Hundruð milljarða til að verjast sjónum

Vegna hækkandi sjávarborðs þurfa Danir að eyða milljörðum til að koma í veg fyrir að sjórinn leggi undir sig stórt landsvæði.

Kaupamannahöfn flóð sjór loftslagsmál sjávarflóð stormflóð danmörk
Auglýsing

Margar þjóðir standa á næstu ára­tugum frammi fyrir miklum vanda vegna hækk­andi sjáv­ar­borðs. Danir þurfa að eyða millj­örðum til að koma í veg fyrir að sjór­inn leggi undir sig stór land­svæði.

Umræður um hlýnun and­rúms­lofts­ins og sá mikli vandi sem steðjar að mann­kyni hafa verið fyr­ir­ferð­ar­miklar á allra síð­ustu árum. Inn í þá umræðu bland­ast margt: bráðnun jökla og plast­ið, sem eng­inn veit hvernig á að losna við og er ógnun við líf­rík sjáv­ar­ins, ber kannski hæst í þeirri umræðu en áhyggju­efnin eru mörg. Þar á meðal hækk­andi sjáv­ar­borð. 

Síend­ur­tekin flóð

Dan­mörk er eitt þeirra landa sem liggja mjög lágt og þar hafa svokölluð storm­flóð, valdið miklu tjóni á síð­ustu árum. Mestu flóðin verða þegar saman fer stór­streymi (mesti munur flóðs og fjöru), lágur loft­þrýst­ingur og rok. Mörg dæmi eru um slík storm­flóð í Dan­mörku en á síð­ustu ára­tugum hefur þeim fjölgað til muna og mest á allra síð­ustu árum. 3. des­em­ber 1999 gerði mik­inn storm sunn­ar­lega á vest­ur­strönd Jót­lands. Þar hækk­aði sjáv­ar­borð um rúma fimm metra og olli miklu tjóni. Þá var lág­sjávað en í stór­streymi hefði sjáv­ar­borðið hækkað um að minnsta kosti sex metra. 

Auglýsing

Í byrjun nóv­em­ber 2006 olli slíkt flóð miklu tjóni, um það bil 4 þús­und hús skemmd­ust mikið og mörg til við­bótar skemmd­ust minna. Þá hafði verið hvöss vest­an­átt dögum saman sem þrýsti sjónum suður Kattegat og alla leið í Eystra­salt. Þegar storm­inn lægði gekk sjór­inn til baka og olli flóði á svæð­unum fyrir sunnan Litla- og Stóra­belti (badekarseffekt). 

Stíf norð­an­átt hefur sömu­leiðis iðu­lega orðið til að þrýsta sjó inn í Hró­arskeldu­fjörð­inn og valdið miklu tjóni. Danska vík­inga­skipa­safnið er fyrir botni fjarð­ar­ins og nær í sjó fram. Þar hefur margoft orðið tjón af völdum sjávar og margir ótt­ast að sjór geti valdið skemmdum á vík­inga­skip­unum sem safnið hýs­ir. Hug­myndir voru uppi um að flytja safn­ið, jafn­vel rífa hús­ið. Nýj­ustu tíð­indi í þeim efnum eru að til standi að flytja vík­inga­skipin í dóm­kirkj­una í Hró­arskeldu, skammt frá safn­inu. Hús safns­ins yrði hins­vegar áfram á sínum stað og hluti starf­sem­innar sömu­leið­is.

Kostn­að­ar­samar varnir

Í árs­byrjun 2017 gerði mikið flóð á Kaup­manna­hafn­ar­svæð­inu og við Køgebugt, tjónið var metið á 150 millj­ónir danskra króna ( 2.8 millj­arða íslenska). Í fram­haldi af því ákvað stjórn sveit­ar­fé­lag­anna á höf­uð­borg­ar­svæð­inu að fá danska verk­taka­fyr­ir­tækið Cowi til að meta þörf og kostnað við flóða­varnir í Kaup­manna­höfn og ­ná­granna­sveit­ar­fé­lög­un­um. Þetta var í fyrsta skipti í Dan­mörku sem reynt hefur verið að meta slíkt. 

Kaupmannahöfn. Mynd:FlickrSér­fræð­ingar Cowi kynntu skýrsl­una, sem er mjög ítar­leg, fyrir nokkrum dög­um. Jeppe Sikker Jen­sen, einn sér­fræð­ing­anna, sagði að gengið hefði verið út frá því að þeir varn­ar­garðar sem þegar eru komn­ir, til dæmis á Ama­ger og sunnan við Kaup­manna­höfn, yrðu styrktir og jafn­framt gerðir margir nýir. Hann sagði að við gerð flóða­varna væru ýmis sjón­ar­mið sem taka þyrfti til­lit til. Því hærri og öfl­ug­ari sem varn­ar­garð­arnir væru, því örugg­ari væru þeir. Kostn­að­ur­inn yrði jafn­framt meiri og „háir varn­ar­garðar eru sjaldn­ast augna­ynd­i“. 

Jeppe Sikker Jen­sen sagði að miðað við hund­rað ára reikni­líkanið (stór­flóð einu sinni á öld) væri gert ráð fyrir að kostn­að­ur­inn við gerð varn­ar­garða yrði um það bil 22 millj­arðar danskra króna (417 millj­arðar íslenskir). Sú tala væri mjög var­lega áætluð og miðað við þær breyt­ingar sem eiga sér stað þessi árin (eins og kom­ist var að orði) yrði kostn­að­ur­inn lík­lega miklu meiri. 

Hann nefndi líka hvað myndi ger­ast ef miðað væri við stærsta flóð á þús­und árum. Þá færi suð­ur­hluti Kaup­manna­hafn­ar­svæð­is­ins á kaf, flug­völl­ur­inn á Kastrup myndi lokast, lesta­kerf­ið, þar með talið metro­kerf­ið, myndi lamast, Eyr­ar­sunds­brúin myndi lok­ast. „Ef þetta ger­ist erum við að tala um stjarn­fræði­legar upp­hæð­ir,“ sagði Jeppe Sikker Jen­sen.

Ekki ráð nema í tíma sé tekið  

Sér­fræð­ingar sem danskir fjöl­miðlar hafa talað við, eftir að skýrslan var birt, fagna útkomu henn­ar. Thomas Lykke And­er­sen lektor í bygg­inga­fræðum við Ála­borg­ar­há­skóla og sér­fróður um flóða­varnir sagði í við­tali við dag­blaðið Politi­ken að oft væri reyndin sú að farið væri að hugsa um fyr­ir­byggj­andi aðgerðir eftir að skað­inn væri skeður en betra væri að byrgja brunn­inn fyr­ir­fram.

Hver á að borga?

Flóða­varnir kosta mikla pen­inga og það gerir tjón af völdum flóða sömu­leið­is. Allir sem eru með danska bruna­trygg­ingu borga til­tekna upp­hæð, sem ekki er há, í svo­kall­aðan þjóð­ar­flóða­sjóð. Yfir sjóðnum er stjórn, sem ákveður hvort til­teknar aðstæður kall­ist „storm­flóð“. Ef stjórnin metur það svo getur fólk sótt um bæt­ur. 

Eftir flóðin árið 2017 ákvað bæj­ar­stjórnin í Køge að leggja sér­stakan árlegan skatt á íbúð­ar­hús­næði á til­teknum svæðum „ flóða­hættu­svæð­um“ eins og það er kall­að. Skatt­ur­inn er þús­und krónur danskar per íbúð (tæp­lega 19 þús­und íslenskar). Þótt slíkt gjald hrökkvi ekki til ef til kast­anna kemur er það þó að mati bæj­ar­stjórn­ar­innar í Køge til marks um meiri ábyrgð þeirra sem búa á slíkum svæð­u­m. 

Lea Wem­el­in, umhverf­is­ráð­herra Dana, segir að þetta flóða­varna­mál (eins og hún orð­aði það) sé svo stórt að allir verði að taka höndum saman og vatnið virði ekki bæj­ar­mörk. 

Þótt þessi umfjöllun sé ein­skorðuð við Kaup­manna­höfn og nágrenni tak­markast flóða­hættan ekki við dönsku höf­uð­borg­ina. Hættan nær líka til ann­arra svæða í Dan­mörku og margra ann­arra landa. Í Evr­ópu er Hol­land það land sem lengst er komið í flóða­vörn­um, enda tals­verður hluti lands­ins undir sjáv­ar­máli.  

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Yfirmaður Max mála hjá Boeing rekinn
Tilkynnt var um brottreksturinn á stjórnarfundi Boeing í San Antonio í Texas. Forstjóri félagsins hrósaði Kevin McAllister fyrir vel unnin störf.
Kjarninn 22. október 2019
Tímaáætlun um Brexit felld í breska þinginu
Boris Johnson forsætisráðherra segir að nú sé óvissa uppi hjá bresku þjóðinni. Hann lýsti yfir vonbrigðum, en sagði að Bretland myndi fara úr Evrópusambandinu, með einum eða öðrum hætti.
Kjarninn 22. október 2019
HÚH! Best í heimi
Hnitmiðað, áleitið, fyndið!
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um HÚH! Best í heimi þar sem leikhópurinn RaTaTam er í samvinnu við Borgarleikhúsið.
Kjarninn 22. október 2019
Vilja fjölga farþegum í innanlandsflugi um fimmtung
Stjórnvöld ætla sér að bæta grundvöll innanlandsflug hér á landi og er markmiðið að fjöldi farþega með innanlandsflugi verði 440 þúsund árið 2024 en það er rúmlega 70.000 fleiri farþegar en árið 2018.
Kjarninn 22. október 2019
Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins.
Samkeppniseftirlitið segir að nýtt frumvarp muni rýra kjör almennings
Samkeppniseftirlitið segir að nýtt frumvarp, sem meðal annars fellir niður heimild þess til að skjóta málum til dómstóla, valda miklum vonbrigðum. Það mun leggjast gegn samþykkt þess.
Kjarninn 22. október 2019
Eiríkur Ragnarsson
Ekki draga tennurnar úr Samkeppniseftirlitinu
Kjarninn 22. október 2019
Bjarni Benediktsson,fjármála- og efnahagsráðherra.
Skýrsla um tilkomu Íslands á gráa listann væntanleg
Dómsmálaráðherra og fjármálaráðherra ætla að kynna skýrslu um aðdraganda þess að Íslandi var sett á gráa lista FAFT og hvernig stjórnvöld ætli að koma landinu af listanum.
Kjarninn 22. október 2019
Kvikan
Kvikan
Aðlögun kaþólsku kirkjunnar, peningaþvætti á Íslandi og vandræði Deutsche Bank
Kjarninn 22. október 2019
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar