Óhæfir til hermennsku

Á síðasta ári reyndust rúmlega fimmtíu prósent þeirra pilta sem kallaðir voru til grunnþjálfunarprófs í danska hernum óhæfir. Langflestir vegna margs konar geðrænna vandamála.

Danskir hermenn
Danskir hermenn
Auglýsing

Á árinu sem danskir piltar verða átján ára fá þeir bréf frá Danska hernum. Þar er þeim gert skylt að mæta tiltekinn dag (forsvarets dag) þar sem hver og einn undirgengst eins konar próf. Það samanstendur af viðtölum, prófi í almennri þekkingu og dönsku, athugun á líkamlegu atgervi ásamt sjón og heyrn. Þeir sem uppfylla kröfurnar teljast hæfir til að geta tekið þátt í byrjendaþjálfun hersins, ekki eiginlegri hermennsku í orðsins fyllstu merkingu. 

Af þessum hópi er einungis hluti kvaddur til starfa. Hverjir „lenda“ í því er ákveðið með því sem Danir kalla tombóluaðferðina, einfaldlega með því að draga miða úr hatti. Hér verður ekki fjallað nánar um þá hæfu og hermennskuþjálfunina. Rétt er að bæta því við að stúlkur fá ekki „kvaðningu“ eins og piltarnir en geta hins vegar óskað eftir að taka prófið og ef þær standast það geta þær tekið þátt í byrjendaþjálfun hersins og síðar meir gegnt hermennsku á sama hátt og piltar.

Herskyldan á sér langa sögu

Á næsta ári verða liðin 150 ár síðan herskylda var innleidd í Danmörku og þá var „tombólufyrirkomulagið“ tekið upp. Þetta fyrirkomulag, að skylda unga menn til að þjóna föðurlandinu með þessum hætti hefur alla tíð verið umdeilt. Herskyldan hefur hinsvegar breyst mikið gegnum tíðina, árið 1969 var skyldutímabilið 18 mánuðir, og þá voru 24.400 sem sinntu herskyldunni en í dag er tímabilið 4 mánuðir og þeir sem sinna skyldunni þessa 4 mánuði á ári hverju eru nú 4200. Á síðasta ári voru stúlkur 17% þeirra sem sinntu skyldunni. Herskyldan hefur alla tíð verið umdeild en fátt bendir til að hún verði afnumin.

Auglýsing

Þeim óhæfu fjölgar hratt

Eins og getið var um í upphafi fjölgar þeim ört sem ekki teljast hæfir til að takast á hendur byrjendaþjálfun í hernum. Fyrir tiltölulega fáum árum var yfirþyngd algengasta ástæða þess að piltar töldust ekki hæfir ásamt sjóndepru og heyrnarleysi. Þannig er það ekki í dag. Nú eru andlegir kvillar algengasta orsök þess að piltar er úrskurðaðir óhæfir til herþjálfunar. Þessi hópur hefur á undanförnum 20 árum stækkað en lang mest á allra síðustu árum og er nú þriðjungur þeirra sem ekki geta fengið inngöngu í byrjunarþjálfun hersins.

Hefur verið falið vandamál

Svend Aage Madsen prófessor við Ríkisspítalann í Kaupmannahöfn segir þessa aukningu andlegra kvilla hjá ungum körlum bæði alvarlegt og umhugsunarvert. Þetta sé hinsvegar að verulegu leyti falið vandamál, og segist fagna því að þessi mál séu komin fram í dagsljósið, þau hafi allt til þessa verið hálfgerð feimnismál. Nýleg rannsókn sem prófessorinn gerði, ásamt samstarfsfólki sínu, sýnir að andleg vanlíðan er eitthvað sem karlmenn, ungir sem eldri, forðast í lengstu lög að tala um. Kollegar og jafnvel bestu vinir vita ekkert um ástandið. Þeir sem spurðir voru sögðu að þeir myndu segja vinum og kollegum frá því ef skipta ætti um augastein, fara í ristilspeglun eða liðskiptaaðgerð, en að þeim líði illa andlega minnist þeir ekki á. Andleg vanlíðan sé einfaldlega tabú. 

Þegar spurt var hvers vegna svöruðu margir því til að sumir segðu „er þetta ekki bara þreyta“ eða „þú hristir þetta af þér maður“. Hefðu semsagt engan skilning á ástandinu og sumir töluðu jafnvel um aumingjaskap. „Maður reynir bara að halda grímunni“ sagði einn þátttakenda í rannsókninni. Þar kom einnig fram að jafnvel þótt farið sé til læknis eiga karlar erfitt með að tala um líðan sína. Sumir sem rannsóknarhópurinn ræddi við sögðu að tíminn hjá lækninum væri svo naumt skammtaður að þeir komist aldrei að kjarna málsins. Sumir læknanna sem hópurinn ræddi við tóku undir að margir karlar ættu mjög erfitt með að tala um líðan sína, þegar á hólminn væri komið.

Hver er ástæðan?

Svend Aage Madsen prófessor segir að mjög erfitt sé að fá afdráttarlausar skýringar á mikilli fjölgun þeirra sem glíma við andlega erfiðleika. Þar komi eflaust fleira en eitt til. Í viðtali við danska útvarpið, DR, nefnir hann nokkrar hugsanlegar skýringar. Kröfur til ungs fólks fara sífellt vaxandi, það eiga allir að skara fram úr en helst ekki skera sig úr fjöldanum. Allir eiga að mennta sig, sem prófessorinn segir af hinu góða, en það viðhorf, sem er ríkjandi, að allir eigi að fara í menntaskóla, eftir að grunnskóla lýkur segir hann ekki æskilegt. Það þyki fínna að fara í menntaskóla en í verknám þótt það henti ekki öllum. Þess vegna fari margir í menntaskólann, komist svo að því að það henti hreint ekki og gefast upp. Þessir nemendur fyllist vanmáttarkennd, finnist þeir misheppnaðir. Vita svo í framhaldinu lítt eða ekki hvað þeir eigi að taka sér fyrir hendur. Bara þetta eina atriði, segir prófessorinn, getur haft mjög mikil áhrif á einstaklinginn og leitt til alls konar andlegra erfiðleika, sem fara vaxandi sé ekki brugðist við. ,,Þegar þessir einstaklingar leita sér ekki aðstoðar er ekki von á góðu.“ Prófessor Svend Aage Madsen ræddi einnig í viðtalinu stóraukna notkun fíkniefna, sem iðulega leiddi til persónuleikabreytinga.

Reiði, einangrun og aukin drykkja

Þegar fréttamaður DR spurði prófessorinn hvort hægt væri að nefna ákveðin atriði sem bentu til að hætta væri á ferðum, t.d. breytta hegðun nefndi hann nokkur atriði.

Í fyrsta lagi bæri iðulega á reiði út í allt og alla, allt væri ómögulegt og stóru orðin ekki spöruð.

Í öðru lagi breytt hegðun og framkoma, til dæmis á vinnustað. Sá sem ekki vill sitja með félögunum í matar- eða kaffitímum, vill helst ekki tala við neinn á vinnustaðnum en heldur sig út af fyrir sig.

Í þriðja lagi nefndi prófessorinn aukna áfengisneyslu. Margir standa í þeirri trú að áfengi bæti sálarástandið og líðanina. Áfengi er engin lausn sagði Svend Aage Madsen.

Hann sagði að iðulega forðaðist fólk að spyrja hvort eitthvað væri að, ef það tæki eftir einhverjum breytingum, til dæmis þeim sem nefnd voru hér að ofan. Það væri hinsvegar alrangt, þótt viðkomandi bregðist kannski illa við ætti sá sem spyr ekki að gefast upp, heldur halda áfram og þannig fá umræðuna í gang. Þetta væri mjög mikilvægt.

Í viðtalinu við DR sagðist prófessorinn vonast til að sú umræða sem nú er komin í gang varðandi þessi mál yrði til þess að opna augu allra, bæði sérfræðinga og almennings fyrir þessum geðræna vanda hjá ungum karlmönnum.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hólmfríður Árnadóttir menntunarfræðingur og Heiða Guðný Ásgeirsdóttir bóndi skipa 1. og 2. sæti á lista Vinstri grænna í Suðurkjördæmi.
Þjórsáin okkar allra
Kjarninn 25. júlí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir ríkisstjórnina ræða málin í þaula og hafa verið í meginatriðum samstíga um aðgerðir í faraldrinum hingað til.
Stjórnmálin falli ekki í þá freistni að gera sóttvarnir að „pólitísku bitbeini“
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir samstöðu í ríkisstjórn um þær hertu aðgerðir sem tóku gildi í dag. Hún segist vilja forðast að sóttvarnir verði að pólitísku bitbeini fyrir kosningar og telur að það muni reyna á stjórnmálin á næstu vikum.
Kjarninn 25. júlí 2021
Steypiregnið ógurlega
Steypiregn er klárlega orðið tíðara og umfangsmeira en áður var. Öll rök hníga að tengingu við hlýnun lofthjúps jarðar. Í tilviki flóðanna í Þýskalandi og víðar hefur landmótun, aukið þéttbýli og minni skilningur samfélaga á eðli vatnsfalla áhrif.
Kjarninn 25. júlí 2021
Ísraelsk stjórnvöld sömdu við lyfjafyrirtækið Pfizer um bóluefni og rannsóknir samhliða bólusetningum.
Alvarlega veikum fjölgar í Ísrael
Það er gjá á milli fjölda smita og fjölda alvarlegra veikra í Ísrael nú miðað við fyrstu bylgju faraldursins. Engu að síður hafa sérfræðingar áhyggjur af þróuninni. Um 60 prósent þjóðarinnar er bólusett.
Kjarninn 25. júlí 2021
Danska smurbrauðið nýtur nú aukinna vinsælda meðal matgæðinga í heimalandinu.
Endurkoma smurbrauðsins
Flestir Íslendingar kannast við danska smurbrauðið, smørrebrød. Eftir að alls kyns skyndibitar komu til sögunnar döluðu vinsældirnar en nú nýtur smurbrauðið sívaxandi vinsælda. Nýir staðir skjóta upp kollinum og þeir gömlu upplifa sannkallaða endurreisn.
Kjarninn 25. júlí 2021
Fjallahjólabrautin við Austurkór var eitt verkefna sem valið var til framkvæmda af íbúum í íbúðalýðræðisverkefninu Okkar Kópavogur í fyrra.
Kópavogsbær skoðar flötu fjallahjólabrautina betur eftir holskeflu athugasemda
Kópavogsbær hefur boðað að fjallahjólabraut við Austurkór í Kópavogi verði tekin til nánari skoðunar, eftir fjölda athugasemda frá svekktum íbúum þess efnis að brautin gagnist lítið við fjallahjólreiðar.
Kjarninn 24. júlí 2021
Með stafrænum kórónuveirupassa fæst QR kóði sem sýna þarf á hinum ýmsu stöðum.
Munu þurfa að framvísa kórónuveirupassa til að fara út að borða
Evrópska bólusetningarvottorðið hefur verið notað vegna ferðalaga innan álfunnar síðan í upphafi mánaðar. Í Danmörku hefur fólk þurft að sýna sambærilegt vottorð til að sækja samkomustaði og svipað er nú uppi á teningnum á Ítalíu og í Frakklandi.
Kjarninn 24. júlí 2021
Eldgosið í Geldingadölum hefur verið mikið sjónarspil. Nú virðist það í rénun.
Ráðherra veitir nafni nýja hraunsins formlega blessun sína
Eins og lög gera ráð fyrir hefur Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra staðfest nafngift nýja hraunsins í landi Grindavíkurbæjar. Fagradalshraun mun það heita um ókomna framtíð.
Kjarninn 24. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar