Samsett mynd

Eðlisbreyting á akstursgreiðslum til þingmanna eftir að þær voru gerðar opinberar

Greiðslur til þingmanna vegna aksturs hafa dregist verulega saman eftir að ákveðið var að birta þær á vef Alþingis. Í ár nema greiðslur vegna notkunar eigin bifreiðar 14 prósent af því sem þær námu árið 2017. Sá sem fékk hæstu endurgreiðslurnar á því ári hefur ekki fengið eina krónu í endurgreiðslu vegna eigin bifreiðar í ár.

Á fyrstu sjö mánuðum ársins 2019 fengu þingmenn landsins alls tæplega 2,4 milljónir króna endurgreiddar frá Alþingi vegna aksturs eigin bifreiða. Ef endurgreiðslur verða sambærilega næstu fimm mánuði ársins munu heildargreiðslur vegna aksturs eigin bifreiða verða um 4,1 milljón króna á þessu ári. 

Alls hafa þing­menn síðan til við­bótar leigt sér bíla­leigu­bíla fyrir 11,1 millj­ónir króna á fyrstu sjö mán­uðum árs­ins og fengið um 1,8 milljón króna endurgreiddar vegna eldsneytiskostnaðar, greiðslna vegna notkunar á jarðgöngum og töku leigubíla. Framreiknað má búast við því að heildarkostnaður þingmanna vegna aksturs verði um 26,1 milljón króna. 

Allt árið 2018 námu greiðslur vegna notkunar á eigin bifreiðum 8,4 milljónum króna og því ættu þær að óbreyttu að helmingast milli ára. Þá notuðu þingmenn líka bílaleigubíla fyrir alls 19,3 milljónir króna og fengu endurgreiðslur vegna eldsneytis, jarðganga og leigubíla upp á tæplega 3,2 milljónir króna. Samanlagt var því kostnaðurinn í fyrra 30,7 milljónir króna.

Auglýsing

Þegar notkunin er borin saman við árið 2017, þegar endurgreiðslur úr opinberum sjóðum vegna notkunar þingmanna á eigin bifreiðum námu samtals 29,6 milljónum króna, þá hefur orðið eðlisbreyting. Væntar greiðslur í ár eru um 14 prósent af því sem var endurgreitt í vasa þingmanna vegna kostnaðar sem varð til við notkun á eigin bifreiðum á því ári. Þá námu meðalgreiðslur á mánuði 2,4 miljónum króna, sem er sama upphæð og þingmenn hafa krafist endurgreiðslu á frá byrjun árs og út júlímánuð 2019. 

Þetta má sjá í tölum um greiðslur til þingmanna sem birtar eru á vef Alþingis.

Gegnsæi skilar sér

Þegar kostnaður vegna bílaleigubíla, eldsneytis, jarðganga og leigubíla er talinn með var kostnaðurinn vegna aksturs þingmanna á árinu 2017 alls 42,7 milljónir króna. Kostnaðurinn hefur því dregist saman, í krónum talið og án tillits til verðbólgu, um tæplega 40 prósent. 

Vert að taka fram að árið 2017 var ansi sérstakt. Þá voru einungis 66 þingfundardagar og 14 dagar teknir frá undir nefndarfundi. Ástæðan var vegna stjórnarmyndunarviðræðna eftir kosningarnar 2016, sem drógust inn á árið 2017, stjórnarslita í september 2017 og svo kosninga í október 2017, sem leiddu í kjölfarið til nýrra stjórnarmyndunarviðræðna sem lauk ekki fyrr en 30. nóvember það ár. Til viðbótar fór þingmenn í jólafrí, páskafrí og langt sumarfrí. Þeir unnu því ekki mikið á árinu 2017. 

Auglýsing

Því er ljóst að í kjöl­far mik­illar umfjöll­unar fjöl­miðla um akst­urs­kostnað Alþing­is­manna, sem var opin­ber­aður í fyrsta sinn í byrjun árs í fyrra, þá hefur end­ur­greiðslu­beiðnum þing­manna vegna notk­unar á eigin bílum fækkað veru­lega. Raunar hefur allur kostnaður vegna aksturs þingmanna dregist umtalsvert saman. 

Þetta má sjá í upp­lýs­ingum um laun og kostn­að­ar­greiðslur þing­manna sem birtar eru á vef Alþing­is.

Almenningi neitað um upplýsingar árum saman

Fjöl­miðlar reyndu árum saman að fá upp­lýs­ingar um hvaða þing­menn fái end­ur­greiðslu vegna akst­urs, en án árang­urs. Kjarn­inn fjall­aði til að mynda um málið í frétta­skýr­ingu árið 2015 þar sem fram kom að alls 28 þing­menn hefðu fengið end­ur­greiðslu á árinu 2014, þar af 18 yfir eina milljón króna. Ekki var hins vegar hægt að fá upp­lýs­ingar um hvaða þing­menn var að ræða. Þær upp­lýs­ingar þóttu þá sem nú of per­sónu­leg­ar.

Í byrjun febr­úar 2018 svar­aði for­seti Alþingis fyr­ir­­spurn Björns Leví Gunn­­ar­s­­sonar, þing­­manns Pírat­­ar, um akst­­ur­s­­kostn­að.

Auglýsing

Í svari for­­seta var greint frá því hversu háar greiðslur þeir tíu þing­­menn sem fengu hæstu skattlausu end­­ur­greiðsl­­urnar þáðu á síð­­­ustu fimm árum. Ekki var hins vegar greint frá nafni þeirra. Í töl­unum mátti þó sjá að fjórir þing­menn sem þáðu hæstu end­ur­greiðsl­urnar fengu sam­tals 14 millj­ónir króna, eða tæp­lega helm­ing allra end­ur­greiðslna vegna akst­urs.

Reiði þegar greiðslur voru opinberaðar

Upp­lýs­ing­arnar vöktu upp mikla reiði og ásak­anir um mögu­lega sjálftöku þing­manna. Í kjöl­farið varð það krafa þings, þjóðar og fjöl­miðla að allar greiðslur vegna akst­urs yrðu gerðar opin­berar og að þær yrðu per­sónu­grein­an­leg­ar. Þá varð það einnig krafa að allar aðrar greiðslur sem þing­menn fá vegna starfa sinna yrðu gerðar opin­ber­ar, sund­ur­lið­aðar og mörg ár aftur í tím­ann. Hvort sem um væri að ræða hús­næð­is­styrk, greiðslur vegna flugs eða kostn­aður vegna bíla­leigu­bíla. Allt ætti að koma upp á borð­ið.

Forsætisnefnd ákvað að bregð­ast við og allar upp­lýs­ingar um kostnað sem fylgir störfum þing­manna er nú birtur mán­að­ar­lega. Auk þess var ákvæði í reglum um þingfarakostnað, sem fjallar um bíla­leigu­bíla, gert skýr­ara til að tryggja að slíkir séu frekar teknir en að þing­menn séu að nota eigin bif­reið­ar. Breyt­ing­arnar náðu einkum til þing­manna sem falla undir svo­­kall­aðan heim­an­akst­­ur, þ.e. akstur til og frá heim­ili dag­­lega um þing­­tím­ann. Það eru þing­­menn sem búa í nágrenni Reykja­víkur (á Suð­­ur­­nesjum, Vest­­ur­landi, Árnes­­sýslu o.s.frv.). Akstur á eigin bif­­reið­um, sem kemur til end­­ur­greiðslu, varð eftir breyt­ing­arnar bund­inn hámarki við 15.000 km. Eftir þann kíló­metra­fjölda á skrif­stofa Alþingis láta umræddum þing­manni í té bíla­leigu­bíl.

Ásmundur fékk hæstu greiðslurnar

Sá þingmaður sem þáð hafði hæstu greiðslurnar vegna aksturs var Ásmundur Friðriksson, þingmaður Sjálfstæðisflokks. Samkvæmt svari forseta hafði hann keyrt alls 47.644 kílómetra á árinu 2017 og fengið rúmlega 4,6 milljónir króna endurgreitt vegna þessa. Frá 2013 og út árið 2017 námu endurgreiðslur til Ásmundar alls 23,5 milljónum króna vegna notkunar hans á eigin bifreið. 

Í lok nóv­em­ber 2018 end­ur­greiddi Ásmundur skrif­­stofu Alþingis 178 þús­und krónur vegna ferða sem honum hafði verið end­­ur­greiddar á árinu áður. Þetta gerði hann vegna þess að honum hafi orðið það ljóst „að það gæti orkað tví­­­mælis að blanda saman ferðum mínum um kjör­­dæmið og ferðum á sama tíma með töku­­fólki ÍNN.“

Frá því að akstursmálið var opinberað í byrjun árs 2018 hafa orðið stakkaskipti á akstursgreiðslum til Ásmundar. Í fyrra fékk hann samtals endurgreiddar 684 þúsund krónur vegna notkunar á eigin bifreið auk þess sem kostnaður vegna leigu á bílaleigubílum var tæplega 1,2 milljónir króna. Þá nam eldsneytiskostnaður 639 þúsund krónum og aksturkostnaður Ásmundar því samtals rétt yfir 2,5 milljónum króna. Greiðslur til hans vegna aksturs nánast helminguðust milli ára.

Hættur að nota eigin bifreið

Í ár hefur dregið enn meira úr endurgreiðslum til Ásmundar. Raunar hefur hann ekki fengið eina krónu endurgreidda vegna notkunar á eigin bifreið. Kostnaður vegna bílaleigubíla og eldsneytis, sem hann hefur fengið greiddan úr opinberum sjóðum, nemur samtals tæplega 1,4 milljónum króna vegna fyrstu sjö mánaða ársins 2019. Haldi notkun Ásmundar áfram með sama hætti má ætla að árlegur akstur hans muni kosta skattgreiðendur um 2,4 milljónir króna. 

Hann er sem stendur í öðru sæti yfir þá þingmenn sem hafa fengið hæstu endurgreiðslurnar vegna aksturs á árinu. Fyrir ofan hann er samflokksmaður hans Vilhjálmur Árnason, en greiðslur vegna bílaleigubíla og eldsneytis til hans fram til júlíloka 2019 námu samtals rúmlega 1,5 milljón króna. 

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Efnisflokkar:
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar