Eskimo breytir um nafn

Mótmælaaldan gegn kynþáttamisrétti teygir anga sína víða. Meðal annars til Danmerkur en vinsælustu íspinnar þar í landi hafa hingað til heitið Eskimo. Annar tveggja stærstu ísframleiðenda Danmerkur gefur íspinnunum nýtt nafn.

Kassar af Eskimo Pie ís frá Dreyer's. Fyrirtækið hyggst breyta nafni íssins síðar á árinu en nýja nafnið er óákveðið.
Kassar af Eskimo Pie ís frá Dreyer's. Fyrirtækið hyggst breyta nafni íssins síðar á árinu en nýja nafnið er óákveðið.
Auglýsing

Rætur kyn­þátta­mis­réttis víða um heim eiga sér aldagamla sögu. Dauði Banda­ríkja­manns­ins George Floyd í maí hratt af stað mik­illi mót­mæla­öldu, fyrst í Banda­ríkj­unum en síðar víða um lönd, meðal ann­ars í gömlum nýlendu­ríkjum í Evr­ópu. Styttur af nýlendu­herrum hafa víða verið fjar­lægð­ar, ann­ars staðar hafa þær verið skemmdar eða fengið yfir sig máln­ing­ar­dembu. 



Í Nuuk, höf­uð­stað Græn­lands, hefur um ára­tuga skeið staðið stytta af Hans Egede. Hann kom til Græn­lands árið 1721 þeirra erinda að boða kristna trú. Hann varð lands­stjóri Dana á Græn­landi og margir Græn­lend­ingar líta á hann sem tákn­gerv­ing kúg­unar og und­ir­ok­unar Dana á Græn­lend­ingum gegnum ald­irn­ar. Styttan stendur hátt og stað­setn­ingin er í hugum margra tákn­ræn: útsend­ari herra­þjóð­ar­innar sem þannig er sífellt minnt á.

Auglýsing



Í júní fóru fram kosn­ingar í Nuuk um það hvort styttan skyldi áfram vera á sínum stað eða hvort hún yrði fjar­lægð. Nið­ur­staðan var að styttan skyldi áfram standa á stalli sín­um, bæj­ar­stjórn Nuuk tekur hins vegar end­an­lega ákvörðun varð­andi stytt­una í sept­em­ber. 



Þegar Hans Egede hóf trú­boðið á Græn­landi þekktu lands­menn ekki brauð, vissu ekki hvað við var átt. Hans Egede gerði þess vegna þá breyt­ingu á Fað­ir­vor­inu að í stað þess að segja „­gef oss í dag vort dag­legt brauð,“ ­sögðu Græn­lend­ing­ar „­gef oss í dag vorn dag­lega sel.“ Það skyldu all­ir.

Eski­mó­ar, Inúít­ar, Græn­lend­ingar

Í dönsku orða­bók­inni er orðið eski­mói útskýrt þannig að „það til­heyri hluta þess asíska fólks sem búa á norð­ur­heims­skauts­svæðum Græn­lands­.“ Í bók­inni stendur jafn­framt að orðið geti þótt sær­andi eða óvið­eig­andi og Græn­lend­ingar vilji fremur nota orðið Inúíti. En helst ein­fald­lega orðið Græn­lend­ing­ur, Græn­lend­ing­ar.



Ekki er full­kom­lega ljóst hvaðan orðið eski­mói er kom­ið. Sumir sér­fræð­ingar í mál­vís­indum telja það dregið af franska orð­inu esquimaux „sá sem borðar hrátt kjöt,“ aðrir að orðið komi úr máli þjóð­flokks í Quebec og Labrador og þýð­i „sá sem gerir snjó­þrúg­ur.“



Inúíti er talið komið úr tungu­málum frum­byggja á Norð­ur­slóð­um, þar á meðal Græn­landi. Orðið Inúíti þýðir mann­eskja eða fólkið og er í dag eins­konar sam­heiti þjóð­flokka í mörgum löndum á norð­lægum slóð­um. En eins og áður var nefnt vilja Græn­lend­ingar kenna sig við land sitt.



Ísinn

Danir eru, að eigin sögn, mikil ísþjóð, borða mik­inn ís. Sölu­tölur stað­festa þetta. Helm­ingur þess íss sem Danir neyta er inn­fluttur en af dönskum fram­leið­endum er Mejerigaar­den sem fram­leiðir ís undir nafn­inu Premier stærst­ur, þar vinna 145 manns við fram­leiðsl­una. Aðrir stórir danskir ísfram­leið­endur eru Han­sen, Vebbestrup og Ryaa is. Frisko var lengi vel meðal stærstu ísfram­leið­enda í Dan­mörku en fyr­ir­tækið er ekki lengur í danskri eigu og ísinn fram­leiddur í öðrum lönd­um.

Kæmpe Eskimo frá Frisko. Súkkulaðihjúpaður vanilluís með sólberjasósukjarna. Mynd: Frisko.

Efstur á ísvin­sælda­list­anum í Dan­mörku er pinni. Vanilluís með súkkulaði­hjúp og inni í ísnum er sól­berjasósa. Ísfram­leið­andi sem ekki býður upp á svona íspinna þarf ekki að gera sér vonir um lang­lífi á dönskum mark­að­i. Áð­ur­nefndir íspinnar ganga, hver sem fram­leið­and­inn er, undir heit­inu Eskimo og stærri útgáfan Kæmpe Eskimo. Einn fram­leið­andi reyndi fyrir mörgum árum að fá einka­leyfi á Eskimo nafn­inu, en fékk ekki. 



Reyndar er Eskimo nafnið á íspinnum ekki ein­skorðað við Dan­mörku, í Banda­ríkj­unum hefur fyr­ir­tækið Dreyers um nær hund­rað ára skeið fram­leitt íspinna undir heit­inu Eskimo pie. Dreyers hefur nú til­kynnt að síðar á þessu ári verði heiti þessa vin­sæla íspinna breytt, en nýja nafnið hefur ekki verið til­kynnt.



Hvað gera Dan­ir?

Eins og nefnt var hér að framan hefur orðið eski­mói lengi verið umdeilt í Dan­mörku. Þótt margir hafi verið ósáttir við orðið hefur það fram til þessa litlu breytt. En nú er öldin önn­ur, að minnsta kosti hvað ísinn varð­ar. 



Han­sens Is hefur til­kynnt að Eskimo íspinn­arnir fái brátt nýtt nafn. Nýja nafnið er O‘Pa­yo. Nafnið er dregið af kakó­baun­unum sem not­aðar eru í hjúp­inn á ísnum, baun­irnar eru keyptar frá Nicaragua. Aðrir ísfram­leið­endur í Dan­mörku hafa ekki ákveðið hvort nafn­inu á íspinn­unum verði breytt, í við­tali við danska útvarp­ið, DR, sögðu tals­menn nokk­urra fyr­ir­tækja að málið væri í athug­un. 



Græn­lend­ing­ar, búsettir í Dan­mörku, hafa lýst mik­illi ánægju með ákvörðun Han­sens Is og skora á aðra ísfram­leið­endur að gera slíkt hið sama.



Danska Þjóð­minja­safnið breytir sýn­ing­ar­heiti

Í danska þjóð­minja­safn­inu er sér­stök deild um Græn­land, sögu þess og íbúa lands­ins. Þessi deild, sem að stofni til er frá árinu 1992, hefur hingað til gengið undir nafn­inu ,,Eskimoer og Grøn­land“ en heit­inu verður nú breytt. Hefur reyndar lengi staðið til. Græn­lenskur þing­maður sem Kristeligt Dag­blad ræddi við sagð­ist fagna þess­ari breyt­ingu, sem væri löngu tíma­bær. Morten Mess­erschmidt, þing­maður Danska Þjóð­ar­flokks­ins, sem blaðið ræddi líka við, sagði yfir­menn þjóð­minja­safns­ins rolur (pjok) sem hlaupi eftir því hvernig vind­ur­inn blæs. Rane Will­er­s­lev yfir­maður safns­ins sagði þessi orð þing­manns­ins dæma sig sjálf. 



Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eyþór Arnalds var oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Félag Eyþórs hagnaðist um 388,4 milljónir vegna afskriftar á láni frá Samherja
Eigið fé félags Eyþórs Arnalds fór úr því að vera neikvætt um 305 milljónir í að vera jákvætt um 83,9 milljónir í fyrra. Félag í eigu Samherja afskrifaði seljendalán sem veitt var vegna kaupa í útgáfufélagi Morgunblaðsins.
Kjarninn 4. október 2022
Neyðarúrræði en ekki neyðarástand
Fjöldahjálparstöð fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd hefur verið opnuð í skrifstofuhúsnæði í Borgartúni þar sem Vegagerðin var áður til húsa. Hægt verður að taka á móti 150 manns að hámarki og miðað er við að fólk dvelji ekki lengur en þrjár nætur.
Kjarninn 4. október 2022
Örn Bárður Jónsson
Um skjálífi og skjána
Kjarninn 4. október 2022
Þrjú félög voru skráð á markað í sumar. Þeirra stærst er Alvotech, sem var skráð á First North markaðinn í júní. Hér sést Róbert Wessman, stofnandi og stjórnarformaður félagsins, hringja inn fyrstu viðskipti með bréfin.
Virði skráðra félaga í Kauphöllinni lækkað um 254 milljarða króna á tveimur mánuðum
Það sem af er ári hefur Úrvalsvísitala Kauphallarinnar lækkað um 28,3 prósent. Hún hækkaði um rúmlega 20 prósent árið 2020 og 33 prósent í fyrra. Leiðrétting er að eiga sér stað á virði skráðra félaga.
Kjarninn 4. október 2022
Steingrímur J. Sigfússon
Einu sinni var Póstur og Sími
Kjarninn 4. október 2022
Svandís Svavarsdóttir er matvælaráðherra og fer með málefni sjávarútvegs.
Svandís boðar frumvarp um tengda aðila í sjávarútvegi á næsta ári
Samkvæmt lögum mega tengdir aðilar í sjávarútvegi ekki halda á meira en tólf prósent af úthlutuðum kvóta á hverjum tíma. Skiptar skoðanir eru um hvort mikil samþjöppun í sjávarútvegi sé í samræmi við þetta þak.
Kjarninn 4. október 2022
Ein orðan sem Plaun skartaði, en hún reyndist eftirlíking.
Tvöfaldur í roðinu
Hugo Plaun hefur lengi verið ein helsta stríðshetja Dana, og var vel skreyttur hermaður sem hitti fyrirmenni og sagði ótrúlegar sögur sínar víða. Fyrir nokkrum árum kom í ljós að Plaun laug öllu saman.
Kjarninn 4. október 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Tvöfaldur í roðinu
Kjarninn 4. október 2022
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar