Um samskipti manna og úlfa og stríðið í París 1450

Úlfar eru sjarmerandi dýr, og ógnvekjandi í senn. Flosi Þorgeirsson, sagnfræðingur, skrifar um úlfa.

ulfarnirrr.jpg
Auglýsing

Lík­lega er óhætt að full­yrða að fáar skepnur hafa bæði hrellt og heillað mann­fólkið í gegnum tíð­ina jafn mikið og úlf­ur­inn. Um það bera vitni fjöl­margar þjóð­sög­ur, skáld­sögur og kvik­myndir um grimma úlfa­hópa eða menn sem haldnir eru þeirri bölvun að breyt­ast í skrímsli er tungl er full­t. 

Allir þekkja einnig sög­una um dreng­inn sem kall­aði einatt „úlf­ur!“ þar til þorps­búar hættu að taka mark á hon­um, með hörmu­legum afleið­ing­um. Saga um unga stúlku í rauðri kápu sem er á leið að heim­sækja ömmu sína kemur einnig upp í hug­ann. Á seinni árum eru það helst hákarlar sem hafa gert atlögu að þeim titli að vera það dýr sem við hræð­umst mest en heill­umst jafn­framt af. Sam­skipta­saga úlfa og manna er þó mun lengri og áhuga­verð­ari. Lengst af hefur þetta fal­lega og virðu­lega dýr verið óvinur manns­ins númer eitt og það má telj­ast kald­hæðni örlag­anna að af úlf­inum kemur annað dýr, hund­ur­inn sem við köllum gjarnan okkar besta vin. 

En hvað veldur hrifn­ingu okkar og hræðslu? Hið síð­ar­nefnda er eflaust tengt því að svæði úlfa og manna var yfir­leitt hið sama og við­búið að til átaka kæmi ef syrti í álinn hjá báð­um. Mað­ur­inn fékk ekki hið næma þef­skyn, hlýjan feld eða beittar tennur í vöggu­gjöf frá skap­ar­anum en heil­inn er mun stærri og þar er nægt pláss fyrir hyggju­vit, kænsku og ráða­brugg. Það gerði gæfumun­inn og óhætt er að segja að úlf­ur­inn hafi farið alvar­lega hall­oka í sam­skiptum sínum við mann­inn. Úlfar hafa þó reynt að berj­ast gegn yfir­ráðum manns­ins og verður vikið að því seinna í þessum pistli. Þó eru einnig til ýmsar sög­ur, t.d. frá frum­byggjum Norður Amer­íku sem lýsa nán­ast sam­vinnu manna og úlfa á erf­iðum tím­um. 

Auglýsing

Það má ímynda sér að eitt­hvað sé hæft í því. Úlfar eru með betri skyn­færi og mögu­lega betri í að finna bráð en menn snjall­ari í að umkringja og lokka bráð í sjálf­heldu. Lík­lega heill­umst við af úlfum því þeir eru að mörgu leyti ekki svo frá­brugðnir okk­ur. Báðar skepnur lærðu fljótt að sam­vinna er lyk­il­inn að því að kom­ast af í hörðum heimi. Úlfar hafa sterk fjöl­skyldu­tengsl og er umhugað um afkvæmi sín.  Það segir kannski ýmis­legt að hug­takið „Lone Wolf“ er yfir­leitt notað í nei­kvæðri merk­ingu nú til dags um hryðju­verka­menn sem starfa ein­ir, eru sam­fé­lag­inu hættu­leg­ir.

„Úlfa­stríð­ið“ í París 1450

Úlfar ráð­ast afar sjaldan á menn enda eru þeir yfir­leitt fljótir að átta sig á að þetta er hættu­legt dýr og það ber að forð­ast. Það er helst ef úlfar losna við þessa hræðslu og átta sig á menn­irnir eru veikir fyr­ir, að þeir breyta um aðferð og bæta mann­fólk­inu á veiði­list­ann. Slíkt átti sér m.a. stað í Par­ís, höf­uð­borg Frakk­lands, um miðja 15. öld. Þá hafði mjög þrengt að úlfum og akur­yrkja manns­ins hafði minnkað skóg­lendi veru­lega. 

Fækkað hafði mjög í stofnum villisvína og dádýra. Ekki bætti úr skák að vet­ur­inn var mjög kaldur og erf­ið­ur. Mann­fólkið var einnig illa statt. Frakk­land hafði þá staðið í hinu svo­kall­aða „Hund­rað ár stríði“ í rúma öld og eins og oft er í stríði, þá hafði það bitnað harka­lega á almennum borg­ur­um, sem höfðu nær ekk­ert til hnífs og skeið­ar. Borg­ar­múr­inn var illa far­inn og úlfa­hópur einn fann sér leið inn í borg­ina í örvænt­ing­ar­fullri leit að ein­hverju mat­ar­kyns. For­ingi þessa hóps var nokkuð sér­kenni­legur í útliti, mjög stór, með rauð­leitan feld og afar stutt skott. Frakkar gáfu honum nafnið Courtaud sem helst má þýða sem „hala­stýfð­ur“. Úlf­arnir átt­uðu sig fljótt á menn í borg­inni virt­ust veik­burða og þeir hófu árásir sín­ar. 

Konur og börn voru auð­veld bráð fyrir Courtaud og hóp hans en margir karl­menn end­uðu einnig í úlfs­kjafti. Er yfir lauk höfðu um 40 borg­ar­búar fallið í val­inn. Þessar árásir höfðu þó þau áhrif að fólk þjapp­aði sér sam­an, ferð­að­ist helst í hópum og pass­aði betur upp á hvert ann­að. Að end­ingu beittu menn­irnir því sem áður var nefnt, kænsku og hyggju­viti. Úlf­arnir voru lokk­aðir langt inn í borg­ina, reyndar inn á torgið fyrir framan Notre Dame og þar var gerð fyr­ir­sát. Menn, þar á meðal konur og bör,n réð­ust að úlf­unum úr öllum átt­um, vopnuð spjót­um, kylfum eða jafn­vel aðeins steinum og Courtaud og félagar sner­ust til varn­ar. Þetta var hrika­legt blóð­bað en úlf­arnir voru drepn­ir, allir sem einn.

Það er athygl­is­vert að bera þessa sögu saman við nútím­ann. Um 1930 voru úlfar nær horfnir í Frakk­landi og raunar Evr­ópu allri. Friðun hefur þó haft þau áhrif að úlfum hefur fjölgað jafnt og þétt og voru nýlega teknir af válista, bæði í Evr­ópu og Amer­íku. Franskir bændur eru þó ugg­andi enda drápu úlfar milli 12-13 þús­und skepnur árið 2018. Því hefur Macron Frakk­lands­for­seti nýlega sam­þykkt lög sem heim­ila aukna úlfa­veið­i. 

Macron Frakklandsforseti.

Úlfar í Yell­ow­stone

Flestum er nú samt ljóst hve mik­il­vægu hlut­verki rán­dýr gegna í vist­kerf­inu. Í Yell­ow­stone þjóð­garð­inum í Banda­ríkj­unum var síð­asti úlf­ur­inn drep­inn í byrjun 20. ald­ar. Eftir voru birnir en þeir eru alls ekki jafn góð veiði­dýr og dugðu ekki til að halda í við elg­inn sem fjölg­aði sér hratt og var far­inn að valda veru­legum skaða á gróðri. Því var ákveðið að leita lið­sinnis úlfa til að halda elg­stofn­inum í jafn­vægi. Um 1990 voru kanadískir úlfar fluttir þangað og þeim reglu­lega gefið elgskjöt að borða áður en þeim var sleppt laus­um. 

Árang­ur­inn lét ekki á sér standa. Ýmsar plöntur sem elg­ur­inn hafði næstum gjör­eytt hafa fjölgað sér veru­lega og vís­inda­menn í þjóð­garð­inum eru ánægðir með þau áhrif sem úlf­ur­inn hefur haft. Það lifir þó lengi í gömlum glæð­um, margir eru fljótir til að bölva úlfum og kalla þá sál­ar­lausa morð­ingja sem engu eira. 

Úlf­ur­inn vekur enn upp blendnar til­finn­ingar hjá mann­fólk­inu og mun eflaust gera það um ókomna tíð.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þjóðskrá afhendir upplýsingar um meðlimi í trú- og lífsskoðunarfélögum
Úrskurðarnefnd um upplýsingamál mat það svo að netföng væru ekki viðkæmar persónuupplýsingar.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Heiðrún Lind Marteinsdóttir, framkvæmdastjóri SFS.
SFS segjast gera kröfu til sjávarútvegsins um að starfa heiðarlega og löglega
Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi segjast vilja vera fyrirmynd og í fremstu röð í heiminum þegar kemur að sjávarútvegi. Þau ætla að styðja stjórnvöld í aðgerðum sínum sem eru tilkomnar vegna Samherjamálsins.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Kristbjörn Árnason
Enn einu sinni springur kapítalisminn í loft upp á græðginni og siðleysinu
Leslistinn 19. nóvember 2019
Árni M. Mathiesen, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra.
Fyrrverandi ráðherra á meðal stjórnenda stofnunar sem gerir úttekt á útgerðum
Árni Mathiesen, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, er aðstoðarframkvæmdastjóri fiskveiðisviðs stofnunarinnar sem Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegsráðherra, hefur falið að gera úttekt á viðskiptaháttum útgerða í þróunarlöndum.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegsráðherra.
FAO vinni úttekt á viðskiptaháttum útgerða í þróunarlöndum
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegsráðherra mun hafa frumkvæði að því Alþjóðamatvælastofnunin vinni úttekt á viðskiptaháttum útgerða sem stunda veiðar og eiga í viðskiptum með aflaheimildir í þróunarlöndum.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Björgólfur úr stjórn Sjóvá „vegna anna“
Björgólfur Jóhannsson hefur ákveðið að víkja tímabundið úr stjórn Sjóvá. Hann var stjórnarformaður félagsins. Björgólfur tók nýverið við forstjórastöðunni hjá Samherja.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Julian Assange
Rannsókn gegn Assange felld niður
Samkvæmt WikiLeaks hefur rannsókn á hendur Julian Assange verið felld niður. Ritstjóri miðilsins, Kristinn Hrafnsson, segir að um réttarfarsskandal sé að ræða.
Kjarninn 19. nóvember 2019
GAMMA lokar starfsstöð sinni í Garðarstræti og flytur til Kviku
GAMMA, sem fór mikinn í íslensku fjármálalífi síðastliðinn áratug, er nú vart til nema að nafninu til. Starfsemi fyrirtækisins hefur verið flutt í nýjar höfuðstöðvar Kviku.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar