Nýtt vopnakapphlaup í uppsiglingu

Tveir stórir vopnasamningar milli máttugustu ríkja heims hafa rofnað á síðustu árum og útlit er fyrir að fleiri þeirra muni enda á næstunni. Hernaðarsérfræðingar óttast þess að nýtt vopnakapphlaup sé í vændum á milli ríkja í óstöðugu valdajafnvægi.

Óttast er að framleiðsla meðaldrægra kjarnorkuflauga aukist í Bandaríkjunum, Rússlandi og Kína.
Óttast er að framleiðsla meðaldrægra kjarnorkuflauga aukist í Bandaríkjunum, Rússlandi og Kína.
Auglýsing

Rík­is­stjórn Banda­ríkj­anna hefur verið iðin við að segja sig úr alþjóð­legum samn­ingum og hótað frek­ari úrsögn, fari önnur ríki ekki að skil­málum henn­ar. Nýrift­ur ­samn­ingur við Rúss­land er tal­inn skapa vett­vang fyrir vopna­kapp­hlaup, sem nú þegar virð­ist vera í start­hol­un­um, en óvíst er hvort nýr vopna­samn­ingur náist sem myndi halda her­gagna­fram­leiðslu í skefj­um.

INF ­samn­ing­ur­inn

Síð­asti föstu­dagur mark­aði form­leg enda­lok vopna­samn­ings milli Rúss­lands og Banda­ríkj­anna um bann á fram­leiðslu með­al­drægra kjarn­orkuflauga. Sam­komu­lag­ið, sem í dag­legu tali er kall­að INF, var sett á árið 1987 og var mik­il­vægur þáttur í enda­lokum Kalda stríðs­ins á níunda ára­tugn­um.

Hins vegar hefur samn­ing­ur­inn verið í upp­námi á síð­ustu árum. Banda­ríkja­stjórn ásak­aði rík­is­stjórn Rúss­lands um að hafa gengið á bak orða sinna með æfinga­skotum árið 2014. Sam­kvæmt tals­mönnum Banda­ríkja­hers hafa Rússar fram­leitt teg­und kjarn­orkuflaugar sem sér­fræð­ingar telja að geti verið skotið upp í um 2 þús­und kíló­metra fjar­lægð frá áfanga­stað. Rússar neit­uðu ásök­unum og svör­uðu með því að ásaka Banda­ríkja­menn um að hafa gerst sjálfir brot­legir á samn­ingn­um. 

Auglýsing

Hvor­ugt ríkið hefur birt sann­anir um brot á samn­ingnum opin­ber­lega, en NATO tók undir með Banda­ríkja­mönnum á aðal­fundi þeirra í fyrra­sum­ar. Þar sögðu tals­menn hern­að­ar­banda­lags­ins meint brot Rússa vera „senni­leg­asta túlk­un­in“ á þau gögn sem þeir bjuggu yfir.

Í októ­ber í fyrra hót­aði svo Don­ald Trump ­for­seti Banda­ríkj­anna því að rifta samn­ingnum við Rúss­land vegna meintra brota, svari rík­is­stjórn Rúss­lands ekki kröfum þeirra. Rúss­land stóð fast í sinni afstöðu og svo fór að Trump til­kynnti end­an­lega að sam­komu­lag­inu yrði rift með hálfs árs fyr­ir­vara síð­asta febr­ú­ar.

Ekki fyrir hern­að­ar­skuld­bind­ingar

Þetta er ekki í fyrsta skiptið sem sitj­andi Banda­ríkja­for­seti ger­ist kröfu­harð­ari í hern­að­ar­málum á alþjóða­vett­vangi. Á leið­toga­fund­i NATO í fyrra lét for­set­inn í veðri vaka að Banda­ríkin segðu sig úr hern­að­ar­banda­lag­inu ef hin aðild­ar­ríkin myndu ekki auka fjár­veit­ingar sínar í það. Einnig lét hann rifta svoköll­uðum kjarn­orku-­samn­ingi við Íran í maí í fyrra, en samn­ingnum var ætlað að stemma stigu við kjarn­orku­fram­leiðslu lands­ins. 

Eftir nýliðin samn­ings­slit milli Rúss­lands og Banda­ríkj­anna er aðeins einn vopna­samn­ingur í gildi milli land­anna, sem ber heit­ið ­New Start. Sá samn­ingur kveður á um hámarks­fjölda kjarn­orku­odda í hvoru land­inu, en sam­kvæmt blaða­manni Al Jazeera er útlit fyrir að að honum ljúki án end­ur­nýj­unar árið 2021.

Sorfið gæti til stáls milli Donald Trump Bandaríkjaforseta og Vladimir Pútín, forseta Rússlands.

Vopna­kapp­hlaup í upp­sigl­ingu?

Sér­fræð­ingar í hern­að­ar­málum segja riftun hern­að­ar­samn­inga Banda­ríkj­anna við Rúss­land auka lík­urnar á alþjóð­legu vopna­kapp­hlaupi. Banda­ríkja­for­seti virð­ist einnig hafa haft vopna­kapp­hlaup í huga, en í rök­stuðn­ingi sínum fyrir ætl­aða rift­un IN­F ­samn­ings­ins í fyrra sagði hann það vera ósann­gjarnt að Kína væri ekki hluti af hern­að­ar­sam­komu­lag­inu. Banda­ríska varn­ar­mála­ráðu­neytið hefur fylgst með vopna­fram­leiðslu þar í landi, en sam­kvæmt árs­gam­alli skýrslu þaðan hafa umsvif Kín­verska hers­ins vaxið ört á und­an­förnum árum. Meðal ann­ars hafa Kín­verjar bætt við eld­flaugum í vopna­búr sitt, sem myndu gera Banda­ríkj­unum erfitt fyrir ef til stríðs kæmi milli land­anna. 

„Það er ástæða fyrir því að Kína og aðrir séu með þær, og það er ástæða fyrir því að Rúss­land sé að þróa þær,“ segir kjarn­orku­sér­fræð­ingur um eld­flaug­arnar í við­tali við vef­mið­il­inn Vox.

Alþjóð­legt vopna­kapp­hlaup virð­ist því vera í start­hol­un­um. Til að mynda sagð­ist Mark Esper, varn­ar­mála­ráð­herra ­Banda­ríkj­anna, vilja flytja með­al­drægar eld­flaugar til Aust­ur-Asíu núna um helg­ina, rétt eftir að samn­ingnum við Rúss­land hafði verið rift. Aðspurður hvort vopna­kapp­hlaup sé í vænd­um, svar­aði utan­rík­is­ráð­herra Rúss­lands því að valið væri í höndum Banda­ríkj­anna. Hins vegar bætti hann við að ef til vopna­kapp­hlaups kæmi myndu Rússar aldrei tapa. 

Hins veg­ar, þrátt fyrir fyrri yfir­lýs­ing­ar, er ekki víst hvort yfir­völd í Banda­ríkj­unum og Rúss­landi vilji taka þátt í vopna­kapp­hlaupi. Banda­ríkja­for­seti hefur lýst því yfir að hann vilji gera nýjan vopna­samn­ing og fá Kína að ­samn­inga­borð­inu. Rúss­nesk yfir­völd hafa einnig lýst því yfir að þau vilja halda núgild­andi samn­inga í heiðri, þrátt fyrir ásak­anir um meint samn­ings­brot á INF.

Annað mál gildir um Kína, en tals­maður utan­rík­is­ráðu­neyt­is­ins þar í landi gaf út yfir­lýs­ingu í síð­ustu viku þess efnis að „Kína muni á engan hátt sam­þykkja fjöl­hliða IN­F ­samn­ing“. Sam­kvæmt stjórn­mála­fræð­ingn­um Chris Miller út­skýrist tregða Kín­verja við að ná samn­ingi um stöðvun á fram­leiðslu slíkra vopna á því að vopna­búrið þeirra er ekki jafn­stórt og í Banda­ríkj­unum eða Rúss­land­i. 

Riftun hern­að­ar­samn­inga gæti því leitt til vopna­kapp­hlaups milli þriggja valda­mestu þjóða heims­ins, fari svo að ein­hver þeirra vilji ekki ná nýju sam­komu­lagi innan skamms. Þó er lík­legt að Banda­ríkin og Rúss­land vilji leita ann­arra leiða, en óvíst er með Kína, sem gæti viljað auka fram­leiðslu sína á eld­flaugum þar til við­kvæmu jafn­vægi er náð við hin tvö rík­in.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Á Fossvogsbletti 2 stendur einbýlishús og geymsluhúsnæði.
Borgin steig inn í 140 milljóna fasteignakaup í Fossvogsdal
Borgarráð Reykjavíkurborgar samþykkti á dögunum að nýta forkaupsrétt sinn að fasteignum á Fossvogsbletti 2. Fjárfestingafélag ætlaði að kaupa eignina á 140 milljónir og gengur borgin inn í þau viðskipti.
Kjarninn 27. júní 2022
Sífellt fleiri notendur kjósa að nálgast sjónvarpsþjónustu í gegnum aðrar leiðir en með leigu á myndlykli.
Enn dregst leiga á myndlyklum saman en tekjur vegna sjónvarps halda áfram að aukast
Tekjur fjarskiptafyrirtækja vegna sjónvarpsþjónustu hafa rokið upp á síðustu árum. Þær voru 3,8 milljarðar króna á árinu 2017 en 14,9 milljarðar króna í fyrra. Þorri nýrra tekna í fyrra var vegna sjónvarpsþjónustu.
Kjarninn 27. júní 2022
Hagstofan býst við að hagvöxtur verði enn kröftugri en spáð var í lok vetrar
Hagstofan býst við því að hagvöxtur verði 5,1 prósent á árinu og 2,9 prósent á næsta ári, samkvæmt nýrri þjóðhagsspá. Búist er við því að um 1,6 milljónir ferðamanna sæki landið heim í ár, en fyrri spá gerði ráð fyrir 1,4 milljónum ferðamanna.
Kjarninn 27. júní 2022
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir er utanríkisráðherra.
Telja að upplýsingar um fjölda sérstakra vegabréfa geti skaðað tengsl við önnur ríki
Utanríkisráðuneytið vill ekki segja hversu mörg sérstök vegabréf það hefur gefið út til útlendinga á grundvelli nýlegrar reglugerðar. Það telur ekki hægt að útiloka neikvæð viðbrögð ótilgreindra erlendra stjórnvalda ef þau frétta af vegabréfaútgáfunni.
Kjarninn 27. júní 2022
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Fjármálaráðuneytið segist ekki hafa yfirlit yfir fjársópseignirnar sem seldar voru leynilega
Fjármála- og efnahagsráðuneytið segist ekki hafa komið að ákvörðunum um ráðstöfun eigna sem féllu íslenska ríkinu í skaut vegna stöðugleikasamninga við kröfuhafa föllnu bankanna.
Kjarninn 27. júní 2022
Frá brautarpalli við aðallestarstöðina í þýsku borginni Speyer. Ef til vill hafa einhverjir þessara farþega nýtt sér níu evru miðann.
Aðgangur að almenningssamgöngum í heilan mánuð fyrir níu evrur
Níu evru miðinn gildir í allar svæðisbundnar samgöngur í Þýskalandi til loka ágústmánaðar. Þetta samgönguátak er hluti af aðgerðapakka stjórnvalda vegna vaxandi verðbólgu og hækkandi orkuverðs en er einnig ætlað að stuðla að umhverfisvænni ferðavenjum.
Kjarninn 26. júní 2022
Steingrímur J. Sigfússon hætti á þingi í fyrrahaust. Síðan þá hefur hann verið skipaður til að leiða tvo hópa á vegum ríkisstjórnarinnar.
Steingrímur J., Óli Björn og Eygló skipuð í stýrihóp til að endurskoða örorkukerfið
Fyrrverandi formaður Vinstri grænna, þingmaður Sjálfstæðisflokks, fyrrverandi félagsmálaráðherra og aðstoðarmaður ríkisstjórnarinnar mynda stýrihóp sem á að endurskoða örorkulífeyriskerfið. Hópurinn á að skila af sér eftir tvö ár. Ingu Sæland er óglatt.
Kjarninn 26. júní 2022
Örn Bárður Jónsson
Veðurfræðingar án framtíðar!
Kjarninn 26. júní 2022
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar