Bankarnir lána fyrirtækjum landsins nánast ekkert í miðjum heimsfaraldri

Íslenskir bankar eru fullir af peningum. Þeir peningar eru ekki lánaðir út til fyrirtækja. Bankarnir segja að það sé einfaldlega ekki eftirspurn eftir lánunum.

Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Auglýsing

Íslenska banka­kerfið lán­aði atvinnu­fyr­ir­tækjum lands­ins alls 809 millj­ónir króna á fyrstu ell­efu mán­uðum árs­ins í nýjum útlán­um, að frá­dregnum upp­greiðslum og umfram­greiðsl­u­m. 

Til sam­an­burðar lán­uðu bank­arnir tæp­lega 209 millj­arða króna til atvinnu­fyr­ir­tækja árið 2018, eða 258falt það sem þeir hafa lánað það sem af er ári. 

Í októ­ber­mán­uði voru upp­greiðslur og umfram­greiðslur atvinnu­fyr­ir­tækja 16 millj­örðum krónum umfram þá upp­hæð sem bank­arnir lán­uðu út í ný útlán og í síð­asta mán­uði voru ný útlán 19 millj­ónum krónum umfram það sem var greitt upp. 

Á fyrstu ell­efu mán­uðum árs­ins lán­uðu bank­arnir sem ein­hverju nemur til atvinnu­fyr­ir­tækja í þremur þeirra. Í mars voru 16,2 millj­arðar króna lán­aðir út nettó, í ágúst 12,5 millj­arðar króna og í sept­em­ber átta millj­arðar króna. Hina mán­uði árs­ins hafa ný útlán annað hvort verið nei­kvæð eða hverf­and­i. 

Bankar með of mikið eigið fé

Skortur á nýjum útlánum er ekki til­kom­inn vegna þess að bank­arnir séu ekki með fé til­tækt til að lána. Í árs­fjórð­ungs­upp­gjöri Arion banka fyrir fyrstu níu mán­uði árs­ins og kom til að mynda fram, í til­kynn­ingu frá banka­stjóra sem fylgdi með, að bank­inn væri með of mikið eigið fé. Ómögu­legt væri að ávaxta það í takt við mark­mið Arion banka. 

Auglýsing
Á upp­gjörs­fundi með blaða­mönnum sagði banka­stjór­inn, Bene­dikt Gísla­son, að lítil eft­ir­spurn væri eftir útlánum til fyr­ir­tækja þar sem mik­ill sam­­dráttur hafi orðið í fjár­­­fest­ingu einka­­geirans. Jafn­­framt sagði Bene­dikt bank­ann vinna með öðrum aðil­um, einkum stofn­ana­fjár­­­fest­um, þegar kæmi að fjár­­­mögnun fyr­ir­tækja enda væru þeir oft betur til þess fallnir að fjár­­­magna stærri fyr­ir­tæki. 

Hratt upp en enn hraðar niður

Mik­ill vöxtur var í útlánum inn­­láns­­stofn­ana lands­ins á upp­gangs­tímum síð­­­ustu ára. Um er að ræða, að upp­i­­­stöðu, útlán sem Lands­­bank­inn, Íslands­­­banki, Arion banki og Kvika banki veita. 

Árið 2013 voru ný veitt útlán til atvinn­u­­fyr­ir­tækja 79,2 millj­­arðar króna. Ári síðar voru þeir 30 pró­­sent meiri og á árinu 2015 juk­ust þau um 52 pró­­sent. Ári síðar var heild­­ar­um­­fang nýrra útlána komið í 196,5 millj­­arða króna og hélst á því róli út árið 2018, þegar það topp­aði í 208,7 millj­­örðum króna.

Síðan þá hefur verið umtals­verður sam­­dráttur í nýjum útlán­­um. Í fyrra voru þau 107,8 millj­­arðar króna og nán­­ast helm­ing­uð­ust á milli ára. 

Í ár hefur síðan orðið eðl­is­breyt­ing og bank­­arnir grein­i­­lega haldið að sér höndum í útlánum í þeirri heimskreppu sem nú gengur yfir.

Aðgerðir Seðla­bank­ans skila litlu til fyr­ir­tækja

Seðla­­banki Íslands hefur gripið til ýmissa aðgerða vegna yfir­­stand­andi ástands sem ætti að nýt­­ast bönkum og við­­skipta­vinum þeirra. Sveiflu­­jöfn­un­­ar­­auki, við­bót­ar­kröfur á eigið fé fjár­mála­fyr­ir­tækja umfram lög­bundnar eig­in­fjár­kröf­ur, var afnumin sem losar veru­­lega um það eigið fé sem bank­­arnir þurfa að halda á og stýri­vextir voru lækk­­aðir úr 4,5 pró­­sentum niður í 0,75 pró­­sent, sem átti að skila miklu betri kjörum fyrir við­­skipta­vini banka. 

Seðla­­bank­inn sagði í Fjár­­­mála­­stöð­ug­­leika­­riti sínu sem kom út í júní að vaxta­­lækk­­un­­ar­­ferlið hafi hins vegar „ekki skilað sér alveg eins vel á inn­­láns- og útláns­vexti KMB [kerf­is­lega mik­il­vægir bankar] og sér­­stak­­lega hafa vextir nýrra útlána til fyr­ir­tækja lítið lækk­­að.“

Fjár­mála­stöð­ug­leika­nefnd Seðla­bank­ans ákvað að halda sveiflu­jöfn­un­ar­auk­anum á fjár­mála­fyr­ir­tæki í núll næstu þrjá mán­uði með ákvörðun sem var birt um miðjan des­em­ber. Ef mikil hætta er á þenslu getur Seðla­­bank­inn hækkað auk­ann til að koma í veg fyrir of mik­inn útlána­vöxt, en ef hætta er á sam­drætti getur bank­inn lækkað auk­ann til að efla útlána­­getu fjár­­­mála­­fyr­ir­tækj­anna.

Hættan á virð­is­rýrnun og gjald­­þrotum fer vax­andi

Fjallað var áfram um þessa þróun í nýjasta Fjár­­­mála­­stöð­ug­­leika­­riti Seðla­­banka Íslands, sem kom út í lok sept­em­ber­mán­að­­ar. Þar segir að sam­­dráttur í inn­­­lendum skuldum fyr­ir­tækja bendi til þess að aðgengi fyr­ir­tækja að fjár­­­magni sé hugs­an­­lega tor­veld­­ara en áður, fyrst og fremst vegna auk­innar áhættu sem end­­ur­­spegl­­ast í hækk­­andi vaxta­á­lagi fyr­ir­tækja­út­­lána bank­anna. „Efna­hags­­sam­­drátt­­ur­inn og aukin óvissa vegna far­­sótt­­ar­innar hefur einnig dregið veru­­lega úr eft­ir­­spurn eftir lánum þar sem sam­hliða dregur bæði úr áhætt­u­­sækni fyr­ir­tækja og fram­­boði á arð­­bærum fjár­­­fest­ing­­ar­tæki­­fær­­um.“

­Seðla­­bank­inn sagði þar að hann teldi að skuldir fyr­ir­tækja sem nýta sér lána­úr­ræði stjórn­­­valda og fjár­­­mála­­fyr­ir­tækja muni vaxa næstu mán­uði. „Mörg fyr­ir­tæki hafa orðið fyrir miklum tekju­­sam­drætti og munu fara skuld­­sett­­ari inn í þann efna­hags­bata sem vænta má þegar far­­sóttin verður um garð geng­in. Áhætta fyr­ir­tækja vegna vaxta­breyt­inga og/eða tekju­­falls eykst með auk­inni skuld­­setn­ingu. Lágt vaxta­stig styður þó við skuld­­sett fyr­ir­tæki að öðru óbreyttu og eykur sjálf­­bærni skuld­­setn­ing­­ar.“

Versn­andi útlána­­gæði lána­­stofn­ana end­­ur­­spegl­ist hins vegar í breyttu áhætt­u­mati og vax­andi virð­is­rýrnun á öðrum árs­fjórð­ungi. Enn sem komið er hafi aðeins lít­ill hluti útlána kerf­is­lega mik­il­vægra banka til fyr­ir­tækja verið færður á stig 3 sam­­kvæmt IFR­S-9-­­reikn­ings­skila­­stað­l­in­um, en við­­búið sé að það breyt­ist næstu mis­s­eri enda hafi orðið tvö­­­földun á kröf­u­virði útlána á stigi 2 og virð­is­rýrnun þeirra fimm­fald­­ast. „Hættan á enn frek­­ari virð­is­rýrnun og fjölgun gjald­­þrota fer vax­and­i.“

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Frá spítala í Manaus í gær. Þar skortir súrefni, sem hefur valdið ónauðsynlegum dauðsföllum bæði COVID-sjúklinga og annarra.
„Brasilíska afbrigðið“: Bretar herða reglur og súrefnið klárast í stórborg í Amazon
Faraldsfræðingur í Manaus í Brasilíu segir borgina að verða sögusvið eins sorglegasta kafla COVID-19 faraldursins hingað til. Súrefni skortir og nýburar eru fluttir í burtu. Á sama tíma grípa Bretar til hertra aðgerða til að verjast nýjum afbrigðum.
Kjarninn 15. janúar 2021
Eyþór Eðvarðsson
Þurfum stærri aðgerðir í loftslagsmálum
Kjarninn 15. janúar 2021
Telur mikilvægt að finna lausn sem gagnast ferðaþjónustunni betur
Starfshópur á vegum fjármála- og efnahagsráðuneytisins telur að hægt sé að auka hagvöxt um sex prósentustig með því að biðja komufarþega að framvísa neikvæðu vottorði gegn COVID-19 á landamærum og sleppa við 5-6 daga sóttkví við komuna til landsins.
Kjarninn 15. janúar 2021
Drífa Snædal, forseti ASÍ.
Segir ákall eftir sölu Íslandsbanka koma frá væntanlegum kaupendum, ekki almenningi
Forseti ASÍ bendir á að kannanir sýni lítinn stuðning almennings við sölu á banka í ríkiseigu. Í könnun sem gerð var við vinnslu hvítbókar um fjármálakerfið sögðust 61,2 prósent aðspurðra vera jákvæðir gagnvart því að íslenska ríkið sé eigandi banka.
Kjarninn 15. janúar 2021
Velferðarnefnd Alþingis hefur verið að funda stíft um breytingar á sóttvarnalögum undanfarna daga.
Vonast til að hægt verði að klára sóttvarnalögin í næstu viku
„Ég hef væntingar til þess að klára málið í næstu viku,“ segir Ólafur Þór Gunnarsson þingmaður VG og varaformaður velferðarnefndar. Helga Vala Helgadóttir formaður nefndarinnar segist ekki skilja ákvörðun ríkisstjórnarinnar um skylduskimun á landamærum.
Kjarninn 15. janúar 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Tvöföld landamæraskimun verður skylda strax í dag
Ríkisstjórnin samþykkti á fundi sínum í dag að afnema möguleikann á því að þeir sem til landsins koma fari í sóttkví í stað tvöfaldrar skimunar með 5 daga sóttkvi. „Neyðarúrræði“ sem tekur gildi strax í dag, segir heilbrigðisráðherra.
Kjarninn 15. janúar 2021
Auður Jónsdóttir
Góðborgarablindan
Kjarninn 15. janúar 2021
Jóhanna Vigdís Guðmundsdóttir
Hey Siri, talarðu íslensku? En þú Embla?
Kjarninn 15. janúar 2021
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar