Samherji sagður hafa mútað ráðherrum til að komast yfir kvóta í Afríku

Í Kveiki í kvöld sagðist fyrrverandi yfirmaður hjá Samherja í Namibíu hafa tekið þátt í að greiða mútur til háttsettra ráðamanna í landinu til að tryggja Samherja kvóta. Það hafi verið gert með aðkomu Þorsteins Más Baldvinssonar, forstjóra Samherja.

Kristján Vilhelmsson og Þorsteinn Már Baldvinsson eru helstu stjórnendur og eigendur Samherja.
Kristján Vilhelmsson og Þorsteinn Már Baldvinsson eru helstu stjórnendur og eigendur Samherja.
Auglýsing

Hópur sem inni­heldur meðal ann­ars sjáv­ar­út­vegs- og dóms­mála­ráð­herra Namib­íu, hefur fengið á annan millj­arð króna greiddan frá Sam­herja á und­an­förnum árum. Auk þess hafi ráð­herra í Angóla fengið greiðsl­ur. Í sér­stökum tvö­földum Kveiks­þætti sem sýndur var á RÚV í kvöld kom fram að vís­bend­ingar séu um að þarna sé um mútu­greiðslur að ræða til að kom­ast yfir kvóta í land­inu á sem ódýrastan hátt. Allir hlut­að­eig­andi sem svör­uðu fyr­ir­spurnum Kveiks neit­uðu að um mútur væri að ræða þótt að hluti við­tak­end­anna hafi geng­ist við því að taka við fé frá Sam­herja. Umfjöll­unin var unnin í sam­starfi Kveiks, Stund­ar­innar, Al Jazeera og Wiki­leaks.

Þar sagði einnig að starfs­hættir Sam­herja í Namib­íu, og þeirra sem fyr­ir­tækið á að hafa greitt mútur til, hafi verið til rann­sóknar hjá þremur eft­ir­lits­stofn­unum í land­inu, meðal ann­ars spill­ing­ar­lög­regl­unni þar. Auk þess eru yfir­völd á Íslandi og í Nor­egi með­vituð um mál­ið. 

Umfjöll­unin er byggð á þús­undum skjala og tölvu­póst­sam­skipta starfs­manna Sam­herja þar sem starf­semi fyr­ir­tæk­is­ins, eins þess stærsta á Íslandi, í Namibíu síð­ast­lið­inn tæpan ára­tug er til umræðu. Gögn­unum var lekið til Wiki­leaks og Kveikur hef­ur, ásamt Stund­inni, unnið ítar­lega umfjöllun úr þeim. 

Auglýsing
Auk þess var í Kveik birt við­tal við Jóhannes Stef­áns­son, sem var verk­efna­stjóri Sam­herja í Namibíu fram á árið 2016, þar sem hann gengst við því að hafa brotið lög fyrir hönd Sam­herja þegar fyr­ir­tækið náði í umtals­verðan kvóta í land­inu. Þar kom einnig fram að Jóhannes hefði gefið sig fram við yfir­völd í Namib­íu, hefði fengið laga­lega stöðu upp­ljóstr­ara og aðstoð­aði nú við rann­sókn þeirra á starfs­háttum Sam­herj­a. 

Jóhannes var sér­stak­lega nefndur á nafn í yfir­lýs­ingu sem Sam­herji sendi frá sér í gær vegna yfir­vof­andi umfjöll­unar um starfs­hætti fyr­ir­tæk­is­ins og sagt að honum hefði verið sagt upp störfum hjá Sam­herja árið 2016 vegna „óá­sætt­an­legrar fram­göngu hans og hegð­un­ar“. Það hafi gerst í kjöl­far þess að Sam­herji hefði orðið „þess áskynja í árs­byrjun 2016 að ekki væri allt með felldu í rekstr­inum í Namib­íu“ og sent íslenskan fyrr­ver­andi rann­sókn­ar­lög­reglu­mann til lands­ins til að rann­saka mál­ið. 

Ekk­ert gert nema með aðkomu Þor­steins

Jóhannes sagði í Kveik í kvöld að hann hefði ekki hafa gert neitt í Namibíu nema án aðkomu Þor­steins Más Bald­vins­son­ar, for­stjóra Sam­herja. Þar kall­aði hann starf­semi Sam­herja í Namibíu „skipu­lagða glæp­a­starf­semi“ þar sem fyr­ir­tækið græði á auð­lindum lands­ins en hafi svo fært alla pen­ing­anna sem það græddi út úr því til að fjár­festa ann­ars staðar í heim­in­um. 

Jóhannes sagði í þætt­inum að hann hefði meðal ann­ars greitt 60 þús­und Banda­ríkja­dali í reiðufé með því að setja þá í íþrótta­tösku sem milli­liður hafi síðan komið til sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra Namib­íu. Síðar hafi greiðsl­urnar orðið fag­legri og farið fram í formi milli­færslna vegna m.a. ráð­gjafar og húsa­leigu, en endað á banka­reikn­ingum í Namibíu og Dubaí. Alls hafi Bern­hard Esau, sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra Namib­íu, tengda­sonur hans, frændi tengda­son­ar­ins og  dóms­mála­ráð­herra þess lands fengið að minnsta kosti um 1,4 millj­arð króna frá Sam­herja á síð­ustu fimm árum í greiðslur vegna aðstoðar við að kom­ast yfir kvóta í land­in­u. 

Sam­kvæmt íslenskum lögum varðar það allt að fimm ára fang­elsi ef íslenskur rík­is­borg­ari mútar eða gerir til­raunir til að múta full­trúa erlends ríkis eða ein­hverjum sem seg­ist geta haft áhrif á slíkan full­trú­a. 

Settu „svart and­lit“ á eign­ar­hald

Í þætt­inum er því lýst að Sam­herj­a­menn hafi kom­ist í kynni við mann sem heitir Tam­son Hatukulipi, kall­aður Fitty, sem er tengda­sonur sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra Namib­íu, Bern­hard Esau, og samið við hann um að hann ætti að tryggja Sam­herja kvóta til að veiða. Fitty kynnti lyk­il­stjórn­endur Sam­herja svo fyrir tengda­föður sín­um. 

Í umfjöllun Kveiks kom fram að tveir aðrir menn, náfrændi Fittys sem heitir James og maður sem heitir Sacky Shanga­la, nú dóms­mála­ráð­herra Namib­íu, myndi kjarn­ann í þeim hópi sem hjálp­aði Sam­herja gegn greiðslu að kom­ast yfir kvóta í land­inu. Þar kom einnig fram að Þor­steinn Már og Aðal­steinn hefðu hitt Esau sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra á leyni­fundi 2012 í Namib­íu. 

Í Kveik var því lýst hvernig kom­ist hafi verið fram­hjá kröfum um namibískt eign­ar­hald á kvóta með því að setja það sem kallað var „svart and­lit“ á eign­ar­hald þeirra fyr­ir­tækja sem sett voru upp. Bak­samn­ingar áttu svo að tryggja Sam­herja 75 pró­sent eig­in­legt eign­ar­hald á ávinn­ingi sem yrði til. Sjáv­ar­út­vegs­ráð­herr­ann og hans fólk yrðu líka faldir hlut­haf­ar. 

Kom­ist yfir þriðj­ung kvót­ans

Ísland sinnti þró­un­ar­að­stoð, í sam­starfi við Sam­ein­uðu þjóð­irn­ar, í Namibíu frá 1990 og þar henni lauk árið 2010. Það þró­un­ar­sam­starf beind­ist einkum að sjáv­ar­út­vegi. Þ.e. Ísland var að hjálpa Namibíu við að byggju upp kerfi utan um sjálf­bæra þróun við nýt­ingu nátt­úru­auð­linda. Fram­lag Íslands til þessa verk­efnis var marg­þætt, og fólst meðal ann­ars í því að leggja til tækni- og fjár­hags­að­stoð auk sér­þekk­ingar við upp­bygg­ingu kerf­anna. Alls fóru vel á annan millj­arð króna í þessi verk­efni á þeim 20 árum sem þau stóðu yfir, sam­kvæmt því sem kom fram í Kveik í kvöld. 

Vilji stóð til þess að Namibía gæti hagn­ast sem mest á nýt­ingu sjáv­ar­auð­linda sinna með því að kvóta­leiga færi til þjóð­ar­inn­ar, að störf myndu skap­ast í landi og á láði og að skatt­greiðslur vegna starf­semi í land­inu myndu styrkja efna­hag þess. 

Í Kveik var greint frá því að þegar þró­un­ar­að­stoð­inni lauk hafi Sam­herji birst í stað­inn. Nú, tæpum ára­tug síð­ar, hafi fyr­ir­tæk­inu tek­ist að kom­ast yfir um þriðj­ung af hrossa­makríl­kvóta lands­ins. Um er að ræða um fimmt­ung alls þess afla sem Sam­herji veiðir í starf­semi sinni í heild. 

Jóhannes sagði í þætt­inum í kvöld að það hafi verið skýr stefna Sam­herja að kom­ast hjá því að greiða skatta í Namibíu af þeim hagn­aði sem skap­að­ist þar, meðal ann­ars með því að færa hagn­að­inn til landa þar sem skattar voru litlir eða engir, meðal ann­ars á Kýp­ur, með við­komu á eyj­unni Mári­tí­us. Allir pen­ingar Sam­herja voru hins vegar sagðir enda í Nor­egi, inni á reikn­ingum í norska bank­anum DNB, sem er að hluta til í eigu norska rík­is­ins. 

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Komufarþegar munu þurfa að greiða sjálfir fyrir sýnatöku frá 1. júlí.
Komufarþegar greiða 15 þúsund fyrir sýnatöku
Sýnataka á landmærum Íslands verður gjaldfrjáls fyrstu tvær vikurnar en frá 1. júlí munu komufarþegar þurfa að greiða 15 þúsund krónur fyrir rannsóknina.
Kjarninn 5. júní 2020
Óvenjulegur sjómannadagur framundan
Vegna COVID-19 faraldursins verður sjómannadagurinn í ár ólíkur því sem Íslendingar eiga að venjast. Þó verður lágmarksdagskrá víða um land með heiðrunum aldinna sjómanna, minningarathöfnum og veittar verða viðurkenningar fyrir björgunarafrek.
Kjarninn 5. júní 2020
Jane Goodall fór á þrítugsaldri inn í skóga Tansaníu og dvaldi þar lengi í hópi simpansa. Rannsóknir hennar gjörbreyttu þekkingu manna á öðrum dýrategundum.
Mannkynið er „búið að vera“ ef það skiptir ekki um kúrs í kjölfar COVID
„Við erum komin að tímamótum í sambandi okkar við náttúruna,“ segir Jane Goodall sem barist hefur verið náttúruvernd í sex áratugi. Hún segir að nú hafi opnast lítill gluggi til að gera róttækar breytingar svo koma megi í veg fyrir frekari hörmungar.
Kjarninn 5. júní 2020
Lilja D. Alfreðsdóttir og Björn Leví Gunnarsson
„Það eru nákvæmlega svona mál sem halda aftur af Íslandi“
Þingmaður Pírata gagnrýnir ákvarðanir mennta- og menningarmálaráðherra. „Svona mál leiða til lélegri niðurstaðna í öllu sem gerist í framhaldinu af því að hæfasta fólkið er ekki að taka ákvarðanirnar.“
Kjarninn 5. júní 2020
Skiljum ekkert eftir
Skiljum ekkert eftir
Skiljum ekkert eftir – Eldhúsið
Kjarninn 5. júní 2020
Fjármála- og efnahagsráðuneytinu var gert að láta umbeðna tölvupósta af hendi.
Taldi tölvupósta ráðuneytis hafa komið í veg fyrir að hann fengi norræna ritstjórastöðu
Úrskurðarnefnd um upplýsingamál gerði fjármálaráðuneytinu að afhenda tölvupósta um einstakling sem sóttist eftir því að verða ritstjóri norræns fræðatímarits. Sá hinn sami taldi póstana hafa spillt fyrir sér, en ráðuneytið segir að svo sé ekki.
Kjarninn 5. júní 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Ráðherra segir að pakkaferðafrumvarp hennar hafi ekki meirihluta á þingi
Frumvarp Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur um að heimila ferðaskrifstofum að borga neytendum í inneignarnótum í stað peninga mun ekki verða afgreitt á Alþingi. Hluti stjórnarþingmanna styður það ekki.
Kjarninn 4. júní 2020
Jón Baldvin Hannibalsson
Varist hræðsluáróður – Handbók um endurheimt þjóðareignar
Kjarninn 4. júní 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar