Bófarnir á bókasafninu

Á nokkrum árum hafa bíræfnir þjófar komist yfir milljónir danskra króna af fjölmörgum bankareikningum. Þeir sem orðið hafa fyrir barðinu á þjófunum eiga það sameiginlegt að hafa notað almenningsbókasöfn víða í Danmörku.

NemID_card_Pic00082 (1).jpg
Auglýsing

Á Þor­láks­messu fyrir fjórum árum lagði maður sem við skulum kalla Bjarna, og er búsettur í Árósum, leið sína í bank­ann. Hann spurði gjald­ker­ann um stöð­una á banka­reikn­ingi sínum og sperrti eyrun þegar gjald­ker­inn upp­lýsti hann um inni­stæð­una. „Þetta getur varla pass­að,“ sagði Bjarni og bað gjald­ker­ann að renna yfir sein­ustu færsl­ur. „Þú ert varla búinn að gleyma að þú varst að kaupa bíl fyrir 200 þús­und (4,2 millj­ónir íslenskar) fyrir skömmu,“ sagði gjald­ker­inn. „Svo­leiðis sést nú á banka­reikn­ingn­um“. „Ég er ekki far­inn að tapa minni, en var ekki að kaupa bíl,“ svar­aði Bjarni. „Greiðsla fyrir BMW stendur sem skýr­ing,“ svar­aði gjald­ker­inn. Og þarna stóð það svart á hvítu, á tölvu­skján­um. 200 þús­und, greiðsla fyrir BMW. 

Bjarni fór heim en „bíla­kaup­in“ urðu til þess að hann var algjör­lega „úti að aka“ næstu daga. Pur­u­steikin og brún­uðu kart­öfl­urn­ar, dans­inn í kringum jóla­tréð, pakk­arnir og messan, allt var þetta á sínum stað en Bjarni var sífellt að hugsa um „bíla­kaup­in“. Milli jóla og nýárs fór Bjarni í annan banka, þar sem hann er líka með banka­reikn­ing. Þar átti hann, sam­kvæmt mán­að­ar­gömlu yfir­liti frá bank­an­um, 640 þús­und (13.3. millj­ónir íslenskar) á bók­inni. En viti menn, inni­stæðan á bók­inni var nú 0 krón­ur. Hver ein­asta króna sem sé á bak og burt. 

Sagan af Bjarna er ekki eins­dæmi. Í sjón­varps­frétta­tíma danska útvarps­ins, DR, síð­ast­lið­inn sunnu­dag, 6. des­em­ber, var fjallað ítar­lega um sér­kenni­legt fjársvika­mál, sem teygir sig yfir nokk­urra ára tíma­bil. „Bíla­kaup“ Bjarna fyrir fjórum árum er ein­ungis einn angi þess máls. 

11 hand­tekn­ir 

Danska lög­reglan var snemma á fótum 18. júní sl. Uppúr klukkan fimm um morg­un­inn hand­tók lög­reglan 11 menn á aldr­inum 16 til 30 ára. Menn­irnir voru að sögn lög­reglu frá Árósum, Óðins­véum, Norð­ur- Sjá­landi og af Kaup­manna­hafn­ar­svæð­inu. Hinir hand­teknu reynd­ust ekki vera neinn engla­kór, eins og lög­reglan orð­aði það, margir þeirra höfðu áður kom­ist í kast við lög­in. Ástæða hand­tak­anna var umfangs­mikið fjársvika­mál sem staðið hafði yfir árum sam­an. Annar tveggja bræðra, sem lög­reglan kallar höf­uð­paurana í því máli, var meðal hinna hand­teknu. Hinn hafði ekki átt heim­an­gengt af þeirri ein­földu ástæðu að hann sat í fang­elsi. Árið 2019 hlutu bræð­urnir dóma fyrir fjársvik, annar í þriggja og hálfs árs fang­elsi, hinn fékk fimm ára dóm. Bræð­urnir höfðu setið lengi í gæslu­varð­haldi áður en dómar féllu og það var ástæða þess að sá sem fékk styttri dóm­inn var laus úr prís­und­inn­i. 

Auglýsing
Handtökur ell­efu­menn­ing­anna í júní tengjast, að sögn lög­reglu, all­ar fjársvik­um, sem bræð­urnir stjórn­uðu og skipu­lögðu. Með notkun NemId aðgangskorta í eigu ann­arra.

NemId kortið

Áður en lengra er haldið er rétt að útskýra í stuttu máli danska auð­kennis- og aðgangskort­ið, NemId (Nem id). 

Skil­yrði þess að geta fengið NemId er að umsækj­andi hafi danska kenni­tölu, svo­kallað CPR núm­er. Til þess að kom­ast inn í „kerf­ið“, við flutn­ing til lands­ins, er nauð­syn­legt að fá kenni­tölu, sem er ein­ungis úthlutað einu sinni. Þegar kennitalan er fengin (fæð­ing­ar­dag­ur, mán­uður og ár plús fjórir tölu­stafir) er hægt að sækja um Nem­Id.  

NemId kortið fær umsækj­andi sent heim í pósti, eins og hvert annað bréf. Til að virkja kortið þarf not­and­inn að skrá sig inn, lang oft­ast kenni­tölu og leyni­orði. Á kort­inu eru 176 núm­erarað­ir, hver þeirra ein­ungis notuð einu sinni. Í hvert skipti sem eig­andi korts­ins notar það sér hann jafn­framt hve margar núm­eraraðir eru eftir á kort­inu. Þegar örfáar núm­eraraðir eru ónot­aðar fær eig­and­inn sent nýtt kort í pósti. Hægt er að loka kort­inu, ef sér­stök ástæða er til og þá kemur nýtt kort í póst­in­um.

Bankar og sam­skipti við hið opin­bera 

Stofn­anir á vegum rík­is­ins „hið opin­bera“ nota allar raf­ræn sam­skipti, engin hefð­bundin bréf. Ef bank­inn eða „hið opin­bera“ vill til­kynna eitt­hvað fær við­kom­andi til­kynn­ingu í tölvu­pósti. Þá þarf við­tak­andi tölvu­pósts­ins að fara á heima­síðu send­and­ans og skráð sig þar inn með Nem­Id. Ein­stak­lingur sem ætlar að greiða reikn­inga, eða milli­færa i heima­banka, skráir sig inn með NemId kort­inu, og fær þá aðgang að eigin banka­reikn­ingi. Sama gildir ef hann fær til­kynn­ingu í póst­hólfið frá skatt­in­um, þá þarf hann að fara á heima­síðu skatts­ins til að skoða til­kynn­ing­una og til þess notar hann Nem­Id. Í stuttu máli sagt NemId er lyk­ill­inn að ótal mörgu sem varðar per­sónu­leg mál. Þess vegna er mik­il­vægt að passa vel uppá kortið og nota ein­ungis „ör­ugg­ar“ tölv­ur, þegar verið er að gera eitt­hvað sem krefst inn­skrán­ingar með kort­in­u. 

Tölv­urnar á bóka­söfn­unum

Dönsk almenn­ings­bóka­söfn eru bæði mörg og stór. Þeim er skylt að hafa tölvur til afnota fyrir við­skipta­vini. Ástæða þess er sú ákvörðun „hins opin­bera“ að not­ast ein­vörð­ungu við raf­ræn sam­skipti, en ekki er hægt að skylda fólk til að eiga tölv­ur. Á söfn­unum eru þess vegna tölv­ur, oft­ast marg­ar. Þetta not­færa margir sér, þeir sem ekki hafa inter­net heima hjá sér, eða eiga jafn­vel ekki tölvu fara á bóka­safn­ið. Þótt tölv­urnar þar séu einkum not­aðar til að leita upp­lýs­inga og „kíkja á net­ið“ eru margir sem nota þær líka til að fara í heima­bank­ann. 

Aðferðin er fremur ein­föld

Í áður­nefndum sjón­varps­frétta­tíma DR var farið ítar­lega yfir „bóka­safns­þjófn­að­ina“ og aðferðir bræðr­anna og aðstoð­ar­manna þeirra. Eins og nefnt var hér að framan nota margir tölv­urnar á bóka­söfn­unum til að sinna banka­við­skipt­um. Þetta not­færðu þjófarnir sér. Aðferð­in, trix nr. 1, var að stinga svoköll­uðum „keylog­ger“ í sam­band aftan á tölv­unni. „Keylog­ger“ er eins konar minnis­lyk­ill sem skráir allt sem slegið er á lykla­borð við­kom­andi tölvu. Með þessu móti gátu þjófarnir séð aðgangs­orð og lyk­il­orð þess sem not­aði tölv­una og líka beðið um að NemId kort­inu yrði lok­að. Þá fær eig­andi korts­ins til­kynn­ingu um að kort­inu hafi verið lokað en nýtt kort sé á leið­inni. Og þá kemur trix númer 2. Þjófarnir voru búnir að kynna sér hvar eig­andi korts­ins átti heima, og fylgd­ust svo með póst­in­um. Þegar póst­ur­inn var búinn að stinga umslag­inu með nýja NemId kort­inu í póst­kass­ann þurfti sá sem fylgd­ist með að ná umslag­inu úr kass­anum (oft­ast mjög auð­velt) og þar með var eft­ir­leik­ur­inn auð­veld­ur. 

Lengi verið vitað um aðferð­ina

Vitað er að þjófarnir hafa stundað þessa iðju á að minnsta kosti 46 bóka­söfnum í Dan­mörku og upp­hæð­irnar sem þeir hafa náð að svíkja út nema, var­lega áætl­að, 20 millj­ónum danskra króna. Dönskum bóka­söfnum er skylt að hafa tölvur til afnota fyrir við­skipta­vini. Sér­fræð­ingar sem frétta­maður danska sjón­varps­ins ræddi við sögð­ust undr­andi á frá­gangi tölvanna á bóka­söfn­um, hægð­ar­leikur einn að búa svo um að ekki sé hægt að kom­ast að „bak­hlið“ tölv­unn­ar. Lengi hefði verið vitað að með minnis­lykl­inum „keylog­ger“ væri auð­velt að nálg­ast upp­lýs­ingar sem ekki ættu að vera aðgengi­legar öðrum en við­kom­andi not­anda. 

Yfir­menn bóka­safna sem frétta­maður DR hafði sam­band við vegna vinnslu frétta­skýr­ing­ar­innar sögðu allir að nú stæði yfir vinna við að gera tölv­urnar á söfn­unum örugg­ari.

Í lokin er rétt að nefna að gefnar hafa verið út ákærur á hendur mönn­unum 11 sem lög­reglan hand­tók í júní. Ekki er vitað hvenær rétt­ar­höldin hefj­ast.

Hvort fólk sem orðið hefur fyrir barð­inu á þjóf­unum fær tjón sitt bætt liggur ekki fyr­ir.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eyþór Arnalds var oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Félag Eyþórs hagnaðist um 388,4 milljónir vegna afskriftar á láni frá Samherja
Eigið fé félags Eyþórs Arnalds fór úr því að vera neikvætt um 305 milljónir í að vera jákvætt um 83,9 milljónir í fyrra. Félag í eigu Samherja afskrifaði seljendalán sem veitt var vegna kaupa í útgáfufélagi Morgunblaðsins.
Kjarninn 4. október 2022
Neyðarúrræði en ekki neyðarástand
Fjöldahjálparstöð fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd hefur verið opnuð í skrifstofuhúsnæði í Borgartúni þar sem Vegagerðin var áður til húsa. Hægt verður að taka á móti 150 manns að hámarki og miðað er við að fólk dvelji ekki lengur en þrjár nætur.
Kjarninn 4. október 2022
Örn Bárður Jónsson
Um skjálífi og skjána
Kjarninn 4. október 2022
Þrjú félög voru skráð á markað í sumar. Þeirra stærst er Alvotech, sem var skráð á First North markaðinn í júní. Hér sést Róbert Wessman, stofnandi og stjórnarformaður félagsins, hringja inn fyrstu viðskipti með bréfin.
Virði skráðra félaga í Kauphöllinni lækkað um 254 milljarða króna á tveimur mánuðum
Það sem af er ári hefur Úrvalsvísitala Kauphallarinnar lækkað um 28,3 prósent. Hún hækkaði um rúmlega 20 prósent árið 2020 og 33 prósent í fyrra. Leiðrétting er að eiga sér stað á virði skráðra félaga.
Kjarninn 4. október 2022
Steingrímur J. Sigfússon
Einu sinni var Póstur og Sími
Kjarninn 4. október 2022
Svandís Svavarsdóttir er matvælaráðherra og fer með málefni sjávarútvegs.
Svandís boðar frumvarp um tengda aðila í sjávarútvegi á næsta ári
Samkvæmt lögum mega tengdir aðilar í sjávarútvegi ekki halda á meira en tólf prósent af úthlutuðum kvóta á hverjum tíma. Skiptar skoðanir eru um hvort mikil samþjöppun í sjávarútvegi sé í samræmi við þetta þak.
Kjarninn 4. október 2022
Ein orðan sem Plaun skartaði, en hún reyndist eftirlíking.
Tvöfaldur í roðinu
Hugo Plaun hefur lengi verið ein helsta stríðshetja Dana, og var vel skreyttur hermaður sem hitti fyrirmenni og sagði ótrúlegar sögur sínar víða. Fyrir nokkrum árum kom í ljós að Plaun laug öllu saman.
Kjarninn 4. október 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Tvöfaldur í roðinu
Kjarninn 4. október 2022
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar