Um samskipti manna og úlfa og stríðið í París 1450

Úlfar eru sjarmerandi dýr, og ógnvekjandi í senn. Flosi Þorgeirsson, sagnfræðingur, skrifar um úlfa.

ulfarnirrr.jpg
Auglýsing

Lík­lega er óhætt að full­yrða að fáar skepnur hafa bæði hrellt og heillað mann­fólkið í gegnum tíð­ina jafn mikið og úlf­ur­inn. Um það bera vitni fjöl­margar þjóð­sög­ur, skáld­sögur og kvik­myndir um grimma úlfa­hópa eða menn sem haldnir eru þeirri bölvun að breyt­ast í skrímsli er tungl er full­t. 

Allir þekkja einnig sög­una um dreng­inn sem kall­aði einatt „úlf­ur!“ þar til þorps­búar hættu að taka mark á hon­um, með hörmu­legum afleið­ing­um. Saga um unga stúlku í rauðri kápu sem er á leið að heim­sækja ömmu sína kemur einnig upp í hug­ann. Á seinni árum eru það helst hákarlar sem hafa gert atlögu að þeim titli að vera það dýr sem við hræð­umst mest en heill­umst jafn­framt af. Sam­skipta­saga úlfa og manna er þó mun lengri og áhuga­verð­ari. Lengst af hefur þetta fal­lega og virðu­lega dýr verið óvinur manns­ins númer eitt og það má telj­ast kald­hæðni örlag­anna að af úlf­inum kemur annað dýr, hund­ur­inn sem við köllum gjarnan okkar besta vin. 

En hvað veldur hrifn­ingu okkar og hræðslu? Hið síð­ar­nefnda er eflaust tengt því að svæði úlfa og manna var yfir­leitt hið sama og við­búið að til átaka kæmi ef syrti í álinn hjá báð­um. Mað­ur­inn fékk ekki hið næma þef­skyn, hlýjan feld eða beittar tennur í vöggu­gjöf frá skap­ar­anum en heil­inn er mun stærri og þar er nægt pláss fyrir hyggju­vit, kænsku og ráða­brugg. Það gerði gæfumun­inn og óhætt er að segja að úlf­ur­inn hafi farið alvar­lega hall­oka í sam­skiptum sínum við mann­inn. Úlfar hafa þó reynt að berj­ast gegn yfir­ráðum manns­ins og verður vikið að því seinna í þessum pistli. Þó eru einnig til ýmsar sög­ur, t.d. frá frum­byggjum Norður Amer­íku sem lýsa nán­ast sam­vinnu manna og úlfa á erf­iðum tím­um. 

Auglýsing

Það má ímynda sér að eitt­hvað sé hæft í því. Úlfar eru með betri skyn­færi og mögu­lega betri í að finna bráð en menn snjall­ari í að umkringja og lokka bráð í sjálf­heldu. Lík­lega heill­umst við af úlfum því þeir eru að mörgu leyti ekki svo frá­brugðnir okk­ur. Báðar skepnur lærðu fljótt að sam­vinna er lyk­il­inn að því að kom­ast af í hörðum heimi. Úlfar hafa sterk fjöl­skyldu­tengsl og er umhugað um afkvæmi sín.  Það segir kannski ýmis­legt að hug­takið „Lone Wolf“ er yfir­leitt notað í nei­kvæðri merk­ingu nú til dags um hryðju­verka­menn sem starfa ein­ir, eru sam­fé­lag­inu hættu­leg­ir.

„Úlfa­stríð­ið“ í París 1450

Úlfar ráð­ast afar sjaldan á menn enda eru þeir yfir­leitt fljótir að átta sig á að þetta er hættu­legt dýr og það ber að forð­ast. Það er helst ef úlfar losna við þessa hræðslu og átta sig á menn­irnir eru veikir fyr­ir, að þeir breyta um aðferð og bæta mann­fólk­inu á veiði­list­ann. Slíkt átti sér m.a. stað í Par­ís, höf­uð­borg Frakk­lands, um miðja 15. öld. Þá hafði mjög þrengt að úlfum og akur­yrkja manns­ins hafði minnkað skóg­lendi veru­lega. 

Fækkað hafði mjög í stofnum villisvína og dádýra. Ekki bætti úr skák að vet­ur­inn var mjög kaldur og erf­ið­ur. Mann­fólkið var einnig illa statt. Frakk­land hafði þá staðið í hinu svo­kall­aða „Hund­rað ár stríði“ í rúma öld og eins og oft er í stríði, þá hafði það bitnað harka­lega á almennum borg­ur­um, sem höfðu nær ekk­ert til hnífs og skeið­ar. Borg­ar­múr­inn var illa far­inn og úlfa­hópur einn fann sér leið inn í borg­ina í örvænt­ing­ar­fullri leit að ein­hverju mat­ar­kyns. For­ingi þessa hóps var nokkuð sér­kenni­legur í útliti, mjög stór, með rauð­leitan feld og afar stutt skott. Frakkar gáfu honum nafnið Courtaud sem helst má þýða sem „hala­stýfð­ur“. Úlf­arnir átt­uðu sig fljótt á menn í borg­inni virt­ust veik­burða og þeir hófu árásir sín­ar. 

Konur og börn voru auð­veld bráð fyrir Courtaud og hóp hans en margir karl­menn end­uðu einnig í úlfs­kjafti. Er yfir lauk höfðu um 40 borg­ar­búar fallið í val­inn. Þessar árásir höfðu þó þau áhrif að fólk þjapp­aði sér sam­an, ferð­að­ist helst í hópum og pass­aði betur upp á hvert ann­að. Að end­ingu beittu menn­irnir því sem áður var nefnt, kænsku og hyggju­viti. Úlf­arnir voru lokk­aðir langt inn í borg­ina, reyndar inn á torgið fyrir framan Notre Dame og þar var gerð fyr­ir­sát. Menn, þar á meðal konur og bör,n réð­ust að úlf­unum úr öllum átt­um, vopnuð spjót­um, kylfum eða jafn­vel aðeins steinum og Courtaud og félagar sner­ust til varn­ar. Þetta var hrika­legt blóð­bað en úlf­arnir voru drepn­ir, allir sem einn.

Það er athygl­is­vert að bera þessa sögu saman við nútím­ann. Um 1930 voru úlfar nær horfnir í Frakk­landi og raunar Evr­ópu allri. Friðun hefur þó haft þau áhrif að úlfum hefur fjölgað jafnt og þétt og voru nýlega teknir af válista, bæði í Evr­ópu og Amer­íku. Franskir bændur eru þó ugg­andi enda drápu úlfar milli 12-13 þús­und skepnur árið 2018. Því hefur Macron Frakk­lands­for­seti nýlega sam­þykkt lög sem heim­ila aukna úlfa­veið­i. 

Macron Frakklandsforseti.

Úlfar í Yell­ow­stone

Flestum er nú samt ljóst hve mik­il­vægu hlut­verki rán­dýr gegna í vist­kerf­inu. Í Yell­ow­stone þjóð­garð­inum í Banda­ríkj­unum var síð­asti úlf­ur­inn drep­inn í byrjun 20. ald­ar. Eftir voru birnir en þeir eru alls ekki jafn góð veiði­dýr og dugðu ekki til að halda í við elg­inn sem fjölg­aði sér hratt og var far­inn að valda veru­legum skaða á gróðri. Því var ákveðið að leita lið­sinnis úlfa til að halda elg­stofn­inum í jafn­vægi. Um 1990 voru kanadískir úlfar fluttir þangað og þeim reglu­lega gefið elgskjöt að borða áður en þeim var sleppt laus­um. 

Árang­ur­inn lét ekki á sér standa. Ýmsar plöntur sem elg­ur­inn hafði næstum gjör­eytt hafa fjölgað sér veru­lega og vís­inda­menn í þjóð­garð­inum eru ánægðir með þau áhrif sem úlf­ur­inn hefur haft. Það lifir þó lengi í gömlum glæð­um, margir eru fljótir til að bölva úlfum og kalla þá sál­ar­lausa morð­ingja sem engu eira. 

Úlf­ur­inn vekur enn upp blendnar til­finn­ingar hjá mann­fólk­inu og mun eflaust gera það um ókomna tíð.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Teitur Björn Einarsson er varaþingmaður Sjálfstæðisflokks, auk þess að starfa sem aðstoðarmaður ríkisstjórnarinnar, þar sem hann fæst m.a. við verkefni á sviði sjálfbærni.
„Vandfundin“ sé sú atvinnugrein sem búi við meira eftirlit á Íslandi en fiskeldi
Varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins tók til varna fyrir fiskeldi í opnum sjókvíum á Alþingi í dag og sagði hagsmunaöfl fara með staðlausa stafi um umhverfisáhrif greinarinnar. Hann minntist ekkert á nýlega slysasleppingu frá Arnarlaxi í ræðu sinni.
Kjarninn 7. desember 2022
Agnes M. Sigurðardóttir, biskup Íslands, ásamt Guðna Th. Jóhannessyni, forseta Íslands, við þingsetningu Alþingis í haust.
Sóknargjöld hækkuð um 384 milljónir króna milli umræðna
Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu áttu sóknargjöld sem ríkissjóður greiðir fyrir hvern einstakling að lækka á næsta ári. Nú hefur verið lögð til breyting þess efnis að þau hækka. Alls kosta trúmál ríkissjóð um 8,8 milljarða króna á næsta ári.
Kjarninn 7. desember 2022
Yfirlæknir á bráðadeild segir vert að íhuga skorður á sölu og notkun flugelda
Frá 2010 hafa þrettán manns orðið fyrir varanlegu heilsutjóni vegna flugeldaáverka, eða einn um hver áramót að meðaltali. Yfirlæknir á bráðamóttöku Landspítalans segir vert að íhuga að setja frekari skorður á innflutning, sölu og notkun flugelda.
Kjarninn 7. desember 2022
Alþjóðlegu stórfyrirtækin Google og Meta taka til sín stóran hluta af því fé sem íslenskir auglýsendur nota til að koma vörum sínum og þjónustu á framfæri.
Hlutdeild erlendra miðla á auglýsingamarkaði eykst enn og nálgast helming
Verulegur hluti íslensku auglýsingakökunnar rennur til rekstraraðila Facebook og Google og ætla má að 43,2 af hverjum 100 krónum sem varið var í auglýsingar á Íslandi í fyrra hafi runnið til erlendra fyrirtækja, samkvæmt nýrri úttekt Hagstofunnar.
Kjarninn 7. desember 2022
Þórarinn Eyfjörð er formaður Sameykis.
„Hókuspókushagstjórn“ sem bitnar verst á almennu launafólki
Ríkisstjórnin hefur enga framtíðarsýn fyrir almenning, segir formaður Sameykis. „Hennar áhugi beinist að því að hlaða meira og hraðar undir ríka og fína fólkið og koma í veg fyrir þann óþverra að almenningur skuli mynda tærnar sínar á Tene.“
Kjarninn 7. desember 2022
Mótmæli hafa staðið yfir í Íran í tæpa þrjá mánuði.
Óvissa um framtíð írönsku siðgæðislögreglunnar
Óvissa ríkir um siðgæðislögregluna í Íran eftir að dómsmálaráðherra landsins lagði til að leggja hana niður. En hefur siðgæðislögreglan virkilega lagt niður störf eða eru þetta orðin tóm til að friðþægja mótmælendur?
Kjarninn 7. desember 2022
Flensusprautan gagnast vel gegn alvarlegum veikindum af inflúensu.
Mikill veikindavetur framundan
COVID-19, inflúensa og RS-veiran. Margir smitsjúkdómar á kreiki á sama tíma kalla á aukna varúð. Alþjóða heilbrigðismálastofnunin hvetur yfirvöld til að vera vel á verði og almenning til að gæta að persónulegum sóttvörnum sínum.
Kjarninn 6. desember 2022
Kristrún Frostadóttir formaður Samfylkingarinnar á blaðamannafundinum í dag.
Vilja færa 13 milljarða í kjarabætur til almennings með sértækum skattahækkunum
Samfylkingin kynnti í dag breytingatillögur við fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Flokkurinn leggur til að um 17 milljarðar króna verði sóttir með sértækum skattahækkunum til þess að fjármagna almennar kjarabótaaðgerðir fyrir launafólk.
Kjarninn 6. desember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar