Skipulögðu kjarnorkuárásir á Danmörku

Það er ekki ofmælt að yfirstjórn danska hersins og margir háttsettir danskir stjórnarráðsstarfsmenn hafi orðið undrandi þegar þeir hlýddu á fyrirlestur tveggja danska sérfræðinga skömmu fyrir jól.

kjarnorkusprengja
Auglýsing

Fyrirlesararnir tveir voru þeir Peer Henrik Hansen yfirmaður Kaldastríðssafnsins á Langalandi, Langelandsfortet, og Steen Andersen sérfræðingur á danska Ríkisskjalasafninu. Þeir hafa um nær tveggja ára skeið unnið að rannsóknum á skjölum úr safni pólska hersins. Skjalasafnið, sem er mikið að vöxtum, hefur þangað til fyrir örfáum árum verið varðveitt í lokuðum geymslum pólska hersins. Tvímenningarnir, sem báðir eru vel kunnugir sögu kalda stríðsins, höfðu ákveðið að einbeita sér að gögnum sem vörðuðu hernaðaráætlanir Pólverja ef til hernaðarátaka kæmi milli ríkja Atlantshafsbandalagsins og Varsjárbandalagsins. Á ráðstefnunni gerðu þeir einnig grein fyrir skýrslu frá bandarísku leyniþjónustunni, skýrslu sem þangað til fyrir skömmu var merkt „top secret“.

Kalda stríðið

Kalda stríðið mun rithöfundurinn George Orwell fyrstur manna hafa notað í ritgerð sem hann skrifaði árið 1945. Hugtakið er notað um tímabilið frá því skömmu eftir lok síðari heimsstyrjaldar og fram til 1991, ársins þegar Sovétríkin liðuðust í sundur. Stórveldin, Bandaríkin og Sovétríkin stóðu fyrir stofnun hernaðarbandalaga, annars vegar Atlantshafsbandalagsins, NATO, og Varsjárbandalagsins hins vegar. 

Auglýsing
NATO var stofnað árið 1949 en Varsjárbandalagið sex árum síðar, 1955. Þótt Bandaríkjamenn og Sovétmenn hafi verið bandamenn undir lok síðari heimsstyrjaldar höfðu þeir afar ólíkar hugmyndir um skipan mála eftir að stríðinu lauk. Þegar dró að lokum styrjaldarinnar hittust leiðtogar Bandaríkjanna, Bretlands og Sovétríkjanna, þeir Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill og Jósef Stalín þrisvar sinnum, þar á meðal á Krímskaga (Jaltaráðstefnan) til að ráða ráðum sínum. Austur Evrópa var á áhrifasvæði Sovétríkjanna og Þýskalandi var  skipt upp, og Berlín var einnig skipt, þótt borgin væri í raun staðsett á yfirráðasvæði Sovétmanna. Með þessari skiptingu leiðtoganna þriggja varð til hið svonefnda járntjald. Saga kalda stríðsins verður ekki rakin frekar hér en næstu áratugina stóðu bæði NATO ríkin og ríki Varsjárbandalagsins fyrir stórfelldri hernaðaruppbyggingu, vígbúnaðarkapphlaupi. Þótt stundum skylli hurð nærri hælum kom aldrei til beinna átaka milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. Á níunda áratug síðustu aldar svo urðu miklar breytingar, sem meðal annars leiddu til falls Sovétríkjanna, og loka kalda stríðsins. 

Pólverjar höfðu Danmörku á sinni könnu

Þótt mikil leynd hafi hvílt yfir öllu því sem við kom hernaðaruppbyggingu og áætlunum Varsjárbandalagsins og NATO lak vitaskuld ýmislegt út. Það var til dæmis vitað að innan Varsjárbandalagsins, þar sem Sovétmenn voru potturinn og pannan, ríkti það fyrirkomulag að aðildarríkin höfðu tiltekin lönd, eða landsvæði, á sinni könnu, ef svo mætti að orði komast. Samkvæmt skipulaginu „tilheyrði“ Danmörk Póllandi. Þetta hefur lengi verið vitað. En í pólsku skjölunum var hinsvegar margt sem fáir, utan innsta hring danska varnarmálaráðuneytisins, vissu um. Þær hernaðaráætlanir Pólverja sem gert var ráð fyrir í skjölunum fengu viðstadda á fyrirlestri sérfræðinganna til að grípa andann á lofti. En áður en að þeirri frásögn kom rifjuðu fyrirlesararnir upp „viðvörunarbúnað“ Dana. Sem fékk viðstadda til að brosa út í annað. 

Sendistöð og loftnet  

Leyniþjónusta danska hersins taldi sig vita að ef til þess kæmi að Pólverjar réðust inn í Danmörku myndi herlið þeirra ganga á land við smábæinn Faxe á Suður-Sjálandi. Leyniþjónustan ákvað þess vegna að ráða ungan mann, búsettan við Hafnargötuna í Faxe, sem einskonar útvörð. Hann fékk þjálfun í að þekkja farartæki pólska hersins, ekki síst brynvarða herflutningavagna og flutningabíla. Hann sinnti þessari vinnu (sem aukastarfi) árum saman og fékk með reglulegu millibili sendar myndir og teikningar af nýjustu tækjum og tólum Pólverja, svo hann gæti borið kennsl á þau pólsku tæki sem færu um veginn og ruglaði þeim ekki saman við her- og flutningabíla danska hersins. 

Auglýsing
Á  gafli húss „útvarðarins“ hafði leyniþjónustan komið fyrir lítt sýnilegu loftneti og á háalofti í húsinu var öflugur radíósendir, með talstöð. Ef stríð skylli á skyldi „útvörðurinn“ fylgjast grannt með umferð og sæi hann skyndilega pólsk hertól á veginum átti hann umsvifalaust að kveikja á talstöðinni og láta yfirstjórn hersins vita. „Útvörðurinn“ sinnti starfinu af kostgæfni árum saman, prófaði sendibúnaðinn af og til, en aldrei kom til þess að hann sæi pólska herliðið koma stormandi eftir veginum og hann þyrfti að gera viðvart. Það var þessi frásögn sem fékk viðstadda á áðurnefndri ráðstefnu dönsku sérfræðinganna til að brosa. Þótt hugmyndin um „útvörðinn“ með talstöðina hafi kannski einu sinni verið góð og gild voru áætlanir Pólverja, ef til stríðs kæmi, af allt öðrum toga. 

Flugmaður skrifar grein

Í október í fyrra skrifaði fyrrverandi flugmaður í pólska hernum grein í tímaritið Polityka. Þar sagði hann frá því að þeir félagarnir í flughernum hefðu stundum, á áttunda og níunda áratugnum, rætt það að ef til stríðs kæmi  myndu þeir ekki bara vera orustuflugmenn heldur líka landslagsarkitektar. Þeir myndu, ef til þess kæmi, taka á loft frá herflugvellinum við Szczecin (Stettin) og skömmu síðar yrði hluti Sjálands óþekkjanlegur, sérstaklega Faxe og nágrenni. „Þannig er það nefnilega með kjarnorkusprengjur“ sagði flugmaðurinn fyrrverandi. Greinin vakti ekki mikla athygli og fullyrðingar flugmannsins um kjarnorkusprengjur þóttu ekki trúverðugar.

Leiftursóknaráætlunin 

Þótt áðurnefndar fullyrðingar flugmannsins fyrrverandi hafi ekki þótt trúverðugar eða vakið athygli reyndist frásögn hans af hugsanlegum árásum á Danmörku ekki hrein ýkjusaga.

Þegar dönsku sérfræðingarnir kynntu, á ráðstefnunni áðurnefndu, áætlanir Pólverja um árásir á Danmörku var viðstöddum vægast sagt brugðið. Þar var í stuttu máli gert ráð fyrir að með leiftursókn (blitzkrieg) yrði danski herinn gjörsigraður á nokkrum dögum. Pólski herinn myndi ryðjast gegnum norðurhluta Þýskalands og áfram til Jótlands. Jafnframt myndi flugherinn varpa sprengjum á svæðið við Faxe og i framhaldinu myndu sveitir pólska hersins ganga þar á land. Wojciech Witold Jaruzelski var yfirmaður hersins þegar hernaðaráætlunin gegn Danmörku var gerð. Hann varð síðar leiðtogi Póllands.

Í gögnunum úr pólska skjalasafninu má meðal annars finna kort af  Danmörku þar sem teiknaðir hafa verið inn ákveðnir staðir og númeraðir, einskonar vinnuáætlun vegna innrásarinnar.

Það sem kom ráðstefnugestum mest á óvart var að í áætlunum Pólverja var gert ráð fyrir að beitt yrði kjarnorkuvopnum.  

Skýrslur bandarísku leyniþjónustunnar

Samkvæmt skýrslu bandarísku leyniþjónustunnar CIA, frá árinu 1984, yrði atburðarásin með nokkuð öðrum hætti en lýst er í pólsku gögnunum. Þar yrði byrjað með árás á Faxe (eins og flugmaðurinn lýsti) og sprengjum varpað á Sjáland. Jafnframt yrði ráðist inn í Jótland, með flugher og landher. Í nýrri skýrslu, frá árinu 1989, er einnig fjallað um varnir Danmerkur, og þær eru sagðar litlar og vanmáttugar. Dönsk stjórnvöld hafi hvað eftir annað skorið niður fjárveitingar til hernaðarmála, meginástæða þess er að yfirmenn danskra varnarmála hafi talið hættuna á innrás frá Pólverjum litla sem enga. Þess vegna yrðu Danir auðveld bráð pólsks innrásarliðs. 

Í þessari skýrslu er því einnig velt upp hvers vegna Pólverjar myndu leggja svona mikla áherslu á að sigra Danmörku á nokkrum dögum, í leifturstríði. Skýrsluhöfundar CIA telja ástæðuna vera þá að Pólverjar vildu sanna sig fyrir Sovétmönnum og enn fremur með því að sýna slíkan styrk gætu þeir hugsanlega komið í veg fyrir að Pólland yrði jafn illa úti.

Áttu Pólverjar kjarnavopn?

Í skýrslu CIA, þeirri frá 1989, kemur fram að Pólverjar hafi ráðið yfir kjarnavopnum sem yrðu notuð við innrás í Danmörku. Ekki er nánar tilgreindur fjöldi og styrkur þessara vopna en talan 18 kemur fyrir í skýrslunni. Í grein sem birtist fyrir nokkrum mánuðum í pólska vísindatímaritinu Focus er fullyrt að Pólverjar hafi á árum kalda stríðsins geymt (eins og það er orðað) kjarnavopn sem hefðu að styrkleika samtals jafngilt 500 sprengjum eins og þeirri sem varpað var á japönsku borgina Hiroshima 6. ágúst árið 1945. Vopnin hefðu verið geymd í Póllandi um tuttugu ára skeið en hvað síðan hefði orðið um þau, og hver raunverulegur eigandi var, kemur ekki fram í skýrslunni. 

Í áætlun þeirri sem varðveitt er í pólska ríkisskjalasafninu var ekki nefnd nein tala um fjölda kjarnavopna í höndum Pólverja.

Það er athyglisvert að síðari skýrsla CIA var gerð árið 1989, sama árið og Berlínarmúrinn féll en sá atburður markaði endalok kalda stríðsins. 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Örn Bárður Jónsson
Ný stjórnarskrá í 10 ár – Viska almennings og máttur kvenna
Kjarninn 29. júlí 2021
Til að fá að fljúga með flugfélaginu Play verða farþegar að skila inn vottorði um neikvæða niðurstöðu úr PCR-prófi eða hraðprófi.
Hafa þurft að vísa vottorðalausum farþegum frá
Flugfélagið Play hefur fengið jákvæð viðbrögð við þeirri ákvörðun að meina farþegum um flug sem ekki hafa vottorð um neikvætt COVID próf. Fyrirkomulagið verður enn í gildi hjá Play þrátt fyrir að vottorðalausum muni bjóðast sýnataka á landamærunum.
Kjarninn 29. júlí 2021
Kamilla Jósefsdóttir og Alma Möller landlæknir.
Sértæk bóluefni gegn delta-afbrigði „okkar helsta von“
Frá því að fjórða bylgja faraldursins hófst hér á landi hafa sextán sjúklingar legið á Landspítala með COVID-19. Tíu eru inniliggjandi í dag, þar af tveir á gjörgæslu.
Kjarninn 29. júlí 2021
Kort Sóttvarnastofnunar Evrópu sem uppfært var í dag.
Ísland orðið appelsínugult á korti Sóttvarnastofnunar Evrópu
Mikil fjölgun greindra smita hér á landi hefur haft það í för með sér að Ísland er ekki lengur grænt á korti Sóttvarnastofnunar Evrópu. Væru nýjustu upplýsingar um faraldurinn notaðar yrði Ísland rautt á kortinu.
Kjarninn 29. júlí 2021
Jóhann Björn Skúlason, yfirmaður smitrakningateymis almannavarna.
Smitrakningunni „sjálfhætt“ ef fjöldi smita vex gríðarlega úr þessu
Miklar annir eru nú hjá smitrakningarteymi almannavarna. Á bilinu 180-200 þúsund notendur eru með smitrakningarforrit yfirvalda í símum sínum og það gæti reynst vel ef álagið verður svo mikið að rakningarteymið hafi ekki undan. Sem gæti gerst.
Kjarninn 29. júlí 2021
Ari Trausti Guðmundsson
Faraldur er ekki fyrirsjáanlegur
Kjarninn 29. júlí 2021
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra.
„Ekki má hringla með marklínuna“
Dómsmálaráðherra vonar að stjórnarandstöðunni „auðnist ekki að slíta í sundur þá einingu sem ríkt hefur meðal landsmanna í baráttunni gegn veirunni“. Samhliða útbreiddri bólusetningu þurfi að slá nýjan takt og „leggja grunn að eðlilegu lífi á ný“.
Kjarninn 29. júlí 2021
Þorsteinn Már Baldvinsson forstjóri Samherja.
Samherji kannar hvernig afsökunarbeiðnir leggjast í landann
Þátttakendur í viðhorfahópi Gallup fengu í vikunni sendar spurningar um Samherja. Fyrirtækið, sem baðst tvívegis afsökunar fyrr í sumar, virðist fylgjast grannt með almenningsálitinu.
Kjarninn 29. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar