Hetjurnar frá Chernobyl

Chernobyl slysið var atburður sem er þrykktur í minni margra. Um þessar mundir er verið að sýna sjónvarpsþætti um atburðina.

Flosi Þorgeirsson
chernobyl.jpg
Auglýsing

Um þessar mundir eru í sýn­ingu sjón­varps­þættir frá HBO sem fjalla um Cherno­byl-slysið í apríl 1986 en það er alvar­leg­asta kjarn­orku­slys sög­unn­ar. Und­ir­rit­aður man vel eftir þessum tíma og hræðslu almenn­ings gagn­vart Sov­ét­ríkj­unum þá. 

Sú hræðsla sner­ist ekki lengur um neina hern­að­ar­lega íhlut­un, heldur var nú flestum ljóst að inn­viðir þessa tröllaukna heims­veldis voru orðnir veikir og ótt­að­ist fólk frekar að mis­tök eða slys gætu valdið stór­skaða. Aðeins nokkrum árum fyrr höfðu Sov­ét­menn skotið niður suður kóreska far­þega­þotu. Allir far­þegar fór­ust og Sov­ét­ríkin voru harð­lega for­dæmd. Svör Sov­ét­ríkj­anna voru nær alltaf á sama veg: Öryggi lands­ins var ógnað og þau þurftu að bregð­ast við. Væn­i­sýki og sjúk leynd­ar­hyggja virt­ust ráða lögum og lofum í Kreml.

Við skulum samt ekki gleyma því að rúss­neska þjóðin og nágrannar þeirra hafa mátt þola ýmis­legt í gegnum tíð­ina. Styrj­ald­ir, hung­ursneyð og harð­indi, allt þetta hefur skapað fólk sem býr yfir ótrú­legri seiglu, ósér­hlífni og fórn­fýsi. Það kom ber­lega í ljós er Sov­ét­menn þurftu að takast á við afleið­ingar þessa hrika­lega atburðar í Cherno­byl þann 26. apríl 1986. Það eru ótal­margar „hvunn­dags­hetj­ur“ sem koma að þess­ari sögu, hvort sem það eru slökkvi­liðs­menn, læknar og hjúkr­un­ar­fólk eða aðr­ir, margir unnu af óeig­in­girni og ósér­hlífni og sumir guldu fyrir það með lífi sínu. Við munum aldrei fá að vita nöfn allra sem unnu hetju­dáðir en við höfum þrjú nöfn sem við skulum skoða bet­ur.

Auglýsing

Alexei Ara­nen­ko, Valeri Bezpa­lov og Boris Bara­nov. Fæstir Evr­ópu­búar kann­ast við nöfn þess­ara manna en ýmsir telja að þeir hafi mögu­lega komið í veg fyrir að Cherno­byl-slysið yrði jafn­vel meiri ham­farir en það varð í raun.  Þyrlur höfðu flogið yfir svæðið og stað­fest að þakið yfir kjarna­ofn­inum hafði brotnað og ofn­inn sendi við­stöðu­laust ban­vænan skammt af geisla­virkni út í and­rúms­loft­ið. Það var nógu slæmt en verra var að ofn­inn var hægt að sökkva ofan í jörð­ina en undir honum voru hol­rými full af vatni. Sér­fræð­ingar töldu hættu á því að þetta myndi á end­anum leiða til svo öfl­ugrar spreng­ingar að nær­liggj­andi svæði í 200 km rad­íus myndu gjör­eyðast, þar á meðal Kænu­garð­ur, höf­uð­borg Úkra­ín­u. 

Ákveðið var að senda þrjá menn í köf­un­ar­bún­ingum niður í vatn­ið, þeir þyrftu að kom­ast að loka og opna hann svo vatnið myndi streyma úr rým­inu. Þetta var hæg­ara sagt en gert. Aðstæður væru erf­iðar í myrkri og vatni en auk þess var geisla­virknin á þessu svæði, rétt undir ofn­in­um, algjör­lega ban­væn. Það var öllum ljóst að þetta væri sjálfs­morðs­leið­ang­ur. Þrátt fyrir það þá buðu sig fram þrír sjálf­boða­lið­ar: Alexei Ananen­ko, verk­fræð­ingur sem vissi hvar lok­ann væri að finna. Valeri Bezpa­lov, sam­starfs­maður Ananenko og því stað­ar­háttum kunn­ug­ur. Boris Bara­nov, verk­stjóri sem átti að vera þeim Ananenko og Bara­nov til aðstoð­ar.  

Í fyrstu gekk þeim ágæt­lega að kom­ast áfram en ljós þeirra gáfu sig og þurftu þeir þá að þreifa sig áfram í myrkv­uðu vatn­inu. Varla er hægt að ímynda sér hve erfitt það hefur verið en þeir héldu ró sinni og vissu­lega hjálp­aði að þeir þekktu vel til bygg­ing­ar­inn­ar. Þó sótt­ist ferð þeirra seint en þeir gáfust ekki upp eða misstu stjórn á sér. Þeim var vel ljóst hve alvar­legar afleið­ingar það hefði ef þeim tæk­ist ekki ætl­un­ar­verk sitt. Að end­ingu fundu þeir lok­ann og tókst að opna hann. 

Á næstu dögum var um 30 þús­und tonnum af geisla­virku vatni dælt burt af svæð­inu. Hætt­unni á spreng­ingu sem hefði getað breytt stórum hluta Evr­ópu í óbyggi­lega eyði­mörk, hafði verið afstýrt. Þre­menn­ingum var fagnað sem hetjum er þeir birtu­st, öllum var ljóst hve mikið var í húfi og að fórn­fýsi þeirra myndi lík­lega hafa kostað þá líf­ið. Þeir höfðu allir orðið fyrir ban­vænum skammti af geisla­virkni. En það furðu­lega gerð­ist, allir þeirra lifðu af. Boris Bara­nov varð bráð­kvaddur árið 2005 en þeir Ananenko og Bezpa­lov eru enn á lífi.



Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ingrid Kuhlman
Að hlakka til einhvers er næstum jafn gott og að upplifa það
Kjarninn 25. júní 2022
Niðurhal Íslendinga stóreykst milli ára
Íslendingar notuðu 25 prósent meira gagnamagn á farsímaneti í fyrra en árið áður og 21 prósent meira gagnamagn í gegnum fastanet. Tæplega 76 prósent notenda á fastaneti eru nú með ljósleiðaratengingu, en þeir voru þriðjungur 2016.
Kjarninn 25. júní 2022
Af kosningavöku Framsóknarflokksins í fyrrahaust.
Framsókn hirti kjósendur í stórum stíl frá hinum stjórnarflokkunum og Miðflokki
Fylgisaukning Framsóknar í síðustu kosningum var tekin frá samstarfsflokkunum í ríkisstjórn og klofningsflokki. Átta hverjum tíu kjósendum Sjálfstæðisflokks voru úr kjarnafylginu. Framboð Sósíalista hafði neikvæð áhrif á fylgi Vinstri græna og Pírata.
Kjarninn 25. júní 2022
Hraðtíska nær nýjum hæðum með tilkomu tískurisans Shein
Kínverska fatafyrirtækið Shein hefur vaxið gríðarlega á undanförnum árum og er í dag eitt stærsta tískuvörufyrirtæki í heimi. Umhverfissinnar benda á að fötin séu úr svo litlum gæðum að oft séu þau aðeins notuð í eitt skipti áður en þau enda í ruslinu.
Kjarninn 25. júní 2022
Auður Önnu Magnúsdóttir
Af hverju nýta Íslendingar raforkuna sína svo illa?
Kjarninn 25. júní 2022
Sjö molar um seðlabankavexti úti í heimi
Verðbólga veldur því að vaxtalækkanir faraldursins eru að ganga til baka, víðar en hér á Íslandi. Kjarninn tók saman nokkra fróðleiksmola um þróun mála í ríkjum bæði nær og fjær.
Kjarninn 25. júní 2022
Flokkur Sigurðar Inga Jóhannssonar andar ofan í hálsmál flokks Bjarna Benediktssonar samkvæmt síðustu könnunum.
Framsókn mælist næstum jafn stór og Sjálfstæðisflokkurinn
Stjórnarflokkarnir hafa tapað umtalsverðu fylgi á kjörtímabilinu. Sjálfstæðisflokkurinn nær mun verr til fólks undir fertugu en annarra á meðan að Framsókn nýtur mikilla vinsælda þar. Vinstri græn mælast með þriðjungi minna fylgi en í síðustu kosningum.
Kjarninn 24. júní 2022
Samkeppniseftirlitið ekki haft aðkomu að rannsókn á dótturfélagi Eimskips í Danmörku
Dönsk samkeppnisyfirvöld staðfesta að húsleit hafi farið fram hjá dótturfélagi Eimskips í Danmörku en vilja að öðru leyti ekki tjá sig um rannsókn málsins. Ekki hefur verið óskað eftir aðstoð Samkeppniseftirlitsins hér á landi við rannsóknina.
Kjarninn 24. júní 2022
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar