Mynd: Kjarninn kjarninn samsett
Mynd: Kjarninn

Framlag Kjarnans á árinu 2015

Kjarninn er fimm ára í vikunni. Af því tilefni verður rifjað upp það helsta sem hann hafði til málanna að leggja á hverju því starfsári sem hann hefur verið til, á hverjum degi í þessari viku. Í dag er farið yfir árið 2015.

Föst­u­dag­inn 23. jan­úar 2015 skap­að­ist ­at­hygl­is­vert ástand á Íslandi. Kvöldið áður hafði maður sem hafði misst fyr­ir­tækið sitt í hendur banka, Víglundur Þor­­steins­­son, sent frá sér gögn til þing­­manna og fjöl­miðla sem hann sagði sýna fram á að stjórn­­­mála­­menn, emb­ætt­is­­menn og eft­ir­lits­að­ilar hafi af óbil­­girni framið stór­­felld lög­­brot og beitt blekk­ingum til að hafa 300-400 millj­­arða króna af íslenskum heim­ilum og fyr­ir­tækj­­um. Þetta fé hafi þess í stað runnið til kröf­u­hafa.

Rök­­stuðn­­ingur Víg­lundar var sá að bráða­birgða­­mat Fjár­­­mála­eft­ir­lits­ins á eignum sem fluttar voru úr þrota­­búum föllnu bank­anna ætti að vera end­an­­legur úrskurður um virði þeirra.

Mál­­flutn­ingur Víg­lundar er vel þekkt­­ur, enda var þetta í þriðja sinn sem hann steig fram og bar hann á borð. Hann hélt hins vegar ekki vatni, líkt og kom fram í umfjöllun Kjarn­ans um mál­ið.

Ill­ugi Gunn­ars­son komst í vand­ræði þegar upp komst að hann hefði þegið fjár­stuðn­ing frá Hauki Harð­ar­syni, stjórn­ar­for­manni Orku Energy. Í honum fólst að Haukur keypti íbúð Ill­uga af honum og leigði honum hana síðan aftur auk þess sem Ill­ugi hafði starfað sem ráð­gjafi hjá Hauki. Þetta fjár­hags­lega hæði var tor­tryggt vegna þess að  Illugi tók Hauk með í opin­bera heim­sókn til Kína í mars 2015 og opn­aði fyrir honum við­skipta­legar dyr. Ill­ugi hefur ætið þver­tekið fyrir að hafa gert nokkuð óeðli­legt.

Sam­hliða gríð­ar­legri fjölgun ferða­manna jókst þrýst­ingur á stefnu­mótun og gjald­töku á ferða­manna­stöðum til upp­bygg­ing­ar. Ragn­heiður Elín Árna­dóttir lagði fram frum­varp um nátt­úrupassa sem vakti mjög harða gagn­rýni víð­ast hvar, og svo fór að ákveðið var að málið færi ekki lengra, enda eng­inn stuðn­ingur við aðferð­ina.

ESB og fjár­kúgun

Gunnar Bragi Sveins­son utan­rík­is­ráð­herra greindi frá því í mars að hann hefði afhent utan­rík­is­ráð­herra Lett­lands bréf um að rík­is­stjórnin liti svo á að Ísland væri ekki lengur umsókn­ar­ríki að Evr­ópu­sam­band­inu. Málið var gríð­ar­lega umdeilt og sam­kvæmt könnun Frétta­blaðs­ins var mik­ill meiri­hluti Íslend­inga ósáttur við fram­göngu Gunn­ars Braga. ESB leit svo á að þetta væri ekki form­leg aft­ur­köllun og stjórn­ar­and­staðan sendi eigið bréf og sagði það Alþingis að taka ákvörðun af þessu tagi.

Í byrjun júní voru systur á fer­tugs­aldri eru hand­teknar í úthverfi Hafn­ar­fjarðar fyrir að reyna að kúga fé út úr Sig­mundi Davíð Gunn­laugs­syni, þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra. Önnur var fyrr­ver­andi ást­kona umsvifa­mik­ils fjöl­miðla­eig­anda sem á sér langa póli­tíska for­sögu. Þær ætl­uðu að not­færa sér upp­lýs­ingar sem áttu að sýna fram á að for­sæt­is­ráð­herr­ann hefði tekið þátt í fjár­mögnun á kaupum á fjöl­miðli án þess að slík kaup væru gerð opin­ber, til að hafa af for­sæt­is­ráð­herr­anum átta millj­ónir króna.  Þetta hljómar eins kvik­mynda­hand­rit, en var íslenskur veru­leiki. Og Kjarn­inn gerði honum skil­merki­lega grein í ítar­legum frétta­skýr­ing­um.

Losun hafta voru kynnt með mikilli viðhöfn í Hörpu í júní 2015.
Mynd: Birgir Þór Harðarson

Um svipað leyti kynntu stjórn­völd áætlun sína um losun hafta. Hún byggði á því að slita­búum föllnu bank­anna var gefin kostur á því að semja um að greiða stöð­ug­leika­fram­lag gegn því að klára nauða­samn­inga sína eða fá á sig 39 pró­sent stöð­ug­leika­skatt. Eftir að kynn­ing­unni lauk kom í ljós að öll slita­búin höfðu þegar samið um að ljúka mál­inu með greiðslu stöð­ug­leika­fram­lags.

Skrán­ing Sím­ans og menn­ing­ar­legur ras­ismi

Ákveðið var að skrá Sím­ann á markað í októ­ber 2015. Kjarn­inn greindi frá því að áður fengu tveir hópar að kaupa hlut á lægra verði en bauðst í útboð­inu. Annar hóp­ur­inn var sam­an­settur af helstu stjórn­endum Sím­ans og fjár­festum sem þeir tengdu sam­an. Þeir fengu að kaupa á gengi sem var um þriðj­ungi lægra en útboðs­geng­ið.

Þá fengu valdir vild­ar­við­skipta­vinir Arion banka að kaupa á lægra verði líka. Bank­inn við­ur­kenndi að gagn­rýni á sölu til vild­ar­við­skipta­vina hefði verið rétt­mæt en stóð með ákvörð­un­inni að selja stjórn­enda­hópn­um.

Í íslenskri stjórn­mála­orð­ræðu má tví­mæla­laust greina sterkan menn­ing­ar­legan ras­isma. Þetta var nið­ur­staða rann­sóknar sem gerð var við Háskól­ann á Bif­röst og Kjarn­inn greindi einn fjöl­miðla frá. Þar ber helst að nefna moskumál­ið, hug­myndir Ásmundar Frið­riks­sonar um bak­grunns­rann­sókn á múslimum og umræð­una í kringum skipan Gúst­afs Níels­sonar í mann­réttinda­ráð Reykja­vík­ur. Árið 2015 var árið þar sem opin­ber umræða um útlend­inga, inn­flytj­end­ur, fjöl­menn­ingu og alþjóða­sam­skipti náði nýjum hæð­um. Og Kjarn­inn tók sam­stundis for­ystu í þeirri umræðu.

Mikil umræða spratt upp um menningarlegan rasisma í íslenskri orðræðu. Þar var meðal annars vísað til orða Ásmundar Friðrikssonar, þingmanns Sjálfstæðisflokks, um bakgrunnsrannsókn á múslimum.
Mynd: Birgir Þór Harðarson

Á árinu komst umræða um sæstreng til Bret­lands á flug og ákváðu David Camer­on, for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, og Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son for­sæt­is­ráð­herra að skipa vinnu­hóp til að taka út mögu­leika þeirrar fram­kvæmd­ar. Lands­virkjun hafði auk þess staðið í samn­inga­við­ræðum við Norð­urál um end­ur­nýjun raf­orku­samn­ings og mik­ill þrýst­ingur hefur skap­ast á fyr­ir­tækið að selja ork­una áfram á lágu verði til að verja störf, meðal ann­ars frá verka­lýðs­fé­lagi og Sam­tökum Iðn­að­ar­ins. For­stjóri Lands­virkj­un­ar, sagði á þessum tíma að aukin arð­semi fyr­ir­tæk­is­ins sé eitt mesta efna­hags­lega hags­muna­mál íslensku þjóð­ar­inn­ar. Kjarn­inn tók virkan þátt í umræðu um þetta mik­il­væga hags­muna­mál og stóð meðal ann­ars fyrir opnum fundi um lagn­ingu strengs­ins.

Trú og loft­lags­mál

Í októ­ber var birt könnun sem sýndi að mik­ill meiri­hluti þjóð­ar­innar er fylgj­andi aðskiln­aði ríkis og kirkju. Alls voru þá tæp­lega 90 þús­und Íslend­ingar utan þjóð­kirkj­unn­ar. Á árinu komst sam­visu­frelsi presta til að meina sam­kyn­hneigðum um gift­ingu í umræð­una og var á end­anum bann­að. Aukin fram­lög til kirkj­unnar voru einnig gagn­rýnd mjög og Ólöf Nor­dal, þá inn­an­rík­is­ráð­herra, opn­aði á að taka öll sam­skipti ríkis og kirkju upp. Svo náðu Zúistar, trú­fé­lag sem ætl­aði að end­ur­greiða öll sókn­ar­gjöld, í yfir 3.000 fylgj­end­ur. Kjarn­inn var leið­andi í umfjöllun um þessi mál á árinu 2015.

Í sama mán­uði greindi Kjarn­inn frá því að félag í eigu Árna Harð­­ar­­son­­ar, stjórn­­­ar­­manns og lög­­­manns lyfja­­fyr­ir­tæk­is­ins Alvogen, ætti um 60 pró­­sent þeirra hluta­bréfa sem voru að baki hóp­­mál­­sókn ­gegn Björgólfi Thor Björg­­ólfs­­syni. Árni átti hluta­bréf­in, sem hann hafði keypt af islenskum líf­eyr­is­­sjóðum í vik­unni á und­an, í gegnum félag sem heitir Urriða­hæð ehf. Sam­tals greindi Árni á milli 25 til 30 millj­­ónir króna fyr­ir­ hluta­bréf­in, sem voru verð­­laus nema að til tæk­ist að fá við­­ur­­kennt fyr­ir­ ­dóm­stólum að Björgólfur Thor ætti að greiða fyrrum hlut­höfum Lands­­bank­ans skaða­bæt­­ur. Til við­­bótar þurfti Urrið­hæð að greiða sinn hluta máls­­kostn­að­­ar.

Árni er nán­­asti sam­­starfs­­maður Róberts Wessm­ans. Þeir störf­uðu áður báðir hjá Act­a­vis, á meðan að Björgólfur Thor var aðal­­eig­andi þess fyr­ir­tæk­­is. Síðan að Árni og Róbert hættu störfum hjá Act­a­vis árið 2008 hefur andað veru­­lega köldu milli þeirra og Björg­­ólfs Thors. Hann hafði meðal ann­­ars stefnt þeim til greiðslu skaða­­bóta fyrir mein­tan fjár­­­drátt auk þess sem báðir aðilar höfðu ítrekað atyrt hinn á opin­berum vett­vangi á und­an­­förnum árum.

Mál­inu var á end­anum vísað frá.

Kjarninn fjallaði ítarlega um kaupin á Borgun. Og var verðlaunaður fyrir.
Mynd:EPA

Sögu­legt sam­komu­lag um lofts­lags­mál náð­ist í París um miðjan des­em­ber. Er þetta víð­tæk­asta alþjóða­sam­komu­lag sem gert hefur verið enda sam­þykktu það nær öll ríki heims. Sam­eig­in­legt mark­mið ríkj­anna sem skrif­uðu undir er að draga úr losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda og hægja á hlýnun jarð­ar. Um er að ræða mark­mið næstu ára­tuga en margt er þó enn óráð­ið; munu ríkin inn­leiða mark­mið sín um minni los­un? Er hlýnun jarðar innan við tvær gráður raun­hæft mark­mið? Ísland samdi með Evr­ópu­sam­band­inu og Nor­egi og mun semja um hlut­deild sína í sam­komu­lag­inu á nýju ári. Kjarn­inn var á staðn­um.

Blaða­manna­verð­laun fyrir umfjöllun um Borgun

Kjarn­inn hafði opnað hið svo­kall­aða Borg­un­ar­mál seint á árinu 2014. Umfjöllun um það hélt áfram af miklum krafti á árinu 2015 og Magnús Hall­dórs­son, blaða­maður Kjarn­ans, var til­nefndur til Blaða­manna­verð­launa Íslands fyrir rann­sókn­ar­blaða­mennsku árs­ins fyrir ítar­­lega umfjöllun um sölu á hlutum Lands­­bank­ans í Borgun í lok­uðu sölu­­ferli og vís­bend­ingar um að hlutur Lands­­bank­ans hafi ver­ið ­seldur á und­ir­verði m.a. í ljósi aðgreiðslna og því hafi ekki verið gætt að hags­munum eig­enda sem er almenn­ingur í land­inu.

Magnús hlaut verð­launin snemma árs 2016.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar