Nýtt vopnakapphlaup í uppsiglingu

Tveir stórir vopnasamningar milli máttugustu ríkja heims hafa rofnað á síðustu árum og útlit er fyrir að fleiri þeirra muni enda á næstunni. Hernaðarsérfræðingar óttast þess að nýtt vopnakapphlaup sé í vændum á milli ríkja í óstöðugu valdajafnvægi.

Óttast er að framleiðsla meðaldrægra kjarnorkuflauga aukist í Bandaríkjunum, Rússlandi og Kína.
Óttast er að framleiðsla meðaldrægra kjarnorkuflauga aukist í Bandaríkjunum, Rússlandi og Kína.
Auglýsing

Rík­is­stjórn Banda­ríkj­anna hefur verið iðin við að segja sig úr alþjóð­legum samn­ingum og hótað frek­ari úrsögn, fari önnur ríki ekki að skil­málum henn­ar. Nýrift­ur ­samn­ingur við Rúss­land er tal­inn skapa vett­vang fyrir vopna­kapp­hlaup, sem nú þegar virð­ist vera í start­hol­un­um, en óvíst er hvort nýr vopna­samn­ingur náist sem myndi halda her­gagna­fram­leiðslu í skefj­um.

INF ­samn­ing­ur­inn

Síð­asti föstu­dagur mark­aði form­leg enda­lok vopna­samn­ings milli Rúss­lands og Banda­ríkj­anna um bann á fram­leiðslu með­al­drægra kjarn­orkuflauga. Sam­komu­lag­ið, sem í dag­legu tali er kall­að INF, var sett á árið 1987 og var mik­il­vægur þáttur í enda­lokum Kalda stríðs­ins á níunda ára­tugn­um.

Hins vegar hefur samn­ing­ur­inn verið í upp­námi á síð­ustu árum. Banda­ríkja­stjórn ásak­aði rík­is­stjórn Rúss­lands um að hafa gengið á bak orða sinna með æfinga­skotum árið 2014. Sam­kvæmt tals­mönnum Banda­ríkja­hers hafa Rússar fram­leitt teg­und kjarn­orkuflaugar sem sér­fræð­ingar telja að geti verið skotið upp í um 2 þús­und kíló­metra fjar­lægð frá áfanga­stað. Rússar neit­uðu ásök­unum og svör­uðu með því að ásaka Banda­ríkja­menn um að hafa gerst sjálfir brot­legir á samn­ingn­um. 

Auglýsing

Hvor­ugt ríkið hefur birt sann­anir um brot á samn­ingnum opin­ber­lega, en NATO tók undir með Banda­ríkja­mönnum á aðal­fundi þeirra í fyrra­sum­ar. Þar sögðu tals­menn hern­að­ar­banda­lags­ins meint brot Rússa vera „senni­leg­asta túlk­un­in“ á þau gögn sem þeir bjuggu yfir.

Í októ­ber í fyrra hót­aði svo Don­ald Trump ­for­seti Banda­ríkj­anna því að rifta samn­ingnum við Rúss­land vegna meintra brota, svari rík­is­stjórn Rúss­lands ekki kröfum þeirra. Rúss­land stóð fast í sinni afstöðu og svo fór að Trump til­kynnti end­an­lega að sam­komu­lag­inu yrði rift með hálfs árs fyr­ir­vara síð­asta febr­ú­ar.

Ekki fyrir hern­að­ar­skuld­bind­ingar

Þetta er ekki í fyrsta skiptið sem sitj­andi Banda­ríkja­for­seti ger­ist kröfu­harð­ari í hern­að­ar­málum á alþjóða­vett­vangi. Á leið­toga­fund­i NATO í fyrra lét for­set­inn í veðri vaka að Banda­ríkin segðu sig úr hern­að­ar­banda­lag­inu ef hin aðild­ar­ríkin myndu ekki auka fjár­veit­ingar sínar í það. Einnig lét hann rifta svoköll­uðum kjarn­orku-­samn­ingi við Íran í maí í fyrra, en samn­ingnum var ætlað að stemma stigu við kjarn­orku­fram­leiðslu lands­ins. 

Eftir nýliðin samn­ings­slit milli Rúss­lands og Banda­ríkj­anna er aðeins einn vopna­samn­ingur í gildi milli land­anna, sem ber heit­ið ­New Start. Sá samn­ingur kveður á um hámarks­fjölda kjarn­orku­odda í hvoru land­inu, en sam­kvæmt blaða­manni Al Jazeera er útlit fyrir að að honum ljúki án end­ur­nýj­unar árið 2021.

Sorfið gæti til stáls milli Donald Trump Bandaríkjaforseta og Vladimir Pútín, forseta Rússlands.

Vopna­kapp­hlaup í upp­sigl­ingu?

Sér­fræð­ingar í hern­að­ar­málum segja riftun hern­að­ar­samn­inga Banda­ríkj­anna við Rúss­land auka lík­urnar á alþjóð­legu vopna­kapp­hlaupi. Banda­ríkja­for­seti virð­ist einnig hafa haft vopna­kapp­hlaup í huga, en í rök­stuðn­ingi sínum fyrir ætl­aða rift­un IN­F ­samn­ings­ins í fyrra sagði hann það vera ósann­gjarnt að Kína væri ekki hluti af hern­að­ar­sam­komu­lag­inu. Banda­ríska varn­ar­mála­ráðu­neytið hefur fylgst með vopna­fram­leiðslu þar í landi, en sam­kvæmt árs­gam­alli skýrslu þaðan hafa umsvif Kín­verska hers­ins vaxið ört á und­an­förnum árum. Meðal ann­ars hafa Kín­verjar bætt við eld­flaugum í vopna­búr sitt, sem myndu gera Banda­ríkj­unum erfitt fyrir ef til stríðs kæmi milli land­anna. 

„Það er ástæða fyrir því að Kína og aðrir séu með þær, og það er ástæða fyrir því að Rúss­land sé að þróa þær,“ segir kjarn­orku­sér­fræð­ingur um eld­flaug­arnar í við­tali við vef­mið­il­inn Vox.

Alþjóð­legt vopna­kapp­hlaup virð­ist því vera í start­hol­un­um. Til að mynda sagð­ist Mark Esper, varn­ar­mála­ráð­herra ­Banda­ríkj­anna, vilja flytja með­al­drægar eld­flaugar til Aust­ur-Asíu núna um helg­ina, rétt eftir að samn­ingnum við Rúss­land hafði verið rift. Aðspurður hvort vopna­kapp­hlaup sé í vænd­um, svar­aði utan­rík­is­ráð­herra Rúss­lands því að valið væri í höndum Banda­ríkj­anna. Hins vegar bætti hann við að ef til vopna­kapp­hlaups kæmi myndu Rússar aldrei tapa. 

Hins veg­ar, þrátt fyrir fyrri yfir­lýs­ing­ar, er ekki víst hvort yfir­völd í Banda­ríkj­unum og Rúss­landi vilji taka þátt í vopna­kapp­hlaupi. Banda­ríkja­for­seti hefur lýst því yfir að hann vilji gera nýjan vopna­samn­ing og fá Kína að ­samn­inga­borð­inu. Rúss­nesk yfir­völd hafa einnig lýst því yfir að þau vilja halda núgild­andi samn­inga í heiðri, þrátt fyrir ásak­anir um meint samn­ings­brot á INF.

Annað mál gildir um Kína, en tals­maður utan­rík­is­ráðu­neyt­is­ins þar í landi gaf út yfir­lýs­ingu í síð­ustu viku þess efnis að „Kína muni á engan hátt sam­þykkja fjöl­hliða IN­F ­samn­ing“. Sam­kvæmt stjórn­mála­fræð­ingn­um Chris Miller út­skýrist tregða Kín­verja við að ná samn­ingi um stöðvun á fram­leiðslu slíkra vopna á því að vopna­búrið þeirra er ekki jafn­stórt og í Banda­ríkj­unum eða Rúss­land­i. 

Riftun hern­að­ar­samn­inga gæti því leitt til vopna­kapp­hlaups milli þriggja valda­mestu þjóða heims­ins, fari svo að ein­hver þeirra vilji ekki ná nýju sam­komu­lagi innan skamms. Þó er lík­legt að Banda­ríkin og Rúss­land vilji leita ann­arra leiða, en óvíst er með Kína, sem gæti viljað auka fram­leiðslu sína á eld­flaugum þar til við­kvæmu jafn­vægi er náð við hin tvö rík­in.

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Björn H. Halldórsson
Hafnar „ávirðingum“ í skýrslu innri endurskoðanda Reykjavíkurborgar
Framkvæmdastjóri SORPU segir að á þeim 12 ára tíma sem hann hefur gegnt stöðu framkvæmdastjóra hafi aldrei verið gerðar athugasemdir við störf hans.
Kjarninn 22. janúar 2020
Bankakerfið dregst saman
Eignir innlánsstofnanna á Íslandi hafa verið að dragast saman að undanförnu.
Kjarninn 22. janúar 2020
Gas- og jarðgerðarstöðin sem á að rísa í Gufunesi.
Framkvæmdastjóri Sorpu látinn víkja eftir svarta skýrslu innri endurskoðunar
Alvarlegur misbrestur var á upplýsingagjöf framkvæmdastjóra Sorpu til stjórnar fyrirtækisins. Afleiðingin var að framkvæmdakostnaður vegna gas- og jarðgerðarkostnaðar fór langt fram úr áætlunum.
Kjarninn 22. janúar 2020
Gylfi Magnússon
Gylfi Magnússon nýr forseti viðskiptafræðideildar HÍ
Fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra hefur verið kjörinn forseti viðskiptafræðideildar Háskóla Íslands næstu tvö árin.
Kjarninn 22. janúar 2020
Halla Gunnarsdóttir
Húsmóðirin og leikskólinn
Kjarninn 22. janúar 2020
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Forsætisráðherra leggur fram frumvarp um varnir gegn hagsmunaárekstrum
Hagsmunaverðir verða að skrá sig, fyrrverandi ráðherrar verða að bíða í sex mánuði áður en þeir ráða sig til hagsmunasamtaka eftir að hafa látið af störfum og ráðamenn verða að gefa upp fjárhagslega hagsmuni sína, verði nýtt frumvarp að lögum.
Kjarninn 22. janúar 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Íslenskt fyrirtæki á CES og FBI vill bakdyr að iPhone
Kjarninn 22. janúar 2020
Kallað eftir því að ÁTVR aðgreini tekjur af tóbaki og áfengi
Fyrirspurn liggur fyrir á Alþingi þar sem farið er fram á að ÁTVR sundurliði tekjur af tóbaks- og áfengissölu. ÁTVR hefur ekki viljað gera það hingað til. Í ársreikningi má þó sjá að allt bendir til þess að tóbakssala sé að niðurgreiða áfengissölu.
Kjarninn 22. janúar 2020
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar