Hundruð milljarða til að verjast sjónum

Vegna hækkandi sjávarborðs þurfa Danir að eyða milljörðum til að koma í veg fyrir að sjórinn leggi undir sig stórt landsvæði.

Kaupamannahöfn flóð sjór loftslagsmál sjávarflóð stormflóð danmörk
Auglýsing

Margar þjóðir standa á næstu áratugum frammi fyrir miklum vanda vegna hækkandi sjávarborðs. Danir þurfa að eyða milljörðum til að koma í veg fyrir að sjórinn leggi undir sig stór landsvæði.

Umræður um hlýnun andrúmsloftsins og sá mikli vandi sem steðjar að mannkyni hafa verið fyrirferðarmiklar á allra síðustu árum. Inn í þá umræðu blandast margt: bráðnun jökla og plastið, sem enginn veit hvernig á að losna við og er ógnun við lífrík sjávarins, ber kannski hæst í þeirri umræðu en áhyggjuefnin eru mörg. Þar á meðal hækkandi sjávarborð. 

Síendurtekin flóð

Danmörk er eitt þeirra landa sem liggja mjög lágt og þar hafa svokölluð stormflóð, valdið miklu tjóni á síðustu árum. Mestu flóðin verða þegar saman fer stórstreymi (mesti munur flóðs og fjöru), lágur loftþrýstingur og rok. Mörg dæmi eru um slík stormflóð í Danmörku en á síðustu áratugum hefur þeim fjölgað til muna og mest á allra síðustu árum. 3. desember 1999 gerði mikinn storm sunnarlega á vesturströnd Jótlands. Þar hækkaði sjávarborð um rúma fimm metra og olli miklu tjóni. Þá var lágsjávað en í stórstreymi hefði sjávarborðið hækkað um að minnsta kosti sex metra. 

Auglýsing

Í byrjun nóvember 2006 olli slíkt flóð miklu tjóni, um það bil 4 þúsund hús skemmdust mikið og mörg til viðbótar skemmdust minna. Þá hafði verið hvöss vestanátt dögum saman sem þrýsti sjónum suður Kattegat og alla leið í Eystrasalt. Þegar storminn lægði gekk sjórinn til baka og olli flóði á svæðunum fyrir sunnan Litla- og Stórabelti (badekarseffekt). 

Stíf norðanátt hefur sömuleiðis iðulega orðið til að þrýsta sjó inn í Hróarskeldufjörðinn og valdið miklu tjóni. Danska víkingaskipasafnið er fyrir botni fjarðarins og nær í sjó fram. Þar hefur margoft orðið tjón af völdum sjávar og margir óttast að sjór geti valdið skemmdum á víkingaskipunum sem safnið hýsir. Hugmyndir voru uppi um að flytja safnið, jafnvel rífa húsið. Nýjustu tíðindi í þeim efnum eru að til standi að flytja víkingaskipin í dómkirkjuna í Hróarskeldu, skammt frá safninu. Hús safnsins yrði hinsvegar áfram á sínum stað og hluti starfseminnar sömuleiðis.

Kostnaðarsamar varnir

Í ársbyrjun 2017 gerði mikið flóð á Kaupmannahafnarsvæðinu og við Køgebugt, tjónið var metið á 150 milljónir danskra króna ( 2.8 milljarða íslenska). Í framhaldi af því ákvað stjórn sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu að fá danska verktakafyrirtækið Cowi til að meta þörf og kostnað við flóðavarnir í Kaupmannahöfn og nágrannasveitarfélögunum. Þetta var í fyrsta skipti í Danmörku sem reynt hefur verið að meta slíkt. 

Kaupmannahöfn. Mynd:FlickrSérfræðingar Cowi kynntu skýrsluna, sem er mjög ítarleg, fyrir nokkrum dögum. Jeppe Sikker Jensen, einn sérfræðinganna, sagði að gengið hefði verið út frá því að þeir varnargarðar sem þegar eru komnir, til dæmis á Amager og sunnan við Kaupmannahöfn, yrðu styrktir og jafnframt gerðir margir nýir. Hann sagði að við gerð flóðavarna væru ýmis sjónarmið sem taka þyrfti tillit til. Því hærri og öflugari sem varnargarðarnir væru, því öruggari væru þeir. Kostnaðurinn yrði jafnframt meiri og „háir varnargarðar eru sjaldnast augnayndi“. 

Jeppe Sikker Jensen sagði að miðað við hundrað ára reiknilíkanið (stórflóð einu sinni á öld) væri gert ráð fyrir að kostnaðurinn við gerð varnargarða yrði um það bil 22 milljarðar danskra króna (417 milljarðar íslenskir). Sú tala væri mjög varlega áætluð og miðað við þær breytingar sem eiga sér stað þessi árin (eins og komist var að orði) yrði kostnaðurinn líklega miklu meiri. 

Hann nefndi líka hvað myndi gerast ef miðað væri við stærsta flóð á þúsund árum. Þá færi suðurhluti Kaupmannahafnarsvæðisins á kaf, flugvöllurinn á Kastrup myndi lokast, lestakerfið, þar með talið metrokerfið, myndi lamast, Eyrarsundsbrúin myndi lokast. „Ef þetta gerist erum við að tala um stjarnfræðilegar upphæðir,“ sagði Jeppe Sikker Jensen.

Ekki ráð nema í tíma sé tekið  

Sérfræðingar sem danskir fjölmiðlar hafa talað við, eftir að skýrslan var birt, fagna útkomu hennar. Thomas Lykke Andersen lektor í byggingafræðum við Álaborgarháskóla og sérfróður um flóðavarnir sagði í viðtali við dagblaðið Politiken að oft væri reyndin sú að farið væri að hugsa um fyrirbyggjandi aðgerðir eftir að skaðinn væri skeður en betra væri að byrgja brunninn fyrirfram.

Hver á að borga?

Flóðavarnir kosta mikla peninga og það gerir tjón af völdum flóða sömuleiðis. Allir sem eru með danska brunatryggingu borga tiltekna upphæð, sem ekki er há, í svokallaðan þjóðarflóðasjóð. Yfir sjóðnum er stjórn, sem ákveður hvort tilteknar aðstæður kallist „stormflóð“. Ef stjórnin metur það svo getur fólk sótt um bætur. 

Eftir flóðin árið 2017 ákvað bæjarstjórnin í Køge að leggja sérstakan árlegan skatt á íbúðarhúsnæði á tilteknum svæðum „ flóðahættusvæðum“ eins og það er kallað. Skatturinn er þúsund krónur danskar per íbúð (tæplega 19 þúsund íslenskar). Þótt slíkt gjald hrökkvi ekki til ef til kastanna kemur er það þó að mati bæjarstjórnarinnar í Køge til marks um meiri ábyrgð þeirra sem búa á slíkum svæðum. 

Lea Wemelin, umhverfisráðherra Dana, segir að þetta flóðavarnamál (eins og hún orðaði það) sé svo stórt að allir verði að taka höndum saman og vatnið virði ekki bæjarmörk. 

Þótt þessi umfjöllun sé einskorðuð við Kaupmannahöfn og nágrenni takmarkast flóðahættan ekki við dönsku höfuðborgina. Hættan nær líka til annarra svæða í Danmörku og margra annarra landa. Í Evrópu er Holland það land sem lengst er komið í flóðavörnum, enda talsverður hluti landsins undir sjávarmáli.  

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hólmfríður Árnadóttir menntunarfræðingur og Heiða Guðný Ásgeirsdóttir bóndi skipa 1. og 2. sæti á lista Vinstri grænna í Suðurkjördæmi.
Þjórsáin okkar allra
Kjarninn 25. júlí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir ríkisstjórnina ræða málin í þaula og hafa verið í meginatriðum samstíga um aðgerðir í faraldrinum hingað til.
Stjórnmálin falli ekki í þá freistni að gera sóttvarnir að „pólitísku bitbeini“
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir samstöðu í ríkisstjórn um þær hertu aðgerðir sem tóku gildi í dag. Hún segist vilja forðast að sóttvarnir verði að pólitísku bitbeini fyrir kosningar og telur að það muni reyna á stjórnmálin á næstu vikum.
Kjarninn 25. júlí 2021
Steypiregnið ógurlega
Steypiregn er klárlega orðið tíðara og umfangsmeira en áður var. Öll rök hníga að tengingu við hlýnun lofthjúps jarðar. Í tilviki flóðanna í Þýskalandi og víðar hefur landmótun, aukið þéttbýli og minni skilningur samfélaga á eðli vatnsfalla áhrif.
Kjarninn 25. júlí 2021
Ísraelsk stjórnvöld sömdu við lyfjafyrirtækið Pfizer um bóluefni og rannsóknir samhliða bólusetningum.
Alvarlega veikum fjölgar í Ísrael
Það er gjá á milli fjölda smita og fjölda alvarlegra veikra í Ísrael nú miðað við fyrstu bylgju faraldursins. Engu að síður hafa sérfræðingar áhyggjur af þróuninni. Um 60 prósent þjóðarinnar er bólusett.
Kjarninn 25. júlí 2021
Danska smurbrauðið nýtur nú aukinna vinsælda meðal matgæðinga í heimalandinu.
Endurkoma smurbrauðsins
Flestir Íslendingar kannast við danska smurbrauðið, smørrebrød. Eftir að alls kyns skyndibitar komu til sögunnar döluðu vinsældirnar en nú nýtur smurbrauðið sívaxandi vinsælda. Nýir staðir skjóta upp kollinum og þeir gömlu upplifa sannkallaða endurreisn.
Kjarninn 25. júlí 2021
Fjallahjólabrautin við Austurkór var eitt verkefna sem valið var til framkvæmda af íbúum í íbúðalýðræðisverkefninu Okkar Kópavogur í fyrra.
Kópavogsbær skoðar flötu fjallahjólabrautina betur eftir holskeflu athugasemda
Kópavogsbær hefur boðað að fjallahjólabraut við Austurkór í Kópavogi verði tekin til nánari skoðunar, eftir fjölda athugasemda frá svekktum íbúum þess efnis að brautin gagnist lítið við fjallahjólreiðar.
Kjarninn 24. júlí 2021
Með stafrænum kórónuveirupassa fæst QR kóði sem sýna þarf á hinum ýmsu stöðum.
Munu þurfa að framvísa kórónuveirupassa til að fara út að borða
Evrópska bólusetningarvottorðið hefur verið notað vegna ferðalaga innan álfunnar síðan í upphafi mánaðar. Í Danmörku hefur fólk þurft að sýna sambærilegt vottorð til að sækja samkomustaði og svipað er nú uppi á teningnum á Ítalíu og í Frakklandi.
Kjarninn 24. júlí 2021
Eldgosið í Geldingadölum hefur verið mikið sjónarspil. Nú virðist það í rénun.
Ráðherra veitir nafni nýja hraunsins formlega blessun sína
Eins og lög gera ráð fyrir hefur Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra staðfest nafngift nýja hraunsins í landi Grindavíkurbæjar. Fagradalshraun mun það heita um ókomna framtíð.
Kjarninn 24. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar