Um samskipti manna og úlfa og stríðið í París 1450

Úlfar eru sjarmerandi dýr, og ógnvekjandi í senn. Flosi Þorgeirsson, sagnfræðingur, skrifar um úlfa.

ulfarnirrr.jpg
Auglýsing

Lík­lega er óhætt að full­yrða að fáar skepnur hafa bæði hrellt og heillað mann­fólkið í gegnum tíð­ina jafn mikið og úlf­ur­inn. Um það bera vitni fjöl­margar þjóð­sög­ur, skáld­sögur og kvik­myndir um grimma úlfa­hópa eða menn sem haldnir eru þeirri bölvun að breyt­ast í skrímsli er tungl er full­t. 

Allir þekkja einnig sög­una um dreng­inn sem kall­aði einatt „úlf­ur!“ þar til þorps­búar hættu að taka mark á hon­um, með hörmu­legum afleið­ing­um. Saga um unga stúlku í rauðri kápu sem er á leið að heim­sækja ömmu sína kemur einnig upp í hug­ann. Á seinni árum eru það helst hákarlar sem hafa gert atlögu að þeim titli að vera það dýr sem við hræð­umst mest en heill­umst jafn­framt af. Sam­skipta­saga úlfa og manna er þó mun lengri og áhuga­verð­ari. Lengst af hefur þetta fal­lega og virðu­lega dýr verið óvinur manns­ins númer eitt og það má telj­ast kald­hæðni örlag­anna að af úlf­inum kemur annað dýr, hund­ur­inn sem við köllum gjarnan okkar besta vin. 

En hvað veldur hrifn­ingu okkar og hræðslu? Hið síð­ar­nefnda er eflaust tengt því að svæði úlfa og manna var yfir­leitt hið sama og við­búið að til átaka kæmi ef syrti í álinn hjá báð­um. Mað­ur­inn fékk ekki hið næma þef­skyn, hlýjan feld eða beittar tennur í vöggu­gjöf frá skap­ar­anum en heil­inn er mun stærri og þar er nægt pláss fyrir hyggju­vit, kænsku og ráða­brugg. Það gerði gæfumun­inn og óhætt er að segja að úlf­ur­inn hafi farið alvar­lega hall­oka í sam­skiptum sínum við mann­inn. Úlfar hafa þó reynt að berj­ast gegn yfir­ráðum manns­ins og verður vikið að því seinna í þessum pistli. Þó eru einnig til ýmsar sög­ur, t.d. frá frum­byggjum Norður Amer­íku sem lýsa nán­ast sam­vinnu manna og úlfa á erf­iðum tím­um. 

Auglýsing

Það má ímynda sér að eitt­hvað sé hæft í því. Úlfar eru með betri skyn­færi og mögu­lega betri í að finna bráð en menn snjall­ari í að umkringja og lokka bráð í sjálf­heldu. Lík­lega heill­umst við af úlfum því þeir eru að mörgu leyti ekki svo frá­brugðnir okk­ur. Báðar skepnur lærðu fljótt að sam­vinna er lyk­il­inn að því að kom­ast af í hörðum heimi. Úlfar hafa sterk fjöl­skyldu­tengsl og er umhugað um afkvæmi sín.  Það segir kannski ýmis­legt að hug­takið „Lone Wolf“ er yfir­leitt notað í nei­kvæðri merk­ingu nú til dags um hryðju­verka­menn sem starfa ein­ir, eru sam­fé­lag­inu hættu­leg­ir.

„Úlfa­stríð­ið“ í París 1450

Úlfar ráð­ast afar sjaldan á menn enda eru þeir yfir­leitt fljótir að átta sig á að þetta er hættu­legt dýr og það ber að forð­ast. Það er helst ef úlfar losna við þessa hræðslu og átta sig á menn­irnir eru veikir fyr­ir, að þeir breyta um aðferð og bæta mann­fólk­inu á veiði­list­ann. Slíkt átti sér m.a. stað í Par­ís, höf­uð­borg Frakk­lands, um miðja 15. öld. Þá hafði mjög þrengt að úlfum og akur­yrkja manns­ins hafði minnkað skóg­lendi veru­lega. 

Fækkað hafði mjög í stofnum villisvína og dádýra. Ekki bætti úr skák að vet­ur­inn var mjög kaldur og erf­ið­ur. Mann­fólkið var einnig illa statt. Frakk­land hafði þá staðið í hinu svo­kall­aða „Hund­rað ár stríði“ í rúma öld og eins og oft er í stríði, þá hafði það bitnað harka­lega á almennum borg­ur­um, sem höfðu nær ekk­ert til hnífs og skeið­ar. Borg­ar­múr­inn var illa far­inn og úlfa­hópur einn fann sér leið inn í borg­ina í örvænt­ing­ar­fullri leit að ein­hverju mat­ar­kyns. For­ingi þessa hóps var nokkuð sér­kenni­legur í útliti, mjög stór, með rauð­leitan feld og afar stutt skott. Frakkar gáfu honum nafnið Courtaud sem helst má þýða sem „hala­stýfð­ur“. Úlf­arnir átt­uðu sig fljótt á menn í borg­inni virt­ust veik­burða og þeir hófu árásir sín­ar. 

Konur og börn voru auð­veld bráð fyrir Courtaud og hóp hans en margir karl­menn end­uðu einnig í úlfs­kjafti. Er yfir lauk höfðu um 40 borg­ar­búar fallið í val­inn. Þessar árásir höfðu þó þau áhrif að fólk þjapp­aði sér sam­an, ferð­að­ist helst í hópum og pass­aði betur upp á hvert ann­að. Að end­ingu beittu menn­irnir því sem áður var nefnt, kænsku og hyggju­viti. Úlf­arnir voru lokk­aðir langt inn í borg­ina, reyndar inn á torgið fyrir framan Notre Dame og þar var gerð fyr­ir­sát. Menn, þar á meðal konur og bör,n réð­ust að úlf­unum úr öllum átt­um, vopnuð spjót­um, kylfum eða jafn­vel aðeins steinum og Courtaud og félagar sner­ust til varn­ar. Þetta var hrika­legt blóð­bað en úlf­arnir voru drepn­ir, allir sem einn.

Það er athygl­is­vert að bera þessa sögu saman við nútím­ann. Um 1930 voru úlfar nær horfnir í Frakk­landi og raunar Evr­ópu allri. Friðun hefur þó haft þau áhrif að úlfum hefur fjölgað jafnt og þétt og voru nýlega teknir af válista, bæði í Evr­ópu og Amer­íku. Franskir bændur eru þó ugg­andi enda drápu úlfar milli 12-13 þús­und skepnur árið 2018. Því hefur Macron Frakk­lands­for­seti nýlega sam­þykkt lög sem heim­ila aukna úlfa­veið­i. 

Macron Frakklandsforseti.

Úlfar í Yell­ow­stone

Flestum er nú samt ljóst hve mik­il­vægu hlut­verki rán­dýr gegna í vist­kerf­inu. Í Yell­ow­stone þjóð­garð­inum í Banda­ríkj­unum var síð­asti úlf­ur­inn drep­inn í byrjun 20. ald­ar. Eftir voru birnir en þeir eru alls ekki jafn góð veiði­dýr og dugðu ekki til að halda í við elg­inn sem fjölg­aði sér hratt og var far­inn að valda veru­legum skaða á gróðri. Því var ákveðið að leita lið­sinnis úlfa til að halda elg­stofn­inum í jafn­vægi. Um 1990 voru kanadískir úlfar fluttir þangað og þeim reglu­lega gefið elgskjöt að borða áður en þeim var sleppt laus­um. 

Árang­ur­inn lét ekki á sér standa. Ýmsar plöntur sem elg­ur­inn hafði næstum gjör­eytt hafa fjölgað sér veru­lega og vís­inda­menn í þjóð­garð­inum eru ánægðir með þau áhrif sem úlf­ur­inn hefur haft. Það lifir þó lengi í gömlum glæð­um, margir eru fljótir til að bölva úlfum og kalla þá sál­ar­lausa morð­ingja sem engu eira. 

Úlf­ur­inn vekur enn upp blendnar til­finn­ingar hjá mann­fólk­inu og mun eflaust gera það um ókomna tíð.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Maður með andlitsgrímu á hóteli í Austurríki þar sem kona sem smituð er af kórónuveirunni dvelur.
Dæmi um að fólk smitist aftur af veirunni
Nú, þegar nýja kórónuveiran hefur breiðst út til tæplega fimmtíu landa, er enn margt á huldu um hvernig hún hegðar sér. Um 14% þeirra sem sýktust, náðu heilsu og voru útskrifaðir af sjúkrahúsum í Kína hafa sýkst aftur.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður VG.
Útilokar ekki vorkosningar á næsta ári
Forsætisráðherra segist ekki útiloka þann möguleika að kosið verði til Alþingis að vori 2021 í staðinn fyrir í lok október en þá lýkur yfirstandandi kjörtímabili.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Tveir stærstu lífeyrissjóðir landsins framkvæmdu ólögmæta breytingu á útreikningum á vöxtum á breytilegum verðtryggðum lánum í fyrra.
Sumir lántakar hjá sjóði verzlunarmanna að greiða vexti sem hafa ekki sést áður
Hópur lántakenda hjá næst stærsta lífeyrissjóði landsins, sem varð fyrir vaxtabreytingu, sem reyndist síðar óheimili fær brátt ofgreiddar greiðslur endurgreiddar. Vextir á lánum þeirra munu reiknast eftir fyrri reglu, og eru undir tveimur prósentum.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Erfitt getur verið fyrir eldri innflytjendur að finna upplýsingar um réttindi aldraðra og þjónustu við þá.
Eldri konur af erlendum uppruna „ósýnilegar“ í umræðunni og oft einangraðar
Eldri konur af erlendum uppruna hér á landi eru oft einangraðar og því lítið vitað um ofbeldi eða áreitni sem þær gætu hafa orðið fyrir. Sjaldgæft er að þær leiti sér aðstoðar vegna heimilisofbeldis.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Sýn krefur Jón Ásgeir og Ingibjörgu, 365 miðla og Torg um meira en milljarð
Kaup Sýnar á 365 hafa dregið dilk á eftir sér. Deilur eru nú komin inn á borð dómstóla.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Sýn tapaði 1,7 milljörðum í fyrra
Rekstrarafkoma Sýnar versnaði mikið milli ára. Niðurfærsla á viðskiptavild litaði afkomu ársins í fyrra.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Samherji er grunaður um að hafa greitt mútur fyrir aðgang að ódýrari kvóta í Namibíu.
Skattrannsóknarstjóri fékk gögn um Samherja fyrir Kveiksþáttinn
Yfirvöld í Namibíu höfðu sent skattrannsóknarstjóra gögn um Samherja áður en viðskiptahættir fyrirtækisins í Namibíu voru opinberaðir í fjölmiðlum. Embættið fundaði með háttsettum aðilum í fjármála- og efnahagsráðuneytinu 18. nóvember 2019.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Þurfa að afhenda minnisblöð skattayfirvalda um Samherja
Fjármála- og efnagagsráðuneytið mátti ekki synja fréttamanni um aðgang að gögnum sem það fékk frá skattayfirvöldum vegna rannsóknar á Samherjamálinu.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar