Vandræðabarnið í Venstre

Í nýrri skýrslu kemur fram að Inger Støjberg, fyrrverandi ráðherra innflytjendamála í Danmörku, braut lög með fyrirskipunum sínum varðandi málefni hælisleitenda og laug að þinginu. Margir þingmenn vilja að landsdómur fjalli um málið.

Inger Støjberg, þáverandi ráðherra innflytjendamála, fylgist með umræðum um innflytjendamál í danska þinginu, Folketinget, í janúar 2016.
Inger Støjberg, þáverandi ráðherra innflytjendamála, fylgist með umræðum um innflytjendamál í danska þinginu, Folketinget, í janúar 2016.
Auglýsing

Skömmu eftir að ríkisstjórn Mette Frederiksen tók við völdum, í júní á síðasta ári, ákvað danska þingið, Folketinget, að fram skyldi fara rannsókn á embættisfærslum Inger Støjberg fyrrverandi ráðherra og núverandi varaformanns Venstre flokksins. Nánar tiltekið á einni ákvörðun frá árinu 2016 en þá var hún ráðherra innflytjendamála í ríkisstjórn Lars Løkke Rasmussen. 

25. janúar 2016 greindu danskir fjölmiðlar frá því að meðal þeirra sem byggju í búðum hælisleitenda í Danmörku væru að minnsta kosti nokkur pör, þar sem annar aðilinn væri undir lögaldri, sem í Danmörku er 18 ár. Þegar Inger Støjberg sá þessa frétt á netinu var hún í bíl sem sat fastur í umferðarteppu í Brussel. Hún varð hoppandi ill og skrifaði á Facebook að þessu yrði strax að breyta og hún myndi skipa Útlendingastofnun að bregðast við, þegar í stað. Með ráðherranum í bílnum var Lykke Sørensen, þáverandi yfirlögfræðingur ráðuneytisins og helsti ráðgjafi ráðherrans, ásamt fleirum.


10. febrúar 2016 sendi ráðuneyti innflytjendamála í Danmörku frá sér fréttatilkynningu vegna hælisleitenda og flóttafólks. Í tilkynningunni sagði að sambýlisfólk, eða hjón, þar sem annar aðilinn væri yngri en 18 ára mættu ekki búa saman. Engu skipti þótt parið ætti barn. Án undantekninga. Embættismenn í ráðuneytinu sögðu ráðherranum að þessi ákvörðun stæðist ekki lög því samkvæmt þeim bæri að meta hvert tilfelli sjálfstætt. Þar að auki væri þetta brot á barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. „Með þessu ert þú að taka ákveðna áhættu,“ sagði áðurnefndur yfirlögfræðingur, Lykke Sørensen. „Þá áhættu er ég tilbúin að taka,“ svaraði Inger Støjberg. Vitni voru að þessum orðaskiptum.

Auglýsing

Þegar málið var rætt í þinginu, sem gerðist margoft, talaði ráðherrann ætíð um fréttatilkynninguna sem tilskipun. 24. febrúar 2016, hálfum mánuði eftir að tilkynningin (tilskipunin) birtist sagðist ráðherrann, á þingfundi, hafa fyrirskipað Útlendingastofnuninni (Udlændingestyrelsen) að breyta vinnulagi þannig að enginn hælisleitandi, undir lögaldri (18 ára) gæti búið með maka eða sambýlingi. Þetta gilti um alla. Þetta svar ráðherrans við spurningu þingmanns liggur fyrir í þingskjölum.


Rannsóknarnefndin

Peter Mørk Thomsen, dómari við Eystri-Landsrétt var formaður þriggja manna rannsóknarnefndar, sem skipuð var 20. janúar sl. Nefndinni var ætlað að athuga hvort ákvörðun ráðherrans hafi farið á svig við lög. Í skipunarbréfinu stóð að nefndin skyldi ljúka störfum innan 18 mánaða frá skipunardegi. Umboðsmaður þingsins hafði safnað saman öllum gögnum varðandi málið og þau voru mikil að vöxtum.


Inger Støjberg hefur margoft setið fyrir svörum, bæði í þingsal og hjá nefndum þingsins. Ótal minnisblöð og álitsgerðir vegna áðurnefndrar ákvörðunar ráðherrans fékk nefndin í hendur ásamt öðrum gögnum. Peter Mørk Thomsen dómari er ekki þekktur fyrir að liggja á meltunni og hann og samstarfsmenn hans í nefndinni hófust þegar handa. Rúmlega hundrað manns voru boðaðir í skýrslutöku.


Inger Støjberg og kanínan úr hattinum

Rannsóknarnefndin hafði heimild til að kalla hvern sem henni þóknaðist til skýrslutöku. Yfirheyrslur nefndarinnar hófust 14. maí og stóðu, með hléum fram á haust. Fremstir í yfirheyrsluröðinni voru embættismenn úr ráðuneytum og stofnunum. Yfirheyrslur yfir Inger Støjberg stóðu í tvo daga og fyrri daginn dró hún upp skjal, sem enginn hafði áður séð, né heyrt minnst á. „Eins og kanínu úr hatti sjónhverfingamanns“ var lýsing blaðamanns Berlingske á atvikinu.


„Kanínan“, eins og blaðamaðurinn orðaði það, var minnisblað (notat) sem Inger Støjberg sagðist hafa samþykkt að kvöldi 9. febrúar 2016, daginn áður en fréttatilkynningin var send út. Á minnisblaðinu stóð að hægt væri að skoða sérstaklega einstök mál (at der kunne ske en individuel sagsbehandling). Þetta skjal hafði hvorki Inger Støjberg, né nokkur annar nefnt. Því hafði heldur ekki verið skilað til umboðsmanns sem hafði farið fram á að fá afhent öll skjöl varðandi málið. ,,Af hverju fékk umboðsmaður ekki þetta skjal?“ var spurt.


Inger Støjberg svaraði að samskiptin við hann hefðu verið í höndum embættismanna. Formaður rannsóknarnefndarinnar benti Inger Støjberg strax á að innihald skjalsins væri í algjörri mótsögn við það sem hún hefði áður sagt. Inger Støjberg endurtók að þetta nýframkomna skjal, sem hún kallaði grundvallarskjal, sýndi og sannaði að hún hefði farið að lögum. 

Hér fagnar Inger Støjberg því að hafa,síðan hún tók við sem ráðherra innflytjendamála, 50 sinnum hert reglur varðandi málefni hælisleitenda og flóttaafólks.

Minnisblað á skúffubotni 

Lykke Sørensen, fyrrverandi yfirlögfræðingur í ráðuneyti innflytjendamála, var nú aftur kölluð fyrir rannsóknarnefndina. Hún sagðist ekkert muna eftir skjalinu enda skipti minnisblað af þessu tagi ekki máli, með tilliti til laga. „Enda hefði Inger Støjberg marglýst yfir að fréttatilkynningin, sem hún sjálf hefði undirritað væri tilskipun.“

„Minnisblað á skúffubotni getur ekki talist grundvallarskjal,“ bætti Lykke Sørensen við. 


Útlendingastofnun fór að fyrirmælum ráðherrans

Við yfirheyrslur rannsóknarnefndarinnar kom fram að Útlendingastofnunin fékk aldrei nein fyrirmæli eða leiðbeiningar frá ráðuneytinu, aðrar en áðurnefnda fréttatilkynningu, frá 10. febrúar, en hófst þegar handa við að framfylgja því sem þar stóð. Frá 10. febrúar 2016 til 25. apríl sama ár voru samtals 32 pör neydd til að flytja sundur. Á lista Útlendingastofnunar má lesa að mesti aldursmunur var 13 ár, maðurinn 30 ára en stúlkan 17 ára, minnsti aldursmunur 1 ár. Yngstu stúlkurnar á listanum (6 talsins) voru 15 ára, yngstu piltarnir (3 talsins) 17 ára. 


Kvartað til Umboðsmanns þingsins

25. apríl 2016 barst Útlendingastofnun bréf frá Umboðsmanni þingsins. Þar var spurt um framkvæmd „aðskilnaðarfyrirmælanna“. Þá hafði par, sem hafði verið neytt til að flytja í sundur, án þess að mál þess væri skoðað og metið sérstaklega, kvartað til Umboðsmanns og vísað í lög. Útlendingastofnun tilkynnti að framkvæmdinni yrði samstundis breytt. Kvörtunin var kveikjan að þeirri rannsókn sem nú er lokið.


Ráðherrann ábyrgur fyrir lagabrotum og laug að þinginu

Rannsóknarnefndin skilaði skýrslu sinni sl. mánudag. Skýrslan er mikil að vöxtum, samtals um 3500 síður, auk fylgiskjala upp á 1800 síður. 

Niðurstaða nefndarinnar eru afdráttarlaus og gefur lítið fyrir skýringar Inger Støjberg og segir þær hreint og klárt yfirklór. Í vitnisburði hennar standi ekki steinn yfir steini og sama gildi um skýringar þeirra embættismanna sem studdu skýringar ráðherrans fyrrverandi. Leita þarf áratugi aftur í tímann til að finna jafn afdráttarlausan áfellisdóm yfir störfum dansks ráðherra. 


Skipta má niðurstöðu rannsóknarnefndarinnar niður í þrjá meginþætti:


Í fyrsta lagi vildi Inger Støjberg að fylgt yrði reglum hennar, sem stönguðust á við lög, og lét sig í engu varða aðvaranir embættismanna. „Minnisblaðið á skúffubotninum“ skipti þar engu þrátt fyrir yfirlýsingar ráðherrans fyrrverandi.


Í öðru lagi segir í skýrslunni að Lene Skytte Mørk Hansen, deildarstjóri í innflytjendaráðuneytinu, hafi hringt til Útlendingastofnunarinnar og uppálagt starfsfólki að fylgja tilkynningu ráðuneytisins um aðskilnað para. Við yfirheyrslur hjá rannsóknarnefndinni sagðist Lene Skytte Mørk Hansen aftur á móti hafa hringt til að segja að ekki ætti að fylgja tilmælunum í tilkynningunni til hins ýtrasta, heldur gera undantekningar. Þessar skýringar taldi rannsóknarnefndin í meira lagi ótrúverðugar enda gengu þær þvert á yfirlýsingar þriggja starfsmanna Útlendingastofnunar, sem höfðu heyrt áðurnefnt símtal. Starfsfólk Útlendingastofnunarinnar sagði að Lene Skytte Mørk Hansen hefði sagt að ráðherrann teldi mjög mikilvægt að tilmælunum yrði fylgt,í öllum málum. Þar með eru tilmælin orðin tilskipun segir í skýrslunni.


Í þriðja lagi hefði Inger Støjberg, að minnsta kosti sex sinnum, beinlínis sagt ósatt við yfirheyrslur þingnefndar (samråd). Það að ljúga í þinginu væri mjög alvarlegt. Ennfremur hefðu svör og útskýringar embættismanna í innflytjendaráðuneytinu við spurningum umboðsmanns verið „út og suður“ og fyrir þeim væri ráðherrann ábyrgur.


Rétt er að geta þess að eftir að skýrslan var birt tilkynnti Mattias Tesfaye, að Lene Skytte Mørk Hansen hefði verið leyst frá störfum, ótímabundið, en ráðuneytisstjórinn sem sat á þeim tíma sem um ræðir er kominn á eftirlaun.


Hvert verður framhaldið?

Rannsóknarnefndin sem vann skýrsluna er ekki dómstóll. Hlutverk hennar var einungis að skera úr um hvort ákvarðanir og embættisfærsla Inger Støjberg hafi brotið í bága við lög. Sú niðurstaða liggur nú fyrir, ráðherrann braut lög. Nú er það þingmanna að ákveða framhaldið. Fulltrúar þriggja flokka vilja að málið fari fyrir landsdóm (rigsret). Landsdómur er dómstóll sem dæmir eingöngu í málum sem varða starfandi, eða fyrrverandi, ráðherra. Landsdómstóll í Danmörku hefur aldrei komið saman á þessari öld. Á öldinni sem leið gerðist það fjórum sinnum, seinast árið 1993 í svonefndu Tamílamáli. 


Um það hvort mál Inger Støjberg fari fyrir landsdóm eru skoðanir skiptar. Þingmenn í flokki Inger Støjberg, Venstre (sem er þrátt fyrir nafnið hægri miðjuflokkur) skiptast í tvær fylkingar: hluti þingmanna vilja gjarna sjá hana fá á baukinn og helst losna við hana úr flokknum, aðrir óttast að þá myndu kjósendur sem eru sammála Inger Støjberg yfirgefa flokkinn og færa sig annað. 


Kratar í vanda

Nú kann einhver að spyrja: styðja ekki Sósíaldemókratar, flokkur forsætisráðherrans kröfuna um landsdóm, varla hafa þeir hag af því að hlífa Inger Støjberg? Svarið við því er að þótt kratar myndu gjarna vilja losna við Inger Støjberg hangir fleira á spýtunni. Nefnilega minkamálið svonefnda. Sumir þingmenn hafa nefnt að það klúður og ákvarðanir, sem kannski voru teknar í trássi við lög, eigi að fara fyrir landsdóm. 


Það yrði býsna erfitt fyrir Mette Frederiksen og flokk hennar að samþykkja að mál Inger Støjberg fari fyrir landsdóm en leggjast svo gegn því að sama gildi um minkamálið. Á sama hátt yrði það erfitt fyrir Jakob Ellemann- Jensen og Venstre að styðja að minkamálið fari fyrir landsdóm en leggjast gegn því að mál Inger Støjberg fari þangað. 


Nefnd skoði skýrslu nefndarinnar

Síðastliðinn fimmtudag, (17.12.) urðu Sósíaldemókratar og stuðningsflokkar þeirra (rauða blokkin svonefnda) sammála um hugmynd. Hugmyndin var að fá utanaðkomandi ráðgjafarnefnd til að meta hvort leggja skuli mál Inger Støjberg fyrir landsdóm. Þessi hugmynd var eins og himnasending fyrir Venstre enda lýsti formaðurinn því strax yfir að flokkur sinn styddi þessa hugmynd.


Stjórnmálaskýrendur dönsku blaðanna voru á einu máli um að þarna hefðu verið slegnar tvær flugur í sama högginu og Mette Frederiksen og Jakob Ellemann- Jensen hefðu bæði haldið á flugnaspaðanum (orðalag blaðamanns Politiken). Á meðan ráðgjafarnefndin skoðar mál Inger Støjberg minnist enginn á landsdóm í minkamálinu. Hvort það er rétt mat danskra blaðamanna er svo annað mál.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir ríkisstjórnina ræða málin í þaula og hafa verið í meginatriðum samstíga um aðgerðir í faraldrinum hingað til.
Stjórnmálin falli ekki í þá freistni að gera sóttvarnir að „pólitísku bitbeini“
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir samstöðu í ríkisstjórn um þær hertu aðgerðir sem tóku gildi í dag. Hún segist vilja forðast að sóttvarnir verði að pólitísku bitbeini fyrir kosningar og telur að það muni reyna á stjórnmálin á næstu vikum.
Kjarninn 25. júlí 2021
Steypiregnið ógurlega
Steypiregn er klárlega orðið tíðara og umfangsmeira en áður var. Öll rök hníga að tengingu við hlýnun lofthjúps jarðar. Í tilviki flóðanna í Þýskalandi og víðar hefur landmótun, aukið þéttbýli og minni skilningur samfélaga á eðli vatnsfalla áhrif.
Kjarninn 25. júlí 2021
Ísraelsk stjórnvöld sömdu við lyfjafyrirtækið Pfizer um bóluefni og rannsóknir samhliða bólusetningum.
Alvarlega veikum fjölgar í Ísrael
Það er gjá á milli fjölda smita og fjölda alvarlegra veikra í Ísrael nú miðað við fyrstu bylgju faraldursins. Engu að síður hafa sérfræðingar áhyggjur af þróuninni. Um 60 prósent þjóðarinnar er bólusett.
Kjarninn 25. júlí 2021
Danska smurbrauðið nýtur nú aukinna vinsælda meðal matgæðinga í heimalandinu.
Endurkoma smurbrauðsins
Flestir Íslendingar kannast við danska smurbrauðið, smørrebrød. Eftir að alls kyns skyndibitar komu til sögunnar döluðu vinsældirnar en nú nýtur smurbrauðið sívaxandi vinsælda. Nýir staðir skjóta upp kollinum og þeir gömlu upplifa sannkallaða endurreisn.
Kjarninn 25. júlí 2021
Fjallahjólabrautin við Austurkór var eitt verkefna sem valið var til framkvæmda af íbúum í íbúðalýðræðisverkefninu Okkar Kópavogur í fyrra.
Kópavogsbær skoðar flötu fjallahjólabrautina betur eftir holskeflu athugasemda
Kópavogsbær hefur boðað að fjallahjólabraut við Austurkór í Kópavogi verði tekin til nánari skoðunar, eftir fjölda athugasemda frá svekktum íbúum þess efnis að brautin gagnist lítið við fjallahjólreiðar.
Kjarninn 24. júlí 2021
Með stafrænum kórónuveirupassa fæst QR kóði sem sýna þarf á hinum ýmsu stöðum.
Munu þurfa að framvísa kórónuveirupassa til að fara út að borða
Evrópska bólusetningarvottorðið hefur verið notað vegna ferðalaga innan álfunnar síðan í upphafi mánaðar. Í Danmörku hefur fólk þurft að sýna sambærilegt vottorð til að sækja samkomustaði og svipað er nú uppi á teningnum á Ítalíu og í Frakklandi.
Kjarninn 24. júlí 2021
Eldgosið í Geldingadölum hefur verið mikið sjónarspil. Nú virðist það í rénun.
Ráðherra veitir nafni nýja hraunsins formlega blessun sína
Eins og lög gera ráð fyrir hefur Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra staðfest nafngift nýja hraunsins í landi Grindavíkurbæjar. Fagradalshraun mun það heita um ókomna framtíð.
Kjarninn 24. júlí 2021
Ferðamenn við Skógafoss.
Lágur smitfjöldi talinn mikilvægur fyrir heilsu og hagsmuni ferðaþjónustu
Ótti við að lenda á rauðum listum sóttvarnayfirvalda í Evrópu og Bandaríkjunum var tekinn inn í heildarhagsmunamat ríkisstjórnarinnar varðandi nýjar sóttvarnaráðstafanir innanlands. Á morgun verður mannlífið heft á ný vegna veirunnar.
Kjarninn 24. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar