Neyðarlánsskýrslan frestast um tvær vikur – Verður birt 14. maí

Skýrsla um neyðarlánið sem Kaupþing veitti haustið 2008 og söluferlið á FIH bankanum, sem boðuð var í febrúar 2015, átti að vera birt í dag. Útgáfu hennar hefur verið frestað til 14. maí næstkomandi.

Neyðarlánið var veitt í kjölfar símtals milli Davíðs Oddssonar og Geirs H. Haarde.
Neyðarlánið var veitt í kjölfar símtals milli Davíðs Oddssonar og Geirs H. Haarde.
Auglýsing

Birt­ing skýrslu sem Seðla­banki Íslands hefur unnið að árum sam­an, og fjallar um  til­­drög þess að Kaup­­­þing fékk 500 millj­­­óna evra neyð­­­ar­lán þann 6. októ­ber 2008, hefur enn verið frestað. Í mars boð­aði Már Guð­munds­son seðla­banka­stjóri að skýrslan yrði birt 30. apr­íl, sem er í dag.

Sam­kvæmt upp­lýs­ingum frá Seðla­banka Íslands hefur birt­ingu hennar hins vegar verið frestað um tvær vikur og verður hún nú birt 14. maí næst­kom­andi.

Upp­­­haf­­­lega var skýrslu­­­gerðin boðuð í febr­­­úar 2015. Skýrslan nær einnig yfir sölu­­­ferlið á danska bank­­an­um FIH, sem var tek­inn að veði fyrir lán­veit­ing­unni. Mun minna fékkst fyrir það veð en lagt var upp með og áætlað er að tap íslenskra skatt­greið­enda vegna neyð­­­ar­láns­ins hafi numið 35 millj­­­örðum króna.

Auglýsing
Í svari Katrínar Jak­obs­dóttur for­­­sæt­is­ráð­herra við fyr­ir­­­spurn Jóns Stein­­­dórs Vald­i­mar­s­­­son­­­ar, þing­­­manns Við­reisn­­­­­ar, um neyð­­­ar­lán­veit­ing­una, sem birt var á vef Alþingis 14. nóv­­­em­ber 2018, kom fram að hún ætl­­­aði að óska eftir því að Seðla­­­banki Íslands myndi óska svara frá Kaup­­­þingi ehf. um ráð­­­stöfun umræddra fjár­­­muna og að bank­inn myndi greina frá nið­­­ur­­­stöðum þeirra umleit­ana í skýrslu.

Már greindi frá því í sjón­varps­þætt­inum 21 á Hring­braut í byrjun mars að Seðla­banki Íslands væri búinn að fá svör frá Kaup­þingi ehf, félagi utan um eft­ir­stand­andi eignir hins gjald­þrota banka, um í hvað neyð­ar­lánið fór.

„Við höfum spurt. Við erum komin með svar sem er kannski ekki alveg full­kom­ið[...]en sem er hægt að draga þó nokkrar álykt­­anir af. Það verður í þess­­ari skýrslu. Hún er meira og minna bara á borð­inu. Það þarf að klára örfá atriði. Það stendur á þessum karli sem hér er.[...]Þetta liggur eins og mara á mér að klára þetta. Og ég vil bara klára þetta sem fyrst.“  

Nýjar upp­lýs­ingar birtar

Í bók­inni Kaupt­hink­ing: Bank­inn sem átti sig sjálf­­ur, sem kom út í nóv­­em­ber 2018, er aðdrag­and­inn að veit­ingu neyð­­­ar­láns­ins rak­inn ítar­­­lega og ýmsar áður óbirtar upp­­­lýs­ingar birtar um þann aðdrag­anda. Þar voru einnig birtar nýjar upp­­­lýs­ingar um hvernig neyð­­­ar­lán­inu var ráð­staf­að.

Á meðal þess sem þar er greint frá er að þann 21. apríl 2008 var sam­­­þykkt sér­­­­­stök banka­­­stjórn­­­­­ar­­­sam­­­þykkt, nr. 1167, um hver við­brögð Seðla­­­banka Íslands við lausa­­­fjár­­­­­vanda banka ætti að vera. Í regl­unum var sér­­­stak­­­lega kveðið á um að skipa ætti starfs­hóp innan bank­ans til að takast á við slíkar aðstæður og gilda ætti ákveðið verk­lag ef aðstæður sem köll­uðu á þraut­­­ar­vara­lán kæmu upp. Verk­lag­inu var skipt í alls sex þætti. Í sam­­­þykkt­inni var líka fjallað um við hvaða skil­yrði lán til þrauta­vara kæmu til greina og í henni var settur fram ákveð­inn gát­listi vegna mög­u­­­legra aðgerða Seðla­­­bank­ans við slíkar aðstæð­­­ur.

Þegar Kaup­­­þing fékk 500 millj­­­ónir evra lán­aðar 6. októ­ber 2008, sama dag og neyð­ar­lög voru sett á Íslandi, var ekki farið eftir þeirri banka­­­stjórn­­­­­ar­­­sam­­­þykkt. Þá er ekki til nein lána­beiðni frá Kaup­­­þingi í Seðla­­­bank­­­anum og fyrir liggur að Kaup­­­þingi var frjálst að ráð­stafa lán­inu að vild.

Lán­aði 171 milljón til Lindsor

Þann 6. októ­ber 2008, þegar Seðla­­banki Íslands veitti Kaup­­þingi neyð­­ar­lán upp á 500 millj­­ónir evra, veitti Kaup­­þing félag­inu Lindsor, sem stýrt var af stjórn­­endum bank­ans, 171 milljón evra lán til 25 daga. Engar trygg­ingar voru settar fram fyrir lán­inu. Skjöl sýna að við rann­­sókn máls­ins hafi Fjár­­­mála­eft­ir­litið metið það svo að til­­­gang­­ur­inn með lán­inu hafi ekki verið að lána fjár­­mun­ina til sér­­stakra nota, heldur til að gefa Lindsor svig­­rúm til að nota fjár­­mun­ina þegar því hent­aði. Lána­­nefnd Kaup­­þings veitti ekki sam­­þykki fyrir lán­inu og hvergi er minnst á Lindsor í fund­­ar­­gerðum hjá lána­­nefnd Kaup­­þings fyrir árið 2008.

Sama dag og Lindsor fékk 171 milljón evra að láni hjá Kaup­­þingi keypti félagið skulda­bréf útgefin af Kaup­­þingi upp á 84 millj­­ónir evra og 95,1 milljón dala ásamt skulda­bréfum útgefnum af Kaup­­þingi í japönskum jenum og krónum sem metin voru á 15,2 millj­­ónir evra. Sé miðað við skráð gengi 16. októ­ber 2008, þegar Lindsor skipti evru í aðra gjald­miðla til að jafna hjá sér bók­hald­ið, var upp­­hæðin sem notuð var til kaupa á bréf­unum 170,1 milljón evra, eða nán­­ast sama upp­­hæð og Kaup­­þing hafði lánað Lindsor. Selj­and­inn var dótt­­ur­­bank­inn í Lúx­em­­borg sem keypt hafði þorra við­kom­andi bréfa sama dag af fjórum starfs­­mönnum sín­um, eigin safni bank­ans og félagið Marp­­le, sem skráð var í eigu Skúla Þor­­valds­­son­­ar. Hann segir félag­inu þó ætið hafa verið stjórnað af Kaup­­þingi og að hann hafi ekki haft vit­­neskju um hvað átti sér stað innan þess.

Bjargað frá tapi

Í bréfi sem Fjár­­­mála­eft­ir­litið á Íslandi sendi fjár­­­mála­eft­ir­lit­inu í Lúx­em­­borg 22. jan­úar 2010 var óskað eftir því að Lindsor-­­málið svo­­kall­aða yrði rann­sakað þar í landi. Í bréf­inu er rakið að í ágúst 2008 hafi áður­­­nefndir fjórir starfs­­menn Kaup­­þings í Lúx­em­­borg keypt skulda­bréf útgefin af Kaup­­þingi með afslætti.

Auglýsing
Einn þeirra seldi bréfin til baka þremur dögum fyrir neyð­­ar­laga­­setn­ingu en hinir seldu þau á tíma­bil­inu 6-8. októ­ber 2008. Kaup­and­inn var Kaup­­þing í Lúx­em­­borg sem áfram­­seldi þau svo til Lindsor, sem not­aði fjár­­muni frá Kaup­­þingi á Íslandi til að kaupa bréf­in, sem þá voru orðin verð­lít­il.

Sölur fjór­­menn­ing­anna voru að mati Fjár­­­mála­eft­ir­lits­ins fram­­kvæmdar til að bjarga þeim frá því að hafa þurft að taka á sig mikið tap vegna skulda­bréfa­­kaupa sem þau höfðu tekið lán til að kaupa. Í bréf­inu frá jan­úar 2010 segir enn fremur að við­­skiptin hafi virst vera leið til að koma við­­bót­­ar­fjár­­­magni frá Kaup­­þingi í Lúx­em­­borg til þess­­ara starfs­­manna. Þar er Lindsor lýst sem „rusla­tunnu“ (e. rubb­ish bin) sem hafi verið sett upp til að koma í veg fyrir að Kaup­­þing í Lúx­em­­borg og tengdir aðilar þyrftu að taka á sig tap vegna fjár­­­fest­inga sem þeir hefðu ráð­ist í.

Tekið upp án vit­neskju Geirs

Í aðdrag­anda þess að Seðla­banki Íslands veitti lánið til Kaup­þings ræddu Davíð Odds­son, þáver­andi seðla­banka­stjóri, og Geir H. Haar­de, þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra, lán­veit­ing­una í síma. Afrit af sím­tali þeirra hefur verið til hjá Seðla­bank­anum en var ekki birt árum saman vegna þess að Geir var mót­fall­inn því. Hann sagð­ist hafa verið tek­inn upp án sinnar vit­neskju og að það væri ekki boð­legt þegar um for­sæt­is­ráð­herra væri að ræða.

Í vitna­­­skýrslu yfir Sturlu Páls­­­syni, fram­­­kvæmda­­­stjóra mark­aðsvið­­­skipta og fjar­­stýr­ingar hjá Seðla­­­banka Íslands, hjá sér­­­­­stökum sak­­­sókn­­­ara árið 2012, sem fjallað var um í fjöl­miðlum á árinu 2016,  kom fram að sím­­tal milli Dav­­­íðs og Geirs, þar sem rætt var um lán­veit­ing­una, hafi átt sér stað klukkan 11.57 mán­u­dag­inn 6. októ­ber. 

Þar sagði einnig að það hafi farið fram í gegnum síma Sturlu, sem var við­staddur sím­tal­ið. Við skýrslu­tök­una sagði Sturla að Davíð hafi vitað að sími Sturlu væri hljóð­­­rit­aður og því frekar tekið sím­talið úr síma sam­­­starfs­­­manns síns en úr sínum eig­in. Eng­inn annar var við­staddur sím­tal­ið.

Kjarn­inn stefndi Seðla­banka Íslands

Kjarn­inn óskaði eftir því með tölvu­­­pósti til Seðla­banka Íslands þann 6. sept­­­em­ber 2017 að fá aðgang að hljóð­­­rit­un­inni. Til­­­­­gang­­­ur­inn var að upp­­­lýsa almenn­ing um liðna atburði og vegna þess að framund­an var birt­ing á tveimur skýrsl­um, þar af önnur sem unnin er af Seðla­­­bank­an­um, þar sem atburðir tengdir sím­tal­inu verða til umfjöll­un­­­ar. Birt­ing þeirrar skýrslu hefur síðan ítrekað frest­ast og á nú að birt­ast eftir rúmar tvær vik­ur.

Beiðnin var rök­studd með því að um væri að ræða einn þýð­ing­­­ar­­­mesta atburð í nútíma hag­­­sögu sem hefði haft í för með sér afdrifa­­­ríkar afleið­ingar fyrir íslenskan almenn­ing. Seðla­­­bank­inn hafn­aði beiðn­­­inni þann 14. sept­­­em­ber 2017 og byggði þá ákvörðun ein­vörð­ungu á því að þagn­­­ar­­­skylda hvíldi yfir umræddum upp­­­lýs­ing­­­um.

Auglýsing
Kjarninn ákvað í kjöl­farið að stefna Seðla­­­banka Íslands fyrir dóm­stóla til að reyna að fá ákvörðun Seðla­­­bank­ans hnekkt og rétt sinn til að nálg­­­ast ofan­­­greindar upp­­­lýs­ingar við­­­ur­­­kenndan á grund­velli upp­­­lýs­inga­laga. Í stefnu Kjarn­ans sagði m.a.: „Þá telur stefn­andi að við mat á beiðni hans á afhend­ingu gagn­anna þurfi að líta til stöðu og skyldna stefn­anda sem fjöl­mið­ils í lýð­ræð­is­­­sam­­­fé­lagi. Réttur fjöl­miðla til þess að taka við og skila áfram upp­­­lýs­ingum og hug­­­myndum skiptir meg­in­­­máli fyrir almenn­ing. Beiðni stefn­anda lýtur að umræðum vald­hafa um umfangs­­­miklar efna­hags­að­­­gerðir sem snertu allan almenn­ing. Það er horn­­­steinn lýð­ræðis og for­­­senda rétt­­­ar­­­ríkis að fjöl­miðlar fjalli um brýn mál­efni með sjálf­­­stæðum rann­­­sóknum á upp­­­lýsandi hátt. Svo hægt sé að fjalla um þessi mál­efni er nauð­­­syn­­legt að réttur til upp­­­lýs­inga sé tryggður með full­nægj­andi hætti og að tak­­­mark­­­anir á þeim rétti séu ekki túlk­aðar með rýmk­andi hætt­i.“

Afrit birt í Morg­un­blað­inu

Seðla­­banki Íslands ákvað að taka til varna í mál­inu og var það þing­­fest. Áður en kom að ­fyr­ir­­töku þess gerð­ist það hins vegar að Morg­un­­blaðið birti afrit af sím­tal­inu. Davíð Odds­­­son var á þeim tíma, og er enn í dag, rit­­­stjóri Morg­un­­­blaðs­ins og þar var sím­talið birt í heild sinni. Um málið var einnig fjallað í for­­­síð­­u­frétt og þar er því haldið fram að hvorki Davíð né Geir hafi vitað að sím­talið var tekið upp.

Ekki hefur farið fram form­leg rann­sókn á því hvernig Morg­un­blaðið komst yfir hljóð­ritun úr Seðla­banka Íslands.

Sím­talið í heild sinn­i: 

Dav­íð: Halló.

Rit­­ari Geirs H. Haarde for­­sæt­is­ráð­herra: Gjörðu svo vel.

Dav­­íð: Halló.

Geir: Sæll vertu.

Dav­­íð: ­Sæll það sem ég ætl­­aði að segja þér, sko, sko, við út af fyrir sig getum í dag skrapað saman 500 millj­­ónir evra en nátt­úr­­lega, en erum þá komnir inn að beini og þá gætum við hjálpað Kaup­­þingi í ein­hverja fjóra fimm daga en þá getum við ekki hjálpað Lands­­bank­­anum líka, sko.

Geir: ­Nei.

Dav­­íð: Þú ert að tala um það að við eigum frekar að reyna að hjálpa Kaup­­þingi.

Geir: Það slær mig þannig sko og mér fannst þeir vera líka á þeirri línu í gær­­kvöldi alla­­vega þessir Morgan menn.

Dav­­íð: Ég býst við því að við fáum ekki þessa pen­inga til baka. Þeir segja að þeir muni borga okkur eftir fjóra fimm daga en ég held að það séu ósann­indi eða við skulum segja ósk­hyggja.

Geir: En eru þeir ekki með ein­hver veð?

Dav­­íð: Við myndum aldrei lána það og við ætlum að bjóða þetta gegn 100% veði í FIH banka.

Geir: Já.

Dav­­íð: Og þá verðum við að vita að sá banki sé veð­­banda­­laus.

Geir: Já.

Dav­­íð: Því þá við megum ekki, sko, við megum ekki setja íslenska ríkið á galeið­una.

Geir: Nei, nei þetta eru 100 millj­­arð­­ar, spít­­al­inn og Sunda­braut­in.

Dav­­íð: Já, já ert þú ekki sam­­mála því að við verðum að gera ýtr­­ustu kröf­­ur?

Geir: Jú, jú.

Dav­­íð: Já.

Geir: Ég held að þeir muni leggja mikið á sig til að reyna samt að að upp­­­fylla þær, sko.

Dav­­íð: Já, já, já, já það er bara eina hættan er sú að þeir séu búnir að veð­­setja bréfin og þá geta þeir ekki gert þetta, sko.

Geir: Já, já og hvað myndum við koma með í stað­inn?

Dav­­íð: Ja, það veit ég ekki, þá verðum við bara að horfa á það en það, við erum bara að tala um ýtr­­ustu veð, erum að fara með okkur inn að beini þannig að við verðum að vera algjör­­lega örugg­­ir.

Geir: En er Lands­­bank­inn ekki með neitt slíkt sem hann geti látið okkur hafa?

Dav­­íð: Já, en þá er að við erum ekki með pen­ing í þetta. Við erum að fara alveg niður að rass­gati og við ætlum meira að segja að draga á Dan­ina sem ég tal­aði við í gær og sagði að við myndum ekki gera.

Geir: Já.

Dav­­íð: En við erum búnir að tala við banka­­stjór­ana þar og þeir eru að íhuga að fara yfir þetta.

Geir: Um.

Dav­­íð: Það tekur tvo til þrjá daga að kom­­ast í gegn.

Geir: Já.

Dav­­íð: En við myndum skrapa, Kaup­­þing þarf þetta í dag til að fara ekki á haus­inn.

Geir: Já, en það er spurn­ing með þá, fer þá Lands­­bank­inn í dag?

Dav­­íð: Já, þá myndi hann fara í dag á haus­inn vænt­an­­lega.

Geir: Og Glitnir á morg­un?

Dav­­íð: Og Glitnir á morg­un.

Geir: Já.

Dav­­íð: Lands­­bank­­anum verður vænt­an­­lega lokað í dag bara.

Geir: Já.

Dav­­íð: Við vitum ekki, reyndar vitum við ekki hvort það er árás á Kaup­­þing Edge. Við gerum ráð fyrir því þeir hafa ekki sagt okkur það enn­þá.

Geir: Er það á Ices­a­ve?

Dav­­íð: Það eru farnar 380 millj­­ónir út af Ices­ave punda og það eru bara 80 millj­­arð­­ar.

Geir: Þeir ráða aldrei við það, sko.

Dav­­íð: Nei, þeir ráða aldrei við neitt af því, sko, en þetta er það besta leiðin ef við getum afskrifað allar skuldir þjóð­­ar­innar þó að það muni valda vand­ræðum í Evr­­ópu þá en þeir bara hjálp­­uðu okkur ekki neitt þannig að það er ha...

Geir: Já, já.

Dav­­íð: Þannig að þetta er nú...

Geir: Heyrðu, ég var að spá í að halda hérna fund klukkan eitt og ætl­­aði að biðja þig að koma þangað annað hvort einan eða með þeim sem þú vilt hafa með með öllum for­­mönnum stjórn­­­mála­­flokk­anna.

Dav­­íð: OK.

Geir: Og Fjár­­­mála­eft­ir­lit­inu?

Dav­­íð: Já.

Geir: Til að fara yfir þetta og...

Dav­­íð: En það, getur þú ekki haft það Jónas ekki Jón Sig­­urðs­­son það er óeðli­­legt að...

Geir: Jónas, hann var hjá okkur í morg­un.

Dav­­íð: Og hvað ertu að hugsa um að?

Geir: Ég myndi vilja að það yrði farið í fyrsta lagi yfir frum­varpið án þess kannski að afhenda þeim það en...

Dav­­íð: En hvað mega menn vera ein­lægir?

Geir: Ég er búinn að vera mjög ein­lægur við þá.

Dav­­íð: Já.

Geir: Ég er eig­in­­lega búinn að segja þeim þetta allt.

Dav­­íð: OK.

Geir: Ég segi bara að við erum bara hérna að tala hérna saman í fyllstu ein­lægni um alvar­­leg­­ustu vanda­­mál sem upp hafa komið í þjóð­­fé­lag­inu og ég treysti ykkur til að fara ekki með það.

Dav­­íð: Já, já.

Geir: Og það hafa þeir virt held ég enn­þá.

Dav­­íð: Ja, þeir hafa sagt ein­hverjum af örugg­­lega en það er bara, þú getur aldrei haldið lok­inu.

Geir: Nei.

Dav­­íð: Fast­­ara en þetta á.

Geir: Nei, en...

Dav­­íð: Klukkan eitt eða hvað?

Geir: Bara hérna hjá mér í rík­­is­­stjórn­­­ar­her­berg­inu.

Dav­­íð: Hérna niðri í stjórn­­­ar­ráði?

Geir: Já.

Dav­­íð: OK.

Geir: Spur­s­­málið er svo hérna...

Dav­­íð: Ég kem bara einn held ég, það er betra að vera þarna fámennt en fjöl­­mennt.

Geir: Já og þá myndum við fara almennt yfir heild­­ar­­mynd­ina.

Dav­­íð: Já.

Geir: Og af hverju þessi lög eru nauð­­syn­­leg.

Dav­­íð: Já, já.

Geir: Og svo er ég að plana það þannig að lögin verði orðin að lögum um sjöleyt­ið, mælt fyrir þeim klukkan fjög­­ur, þing­­flokks­fundir klukkan þrjú og það ætti að skapa okkur rými til þess að...

Dav­­íð: Mælt fyrir þeim klukkan fjög­­ur?

Geir: Já.

Dav­­íð: OK.

Geir: Já, er það ekki rétti tím­inn?

Dav­­íð: Jú, jú, jú, jú, jú, jú.

Geir: Ég er búinn að und­ir­­búa það að þetta geti fengið hraða afgreiðslu og þeir...

Dav­­íð: Já, já.

Geir: Hafa haft góð orð um það.

Dav­­íð: Fínt er.

Geir: OK bless, bless.

Dav­­íð: Bless.

Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar