Samherji sagður hafa mútað ráðherrum til að komast yfir kvóta í Afríku

Í Kveiki í kvöld sagðist fyrrverandi yfirmaður hjá Samherja í Namibíu hafa tekið þátt í að greiða mútur til háttsettra ráðamanna í landinu til að tryggja Samherja kvóta. Það hafi verið gert með aðkomu Þorsteins Más Baldvinssonar, forstjóra Samherja.

Kristján Vilhelmsson og Þorsteinn Már Baldvinsson eru helstu stjórnendur og eigendur Samherja.
Kristján Vilhelmsson og Þorsteinn Már Baldvinsson eru helstu stjórnendur og eigendur Samherja.
Auglýsing

Hópur sem inni­heldur meðal ann­ars sjáv­ar­út­vegs- og dóms­mála­ráð­herra Namib­íu, hefur fengið á annan millj­arð króna greiddan frá Sam­herja á und­an­förnum árum. Auk þess hafi ráð­herra í Angóla fengið greiðsl­ur. Í sér­stökum tvö­földum Kveiks­þætti sem sýndur var á RÚV í kvöld kom fram að vís­bend­ingar séu um að þarna sé um mútu­greiðslur að ræða til að kom­ast yfir kvóta í land­inu á sem ódýrastan hátt. Allir hlut­að­eig­andi sem svör­uðu fyr­ir­spurnum Kveiks neit­uðu að um mútur væri að ræða þótt að hluti við­tak­end­anna hafi geng­ist við því að taka við fé frá Sam­herja. Umfjöll­unin var unnin í sam­starfi Kveiks, Stund­ar­innar, Al Jazeera og Wiki­leaks.

Þar sagði einnig að starfs­hættir Sam­herja í Namib­íu, og þeirra sem fyr­ir­tækið á að hafa greitt mútur til, hafi verið til rann­sóknar hjá þremur eft­ir­lits­stofn­unum í land­inu, meðal ann­ars spill­ing­ar­lög­regl­unni þar. Auk þess eru yfir­völd á Íslandi og í Nor­egi með­vituð um mál­ið. 

Umfjöll­unin er byggð á þús­undum skjala og tölvu­póst­sam­skipta starfs­manna Sam­herja þar sem starf­semi fyr­ir­tæk­is­ins, eins þess stærsta á Íslandi, í Namibíu síð­ast­lið­inn tæpan ára­tug er til umræðu. Gögn­unum var lekið til Wiki­leaks og Kveikur hef­ur, ásamt Stund­inni, unnið ítar­lega umfjöllun úr þeim. 

Auglýsing
Auk þess var í Kveik birt við­tal við Jóhannes Stef­áns­son, sem var verk­efna­stjóri Sam­herja í Namibíu fram á árið 2016, þar sem hann gengst við því að hafa brotið lög fyrir hönd Sam­herja þegar fyr­ir­tækið náði í umtals­verðan kvóta í land­inu. Þar kom einnig fram að Jóhannes hefði gefið sig fram við yfir­völd í Namib­íu, hefði fengið laga­lega stöðu upp­ljóstr­ara og aðstoð­aði nú við rann­sókn þeirra á starfs­háttum Sam­herj­a. 

Jóhannes var sér­stak­lega nefndur á nafn í yfir­lýs­ingu sem Sam­herji sendi frá sér í gær vegna yfir­vof­andi umfjöll­unar um starfs­hætti fyr­ir­tæk­is­ins og sagt að honum hefði verið sagt upp störfum hjá Sam­herja árið 2016 vegna „óá­sætt­an­legrar fram­göngu hans og hegð­un­ar“. Það hafi gerst í kjöl­far þess að Sam­herji hefði orðið „þess áskynja í árs­byrjun 2016 að ekki væri allt með felldu í rekstr­inum í Namib­íu“ og sent íslenskan fyrr­ver­andi rann­sókn­ar­lög­reglu­mann til lands­ins til að rann­saka mál­ið. 

Ekk­ert gert nema með aðkomu Þor­steins

Jóhannes sagði í Kveik í kvöld að hann hefði ekki hafa gert neitt í Namibíu nema án aðkomu Þor­steins Más Bald­vins­son­ar, for­stjóra Sam­herja. Þar kall­aði hann starf­semi Sam­herja í Namibíu „skipu­lagða glæp­a­starf­semi“ þar sem fyr­ir­tækið græði á auð­lindum lands­ins en hafi svo fært alla pen­ing­anna sem það græddi út úr því til að fjár­festa ann­ars staðar í heim­in­um. 

Jóhannes sagði í þætt­inum að hann hefði meðal ann­ars greitt 60 þús­und Banda­ríkja­dali í reiðufé með því að setja þá í íþrótta­tösku sem milli­liður hafi síðan komið til sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra Namib­íu. Síðar hafi greiðsl­urnar orðið fag­legri og farið fram í formi milli­færslna vegna m.a. ráð­gjafar og húsa­leigu, en endað á banka­reikn­ingum í Namibíu og Dubaí. Alls hafi Bern­hard Esau, sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra Namib­íu, tengda­sonur hans, frændi tengda­son­ar­ins og  dóms­mála­ráð­herra þess lands fengið að minnsta kosti um 1,4 millj­arð króna frá Sam­herja á síð­ustu fimm árum í greiðslur vegna aðstoðar við að kom­ast yfir kvóta í land­in­u. 

Sam­kvæmt íslenskum lögum varðar það allt að fimm ára fang­elsi ef íslenskur rík­is­borg­ari mútar eða gerir til­raunir til að múta full­trúa erlends ríkis eða ein­hverjum sem seg­ist geta haft áhrif á slíkan full­trú­a. 

Settu „svart and­lit“ á eign­ar­hald

Í þætt­inum er því lýst að Sam­herj­a­menn hafi kom­ist í kynni við mann sem heitir Tam­son Hatukulipi, kall­aður Fitty, sem er tengda­sonur sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra Namib­íu, Bern­hard Esau, og samið við hann um að hann ætti að tryggja Sam­herja kvóta til að veiða. Fitty kynnti lyk­il­stjórn­endur Sam­herja svo fyrir tengda­föður sín­um. 

Í umfjöllun Kveiks kom fram að tveir aðrir menn, náfrændi Fittys sem heitir James og maður sem heitir Sacky Shanga­la, nú dóms­mála­ráð­herra Namib­íu, myndi kjarn­ann í þeim hópi sem hjálp­aði Sam­herja gegn greiðslu að kom­ast yfir kvóta í land­inu. Þar kom einnig fram að Þor­steinn Már og Aðal­steinn hefðu hitt Esau sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra á leyni­fundi 2012 í Namib­íu. 

Í Kveik var því lýst hvernig kom­ist hafi verið fram­hjá kröfum um namibískt eign­ar­hald á kvóta með því að setja það sem kallað var „svart and­lit“ á eign­ar­hald þeirra fyr­ir­tækja sem sett voru upp. Bak­samn­ingar áttu svo að tryggja Sam­herja 75 pró­sent eig­in­legt eign­ar­hald á ávinn­ingi sem yrði til. Sjáv­ar­út­vegs­ráð­herr­ann og hans fólk yrðu líka faldir hlut­haf­ar. 

Kom­ist yfir þriðj­ung kvót­ans

Ísland sinnti þró­un­ar­að­stoð, í sam­starfi við Sam­ein­uðu þjóð­irn­ar, í Namibíu frá 1990 og þar henni lauk árið 2010. Það þró­un­ar­sam­starf beind­ist einkum að sjáv­ar­út­vegi. Þ.e. Ísland var að hjálpa Namibíu við að byggju upp kerfi utan um sjálf­bæra þróun við nýt­ingu nátt­úru­auð­linda. Fram­lag Íslands til þessa verk­efnis var marg­þætt, og fólst meðal ann­ars í því að leggja til tækni- og fjár­hags­að­stoð auk sér­þekk­ingar við upp­bygg­ingu kerf­anna. Alls fóru vel á annan millj­arð króna í þessi verk­efni á þeim 20 árum sem þau stóðu yfir, sam­kvæmt því sem kom fram í Kveik í kvöld. 

Vilji stóð til þess að Namibía gæti hagn­ast sem mest á nýt­ingu sjáv­ar­auð­linda sinna með því að kvóta­leiga færi til þjóð­ar­inn­ar, að störf myndu skap­ast í landi og á láði og að skatt­greiðslur vegna starf­semi í land­inu myndu styrkja efna­hag þess. 

Í Kveik var greint frá því að þegar þró­un­ar­að­stoð­inni lauk hafi Sam­herji birst í stað­inn. Nú, tæpum ára­tug síð­ar, hafi fyr­ir­tæk­inu tek­ist að kom­ast yfir um þriðj­ung af hrossa­makríl­kvóta lands­ins. Um er að ræða um fimmt­ung alls þess afla sem Sam­herji veiðir í starf­semi sinni í heild. 

Jóhannes sagði í þætt­inum í kvöld að það hafi verið skýr stefna Sam­herja að kom­ast hjá því að greiða skatta í Namibíu af þeim hagn­aði sem skap­að­ist þar, meðal ann­ars með því að færa hagn­að­inn til landa þar sem skattar voru litlir eða engir, meðal ann­ars á Kýp­ur, með við­komu á eyj­unni Mári­tí­us. Allir pen­ingar Sam­herja voru hins vegar sagðir enda í Nor­egi, inni á reikn­ingum í norska bank­anum DNB, sem er að hluta til í eigu norska rík­is­ins. 

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hin harða barátta um sjónvarpið og internetið
Síminn fékk nýverið níu milljóna króna stjórnvaldssekt fyrir að hafa margbrotið ákvæði fjölmiðlalaga, með því að í raun vöndla saman sölu á interneti og sjónvarpi. Brotin voru sögð meðvituð, markviss og ítrekuð.
Kjarninn 15. desember 2019
Réttast að senda pöndubirnina heim
Upplýsingar um fund kínverska sendiherrans í Danmörku með færeyskum ráðamönnum um fjarskiptasamning hafa valdið fjaðrafoki í Færeyjum og meðal danskra þingmanna. Sendiherrann neitar að reyna að beita Færeyinga þrýstingi.
Kjarninn 15. desember 2019
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Drög að nýjum þjónustusamningi við RÚV kynnt
Mennta- og menningarmálaráðherra hefur kynnt nýjan þjónustusamning við Ríkisútvarpið fyrir ríkisstjórn en núgildandi samningur rennur út um áramótin.
Kjarninn 14. desember 2019
Agnar Snædahl
Frá kreppuþakuppbyggingu og myglu
Kjarninn 14. desember 2019
Undraheimur bókmenntanna: Veisla Soffíu Auðar Birgisdóttur
Gagnrýnandi Kjarnans skrifar um „Maddama, kerling, fröken, frú. Konur í íslenskum nútímabókmenntum".
Kjarninn 14. desember 2019
Jón Baldvin Hannibalsson
Norrænt velferðarríki eða arðrænd nýlenda?
Kjarninn 14. desember 2019
Björgólfur Jóhannsson, tímabundinn forstjóri Samherja, þegar hann tók við starfinu.
Björgólfur efast um að mútur hafi verið greiddar og telur Samherja ekki hafa brotið lög
Forstjóri Samherja telur Jóhannes Stefánsson hafa verið einan að verki í vafasömum viðskiptaháttum fyrirtækisins í Afríku. Greiðslur til Dúbaí eftir að Jóhannes hætt,i sem taldar eru vera mútur, hafi verið löglegar greiðslur fyrir kvóta og ráðgjöf.
Kjarninn 14. desember 2019
Litla hraun
Vilja að betrun fanga hefjist strax frá dómsuppkvaðningu
Starfshópur félagsmálaráðherra hefur lagt til unnið sé að bataferli einstaklinga sem hlotið hafa refsidóm strax frá uppkvaðningu dóms, á tímabilinu áður en afplánun refsingar hefst, á meðan afplánun varir og einnig eftir að afplánun lýkur.
Kjarninn 14. desember 2019
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar