Hundruð milljarða til að verjast sjónum

Vegna hækkandi sjávarborðs þurfa Danir að eyða milljörðum til að koma í veg fyrir að sjórinn leggi undir sig stórt landsvæði.

Kaupamannahöfn flóð sjór loftslagsmál sjávarflóð stormflóð danmörk
Auglýsing

Margar þjóðir standa á næstu ára­tugum frammi fyrir miklum vanda vegna hækk­andi sjáv­ar­borðs. Danir þurfa að eyða millj­örðum til að koma í veg fyrir að sjór­inn leggi undir sig stór land­svæði.

Umræður um hlýnun and­rúms­lofts­ins og sá mikli vandi sem steðjar að mann­kyni hafa verið fyr­ir­ferð­ar­miklar á allra síð­ustu árum. Inn í þá umræðu bland­ast margt: bráðnun jökla og plast­ið, sem eng­inn veit hvernig á að losna við og er ógnun við líf­rík sjáv­ar­ins, ber kannski hæst í þeirri umræðu en áhyggju­efnin eru mörg. Þar á meðal hækk­andi sjáv­ar­borð. 

Síend­ur­tekin flóð

Dan­mörk er eitt þeirra landa sem liggja mjög lágt og þar hafa svokölluð storm­flóð, valdið miklu tjóni á síð­ustu árum. Mestu flóðin verða þegar saman fer stór­streymi (mesti munur flóðs og fjöru), lágur loft­þrýst­ingur og rok. Mörg dæmi eru um slík storm­flóð í Dan­mörku en á síð­ustu ára­tugum hefur þeim fjölgað til muna og mest á allra síð­ustu árum. 3. des­em­ber 1999 gerði mik­inn storm sunn­ar­lega á vest­ur­strönd Jót­lands. Þar hækk­aði sjáv­ar­borð um rúma fimm metra og olli miklu tjóni. Þá var lág­sjávað en í stór­streymi hefði sjáv­ar­borðið hækkað um að minnsta kosti sex metra. 

Auglýsing

Í byrjun nóv­em­ber 2006 olli slíkt flóð miklu tjóni, um það bil 4 þús­und hús skemmd­ust mikið og mörg til við­bótar skemmd­ust minna. Þá hafði verið hvöss vest­an­átt dögum saman sem þrýsti sjónum suður Kattegat og alla leið í Eystra­salt. Þegar storm­inn lægði gekk sjór­inn til baka og olli flóði á svæð­unum fyrir sunnan Litla- og Stóra­belti (badekarseffekt). 

Stíf norð­an­átt hefur sömu­leiðis iðu­lega orðið til að þrýsta sjó inn í Hró­arskeldu­fjörð­inn og valdið miklu tjóni. Danska vík­inga­skipa­safnið er fyrir botni fjarð­ar­ins og nær í sjó fram. Þar hefur margoft orðið tjón af völdum sjávar og margir ótt­ast að sjór geti valdið skemmdum á vík­inga­skip­unum sem safnið hýs­ir. Hug­myndir voru uppi um að flytja safn­ið, jafn­vel rífa hús­ið. Nýj­ustu tíð­indi í þeim efnum eru að til standi að flytja vík­inga­skipin í dóm­kirkj­una í Hró­arskeldu, skammt frá safn­inu. Hús safns­ins yrði hins­vegar áfram á sínum stað og hluti starf­sem­innar sömu­leið­is.

Kostn­að­ar­samar varnir

Í árs­byrjun 2017 gerði mikið flóð á Kaup­manna­hafn­ar­svæð­inu og við Køgebugt, tjónið var metið á 150 millj­ónir danskra króna ( 2.8 millj­arða íslenska). Í fram­haldi af því ákvað stjórn sveit­ar­fé­lag­anna á höf­uð­borg­ar­svæð­inu að fá danska verk­taka­fyr­ir­tækið Cowi til að meta þörf og kostnað við flóða­varnir í Kaup­manna­höfn og ­ná­granna­sveit­ar­fé­lög­un­um. Þetta var í fyrsta skipti í Dan­mörku sem reynt hefur verið að meta slíkt. 

Kaupmannahöfn. Mynd:FlickrSér­fræð­ingar Cowi kynntu skýrsl­una, sem er mjög ítar­leg, fyrir nokkrum dög­um. Jeppe Sikker Jen­sen, einn sér­fræð­ing­anna, sagði að gengið hefði verið út frá því að þeir varn­ar­garðar sem þegar eru komn­ir, til dæmis á Ama­ger og sunnan við Kaup­manna­höfn, yrðu styrktir og jafn­framt gerðir margir nýir. Hann sagði að við gerð flóða­varna væru ýmis sjón­ar­mið sem taka þyrfti til­lit til. Því hærri og öfl­ug­ari sem varn­ar­garð­arnir væru, því örugg­ari væru þeir. Kostn­að­ur­inn yrði jafn­framt meiri og „háir varn­ar­garðar eru sjaldn­ast augna­ynd­i“. 

Jeppe Sikker Jen­sen sagði að miðað við hund­rað ára reikni­líkanið (stór­flóð einu sinni á öld) væri gert ráð fyrir að kostn­að­ur­inn við gerð varn­ar­garða yrði um það bil 22 millj­arðar danskra króna (417 millj­arðar íslenskir). Sú tala væri mjög var­lega áætluð og miðað við þær breyt­ingar sem eiga sér stað þessi árin (eins og kom­ist var að orði) yrði kostn­að­ur­inn lík­lega miklu meiri. 

Hann nefndi líka hvað myndi ger­ast ef miðað væri við stærsta flóð á þús­und árum. Þá færi suð­ur­hluti Kaup­manna­hafn­ar­svæð­is­ins á kaf, flug­völl­ur­inn á Kastrup myndi lokast, lesta­kerf­ið, þar með talið metro­kerf­ið, myndi lamast, Eyr­ar­sunds­brúin myndi lok­ast. „Ef þetta ger­ist erum við að tala um stjarn­fræði­legar upp­hæð­ir,“ sagði Jeppe Sikker Jen­sen.

Ekki ráð nema í tíma sé tekið  

Sér­fræð­ingar sem danskir fjöl­miðlar hafa talað við, eftir að skýrslan var birt, fagna útkomu henn­ar. Thomas Lykke And­er­sen lektor í bygg­inga­fræðum við Ála­borg­ar­há­skóla og sér­fróður um flóða­varnir sagði í við­tali við dag­blaðið Politi­ken að oft væri reyndin sú að farið væri að hugsa um fyr­ir­byggj­andi aðgerðir eftir að skað­inn væri skeður en betra væri að byrgja brunn­inn fyr­ir­fram.

Hver á að borga?

Flóða­varnir kosta mikla pen­inga og það gerir tjón af völdum flóða sömu­leið­is. Allir sem eru með danska bruna­trygg­ingu borga til­tekna upp­hæð, sem ekki er há, í svo­kall­aðan þjóð­ar­flóða­sjóð. Yfir sjóðnum er stjórn, sem ákveður hvort til­teknar aðstæður kall­ist „storm­flóð“. Ef stjórnin metur það svo getur fólk sótt um bæt­ur. 

Eftir flóðin árið 2017 ákvað bæj­ar­stjórnin í Køge að leggja sér­stakan árlegan skatt á íbúð­ar­hús­næði á til­teknum svæðum „ flóða­hættu­svæð­um“ eins og það er kall­að. Skatt­ur­inn er þús­und krónur danskar per íbúð (tæp­lega 19 þús­und íslenskar). Þótt slíkt gjald hrökkvi ekki til ef til kast­anna kemur er það þó að mati bæj­ar­stjórn­ar­innar í Køge til marks um meiri ábyrgð þeirra sem búa á slíkum svæð­u­m. 

Lea Wem­el­in, umhverf­is­ráð­herra Dana, segir að þetta flóða­varna­mál (eins og hún orð­aði það) sé svo stórt að allir verði að taka höndum saman og vatnið virði ekki bæj­ar­mörk. 

Þótt þessi umfjöllun sé ein­skorðuð við Kaup­manna­höfn og nágrenni tak­markast flóða­hættan ekki við dönsku höf­uð­borg­ina. Hættan nær líka til ann­arra svæða í Dan­mörku og margra ann­arra landa. Í Evr­ópu er Hol­land það land sem lengst er komið í flóða­vörn­um, enda tals­verður hluti lands­ins undir sjáv­ar­máli.  

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Benedikt Gíslason bankastjóri Arion banka
Arion banki með of mikið eigið fé
Nýliðinn ársfjórðungur var góður fyrir Arion banka, samkvæmt nýútgefnu ársfjórðungsuppgjöri hans. Bankastjórinn segir bankann vera með of mikið eigið fé.
Kjarninn 28. október 2020
Tilgangur minnisblaðsins „að ýja að því að það séu öryrkjarnir sem frekastir eru á fleti“
Öryrkjabandalag Íslands segir fjármálaráðherra fara með villandi tölur í minnisblaði sínu.
Kjarninn 28. október 2020
Árni Stefán Árnason
Dýravernd – hallærisleg vanþekking lögmanns – talað gegn stjórnarskrá
Kjarninn 28. október 2020
Frá mótmælum á Austurvelli í fyrra.
Meirihluti vill tillögur Stjórnlagaráðs til grundvallar nýrri stjórnarskrá
Meirihluti er hlynntur því að tillögur Stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar nýrri stjórnarskrá, samkvæmt nýrri skoðanakönnun frá Maskínu. Um það bil 2/3 kjósenda VG segjast hlynnt því, en minnihluti kjósenda hinna ríkisstjórnarflokkanna.
Kjarninn 28. október 2020
Orri Hauksson, forstjóri Símans.
Sjónvarpstekjur Símans hafa aukist um nær allan hagnað félagsins á árinu 2020
Færri ferðamenn skila minni tekjum af reikiþjónustu. Tekjur vegna sjónvarpsþjónustu hafa hins vegar vaxið um 14 prósent milli ára og starfsmönnum fækkað um 50 frá áramótum. Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýju uppgjöri Símans.
Kjarninn 28. október 2020
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Bjarni segir kökumyndband Öryrkjabandalagsins vera misheppnað
Fjármála- og efnahagsráðherra segir það rangt að öryrkjar fái sífellt minni sneið af efnahagskökunni sem íslenskt samfélag baki. ÖBÍ segir ríkisstjórnina hafa ákveðið að auka fátækt sinna skjólstæðinga.
Kjarninn 28. október 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Útlit fyrir að sóttvarnalæknir leggi til hertar aðgerðir
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir er ekki ánægður með stöðu faraldursins og ætlar að skila minnisblaði með tillögum að breyttum sóttvarnaraðgerðum til Svandísar Svavarsdóttur heilbrigðisráðherra fljótlega.
Kjarninn 28. október 2020
Alls segjast um 40 prósent kjósenda að þeir myndu kjósa stjórnarflokkanna þrjá.
Samfylking stækkar, Sjálfstæðisflokkur tapar og Vinstri græn ekki verið minni frá 2016
Fylgi Vinstri grænna heldur áfram að dala og mælist nú tæplega helmingur af því sem flokkurinn fékk í síðustu kosningum. Flokkur forsætisráðherra yrði minnsti flokkurinn á þingi ef kosið yrði í dag.
Kjarninn 28. október 2020
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar