7. desember 2019
Þórður Snær Júlíusson
Það hagnast enginn á ógagnsæi nema sá sem hefur eitthvað að fela
Kjarninn 7. desember 2019
Zúistar til rannsóknar hjá héraðssaksóknara
Fjárreiður Zuism, trúfélags sem ríkið telur að sé málamyndafélagsskapur með þann tilgang að komast yfir skattfé, eru til rannsóknar hjá embætti sem rannsakar efnahagsbrot. Félagsmenn eru nú um helmingi færri en þeir voru 2016.
Kjarninn 7. desember 2019
Mikill samdráttur í innflutningi milli ára
Vöruviðskipti þjóðarbússins við útlönd eru hagstæðari nú en fyrir ári. Sé rýnt í tölurnar, sést að ástæðan er einfaldlega minni neysla heima fyrir.
Kjarninn 7. desember 2019
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar