Áætlað mat aðgerðapakkanna var 232 milljarðar en áhrifin í dag eru 85 milljarðar

Beinn kostnaður ríkissjóðs vegna þeirra aðgerða sem kynntar hafa verið til leiks til að aðstoða fyrirtæki og heimili landsins er umtalsvert minni en kynnt var á blaðamannafundum ríkisstjórnarinnar.

Blaðamannafundur: Hertar aðgerðir 30. okt 2020
Auglýsing

Beinn kostnaður ríkissjóðs vegna úrræða sem kynnt hafa verið til leiks til að hjálpa fyrirtækjum og heimilum landsins fjárhagslega í yfirstandandi heimsfaraldri er 38,2 milljarðar króna til þessa. Til viðbótar hafa 19,5 milljarðar króna farið í frestun skattgreiðslna, 20 milljarðar króna í frestun aðflutningsgjalda og 6,6 milljarðar króna hafa verið lánaðir með ríkisábyrgð. Allt eru þetta þó fjármunir sem munu skila sér aftur í ríkiskassann. Því er samanlagður kostnaður vegna beinna greiðslna og tilfærslna eða ábyrgða ríkissjóðs um 85 milljarðar króna. Upphaflegt mat á heildarkostnaði aðgerðanna, sem sumar hverjar eru ekki á enda runnar, var 232,2 milljarðar króna. 

Þótt enn eigi eftir að falla til kostnaður vegna aðgerðarpakkanna er ljóst að kostnaður ríkissjóðs vegna þeirra verður mun minni en kynnt var á blaðamannafundum stjórnvalda þegar pakkarnir voru kynntir til leiks. 

Þetta kemur fram í skýrslu fjármála- og efnahagsráðuneytisins um nýtingu efnahagsúrræða vegna yfirstandandi heimsfaraldurs COVID-19. 

Sú aðgerð sem kostað hefur mest er hlutabótaleiðin svokallaða. Beinn kostnaður vegna hennar til þessa er 19,8 milljarðar króna, en upphaflegt kostnaðarmat var að hún myndi kosta 34 milljarða króna. Flestir voru á hlutabótum í apríl, eða alls 33 þúsund manns, en síðan hefur fækkað verulega í þeim hópi. Í dag eru um 3.500 manns að nýta leiðina.

Fyrst voru hámarksgreiðslur allt að 75 prósent af launum upp að ákveðnu þaki, en það var síðar lækkað niður í 50 prósent. Samhliða þeirri lækkun var tekið fyrir að fyrirtæki sem ætluðu að greiða arð, kaupa eigin bréf, greiða óumsanda bónusa eða borga helstu stjórnendum yfir þrjár milljónir króna á mánuði gætu nýtt sér leiðina. 

Tvær aðgerðir 80 prósent af beinum kostnaði

Búið er að greiða 10,5 milljarða króna í svokallaða uppsagnarstyrki. Þegar frum­varp um upp­­­sagn­­­ar­­­styrki var lagt fram um miðjan maí var gert ráð fyrir því að bein útgjöld rík­­­is­­­sjóðs vegna úrræð­is­ins yrðu 27 millj­­­arðar króna. Því er upp­hæðin sem greidd hefur verið út enn sem komið er ein­ungis 39 pró­sent af ætl­aðri upp­hæð. 

Styrkirnir fela í sér að ríkissjóðir veitir ákveðnum fyrirtækjum sem hafa orðið fyrir umfangsmiklu tekjutapi, eða að minnsta kosti 75 prósent, styrki til að eyða ráðn­­­­ing­­­­ar­­­­sam­­­­böndum þeirra við starfs­­­­fólk sitt. 

Auglýsing
Þessar tvær leiðir, hlutabótaleiðin og uppsagnarstyrkirnir, hafa því kostað 30,3 milljarða króna til þessa og eru tæplega 80 prósent allra beinna fjárútláta ríkissjóðs vegna aðgerða sem kynntar hafa verið til leiks.

Til viðbótar við þessar aðgerðir voru greiddir út þrír milljarðar króna í sérstaka barnabótaauka upp á 40 þúsund krónur fyrir hvert barn sem foreldri eða foreldrar sem eru með undir 11,1 milljón krónur í sameiginlegar tekjur, og 20 þúsund krónur til þeirra sem eru með tekjur yfir þeim mörkum. Þetta átti að gera vegna „raskana af völdum faraldursins“. 

Þessi kostnaðartala stóðst að næstum öllu leyti enda um bein fjárútlát úr ríkissjóði að ræða og nokkuð einfalt að reikna út hvað hvert foreldri átti að fá út frá skattskýrslum þeirra. 

Ferðagjöf og gistináttarskattur

Aðrir leiðir eru líka langt  undir upphaflegu mati á heildaráhrifum. Greiðslur launa í sóttkví voru áætlaðar tveir milljarðar króna en eru um 300 milljónir króna.

Ferðagjöfin svokallaða hefur útheimt kostnað upp á 600 milljónir króna. Þegar aðgerðin var kynnt af stjórn­­völdum kom fram að með þessu fram­taki ætti að gefa Íslend­ingum eldri en 18 ára sam­tals 1,5 millj­­arð króna til að örva vilja þeirra til inn­­­lendrar neyslu og ferða­laga. Í dag hefur þjóðin sam­tals eytt um 40 pró­sent þeirrar upp­hæðar sem stjórn­völd kynntu að aðgerðin ætti að kosta. 

Lokunarstyrkir voru metnir á 2,5 milljarða króna en fram til þessa er búið að greiða út einn milljarð króna. Niðurfelling gistináttarskatts var metin á 1,6 milljarða króna en hefur kostað 300 milljónir króna og niðurfelling tollafgreiðslugjalda átti að kosta 600 milljónir króna en hefur kostað 200 milljónir króna. 

Mun færri frestuðu staðgreiðslu en talið var

Ein af fyrstu aðgerð­unum sem íslensk stjórn­völd gripu til vegna efna­hags­legra afleið­inga af kór­ónu­veiru­far­ald­inum var að veita fyr­ir­tækjum í land­inu frest á greiðslu á helm­ingi trygg­ing­ar­gjalds og stað­greiðslu opin­berra gjalda sem voru á gjald­daga í mars. Þetta var ákveðið 12. mars, fjórum dögum áður en að eindagi þeirra gjalda átti að vera. Þeim eindaga var frestað um mánuð upp­haf­lega, og síðar þangað til í jan­úar á næsta ári. Gert var ráð fyrir að þetta myndi seinka tekjum til rík­is­sjóðs upp á 22 millj­arða króna.

Þegar rík­is­stjórnin kynnti svo fyrsta efna­hag­s­pakka sinn 21. mars var ein dýrasta aðgerðin þar sú að fresta mætti þremur gjald­dögum stað­greiðslu og trygg­ing­ar­gjalds á tíma­bil­inu 1. apríl til 1. des­em­ber til við­bótar ef fyr­ir­tæki gæti mætt ákveðnum skil­yrð­um. Áætluð áhrif þess voru 75 milljarðar króna.

Hingað til hefur frestun staðgreiðslu tálmað greiðslu á 19,5 milljörðum króna í ríkissjóð, eða um 26 prósent af upphaflegu matsupphæðinni.

Til viðbótar var boðið upp á að fresta greiðslu aðflutningsgjalda. Þar hefur nýtingin, alls 20 milljarðar króna, verið umfram upphaflegu áætlunina sem var 13 milljarðar króna. 

Þá stendur eftir að fólki var gert kleift að taka út séreignarsparnað sinn, sem er í raun aðgerð sem eykur tekjur ríkissjóðs í dag þar sem útgreiðslurnar eru skattlagðar. Áætlað var að fólk myndi taka út 9,5 milljarða króna en reyndin er sú að upphæðin hefur verið 18,8 milljarðar króna. 

Lánin sem voru ekki tekin

Ein helsta aðgerðin sem ríkisstjórnin kynnti til leiks í mars var að veita fyrirgreiðslu til að auðvelda viðbótarlán lánastofnana til fyrirtækja. Þetta átti að gera þannig að ríkið semdi við Seðlabanka Íslands um að færa lánastofnunum aukin úrræði til að veita viðbótarfyrirgreiðslu til fyrirtækja, í formi brúarlána, sem orðið hefðu fyrir verulegu tekjutapi vegna yfirstandandi aðstæðna. Seðlabankinn myndi þannig veita ábyrgðir til lánastofnana sem þær nýta til að veita viðbótarlán upp að um 70 milljarða króna. 

Aðalviðskiptabankar fyrirtækja áttu að veita þessa fyrirgreiðslu og aðgerðin var í heild metin á um 80 milljarða króna að teknu tilliti til aukinnar útlánagetu banka vegna lækkunar á bankaskatti, sem átti að aukast um tæplega 11 milljarða króna. Ríkið reiknaði sín áhrif af þessu á 35 milljarða króna.

Í dag hafa brúarlán verið veitt upp á 700 milljónir króna.

Svokölluð stuðn­ings­lán, einnig kölluð sér­stök lán til lít­illa fyr­ir­tækja, voru kynnt í aðgerðarpakka tvö. Til að telj­ast til slíkra fyr­ir­tækja þurfti að vera með tekjur undir 500 millj­ónum króna á ári. Lán­in, sem njóta 100 pró­sent rík­is­á­byrgð­ar, standa ein­ungis fyr­ir­tækjum sem hafa orðið fyrir að minnsta kosti 40 pró­sent tekju­falli til boða, sem er sama skil­yrði og gildir fyrir hin svoköll­uðu brú­ar­lán til stærri fyr­ir­tækja sem kynnt voru til leiks mán­uði áður.

Lánin til fyr­ir­tækj­anna átti að verða hægt að sækja um með ein­földum hætti á Island.is en þau nema að hámarki sex millj­ónir krónur á hvert fyr­ir­tæki. Heild­ar­um­fang lán­anna átti að geta orðið allt að 28 millj­arðar króna í heild, að mati stjórn­valda. 

Enn sem komið er nemur umfang þeirra 6,3 milljörðum króna.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorkell Helgason
Kominn er tími á umbætur á kosningakerfinu
Kjarninn 3. ágúst 2021
Minnsti álútflutningur í átta ár
Þrátt fyrir hækkandi álverð á heimsvísu hefur magn útflutts áls minnkað á síðustu mánuðum. Heildarútflutningur á síðasta árshelmingi hefur ekki verið minni síðan árið 2013.
Kjarninn 3. ágúst 2021
Katrín Baldursdóttir og Símon Vestarr
Katrín Baldursdóttir og Símon Vestarr efst hjá Sósíalistaflokknum í Reykjavík suður
Listi Sósíalistaflokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður hefur verið kynntur. „Þetta er fjölbreyttur listi og kraftmikill. Fólk sem vill breyta samfélaginu þannig að allir hafi tækifæri til blómstra, hafi öruggt og gott húsnæði og góð laun,“ segir oddvitinn.
Kjarninn 3. ágúst 2021
Sigmundur Ernir ráðinn ritstjóri Fréttablaðsins
Jón Þórisson, sem hefur ritstýrt blaðinu frá því haustið 2019 ætlar að snúa sér að öðrum störfum. Sigmundur Ernir verður einnig aðalritstjóri Torgs.
Kjarninn 3. ágúst 2021
Bólusetningin hafi ekki skapað það hjarðónæmi sem vonast var til
Flest smit að undanförnu má rekja til hópatburða en delta afbrigði veirunnar hefur breiðst út á ótrúlegum hraða að sögn sóttvarnalæknis. Til stendur að bjóða þeim sem fengu Janssen bóluefni upp á aðra bólusetningu sem og að bólusetja 12 til 15 ára börn.
Kjarninn 3. ágúst 2021
Sigþrúður Stella Jóhannsdóttir
Náttúruspjöll í Vatnajökulsþjóðgarði
Kjarninn 3. ágúst 2021
Eggert Þór Kristófersson forstjóri Festis segir félagið ekki ætla að reyna fyrir sér í byggingargeiranum.
30 þúsund fermetra uppbygging í stað bensínstöðva
Samkvæmt samkomulagi Festis við Reykjavíkurborg á Festi byggingarrétt á lóðum þar sem til stendur að loka bensínstöðvum N1. Félagið hyggst selja byggingarréttinn í stað þess að byggja. „Það er ekki okkar bissness, það eru aðrir í því,“ segir forstjórinn.
Kjarninn 3. ágúst 2021
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans – 5. þáttur: „Vits er þörf þeim er víða ratar“
Kjarninn 3. ágúst 2021
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar