Bankarnir lána fyrirtækjum landsins nánast ekkert í miðjum heimsfaraldri

Íslenskir bankar eru fullir af peningum. Þeir peningar eru ekki lánaðir út til fyrirtækja. Bankarnir segja að það sé einfaldlega ekki eftirspurn eftir lánunum.

Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Auglýsing

Íslenska bankakerfið lánaði atvinnufyrirtækjum landsins alls 809 milljónir króna á fyrstu ellefu mánuðum ársins í nýjum útlánum, að frádregnum uppgreiðslum og umframgreiðslum. 

Til samanburðar lánuðu bankarnir tæplega 209 milljarða króna til atvinnufyrirtækja árið 2018, eða 258falt það sem þeir hafa lánað það sem af er ári. 

Í októbermánuði voru uppgreiðslur og umframgreiðslur atvinnufyrirtækja 16 milljörðum krónum umfram þá upphæð sem bankarnir lánuðu út í ný útlán og í síðasta mánuði voru ný útlán 19 milljónum krónum umfram það sem var greitt upp. 

Á fyrstu ellefu mánuðum ársins lánuðu bankarnir sem einhverju nemur til atvinnufyrirtækja í þremur þeirra. Í mars voru 16,2 milljarðar króna lánaðir út nettó, í ágúst 12,5 milljarðar króna og í september átta milljarðar króna. Hina mánuði ársins hafa ný útlán annað hvort verið neikvæð eða hverfandi. 

Bankar með of mikið eigið fé

Skortur á nýjum útlánum er ekki tilkominn vegna þess að bankarnir séu ekki með fé tiltækt til að lána. Í ársfjórðungsuppgjöri Arion banka fyrir fyrstu níu mánuði ársins og kom til að mynda fram, í tilkynningu frá bankastjóra sem fylgdi með, að bankinn væri með of mikið eigið fé. Ómögulegt væri að ávaxta það í takt við markmið Arion banka. 

Auglýsing
Á uppgjörsfundi með blaðamönnum sagði bankastjórinn, Benedikt Gíslason, að lítil eftirspurn væri eftir útlánum til fyrirtækja þar sem mik­ill sam­dráttur hafi orðið í fjár­fest­ingu einka­geirans. Jafn­framt sagði Bene­dikt bank­ann vinna með öðrum aðil­um, einkum stofn­ana­fjár­fest­um, þegar kæmi að fjár­mögnun fyr­ir­tækja enda væru þeir oft betur til þess fallnir að fjár­magna stærri fyr­ir­tæki. 

Hratt upp en enn hraðar niður

Mik­ill vöxtur var í útlánum inn­láns­stofn­ana lands­ins á uppgangstímum síð­ustu ára. Um er að ræða, að uppi­stöðu, útlán sem Lands­bank­inn, Íslands­banki, Arion banki og Kvika banki veita. 

Árið 2013 voru ný veitt útlán til atvinnu­fyr­ir­tækja 79,2 millj­arðar króna. Ári síðar voru þeir 30 pró­sent meiri og á árinu 2015 juk­ust þau um 52 pró­sent. Ári síðar var heild­ar­um­fang nýrra útlána komið í 196,5 millj­arða króna og hélst á því róli út árið 2018, þegar það topp­aði í 208,7 millj­örðum króna.

Síðan þá hefur verið umtals­verður sam­dráttur í nýjum útlán­um. Í fyrra voru þau 107,8 millj­arðar króna og nán­ast helm­ing­uð­ust á milli ára. 

Í ár hefur síðan orðið eðl­is­breyt­ing og bank­arnir greini­lega haldið að sér höndum í útlánum í þeirri heimskreppu sem nú gengur yfir.

Aðgerðir Seðlabankans skila litlu til fyrirtækja

Seðla­banki Íslands hefur gripið til ýmissa aðgerða vegna yfir­stand­andi ástands sem ætti að nýt­ast bönkum og við­skipta­vinum þeirra. Sveiflu­jöfn­un­ar­auki, viðbótarkröfur á eigið fé fjármálafyrirtækja umfram lögbundnar eiginfjárkröfur, var afnumin sem losar veru­lega um það eigið fé sem bank­arnir þurfa að halda á og stýrivextir voru lækk­aðir úr 4,5 pró­sentum niður í 0,75 pró­sent, sem átti að skila miklu betri kjörum fyrir við­skipta­vini banka. 

Seðla­bank­inn sagði í Fjár­mála­stöð­ug­leika­riti sínu sem kom út í júní að vaxta­lækk­un­ar­ferlið hafi hins vegar „ekki skilað sér alveg eins vel á inn­láns- og útláns­vexti KMB [kerfislega mik­il­vægir bankar] og sér­stak­lega hafa vextir nýrra útlána til fyr­ir­tækja lítið lækk­að.“

Fjármálastöðugleikanefnd Seðlabankans ákvað að halda sveiflujöfnunaraukanum á fjármálafyrirtæki í núll næstu þrjá mánuði með ákvörðun sem var birt um miðjan desember. Ef mikil hætta er á þenslu getur Seðla­bank­inn hækkað auk­ann til að koma í veg fyrir of mik­inn útlána­vöxt, en ef hætta er á sam­drætti getur bank­inn lækkað auk­ann til að efla útlána­getu fjár­mála­fyr­ir­tækj­anna.

Hættan á virð­is­rýrnun og gjald­þrotum fer vax­andi

Fjallað var áfram um þessa þróun í nýjasta Fjár­mála­stöð­ug­leika­riti Seðla­banka Íslands, sem kom út í lok septembermán­að­ar. Þar segir að sam­dráttur í inn­lendum skuldum fyr­ir­tækja bendi til þess að aðgengi fyr­ir­tækja að fjár­magni sé hugs­an­lega tor­veld­ara en áður, fyrst og fremst vegna auk­innar áhættu sem end­ur­spegl­ast í hækk­andi vaxta­á­lagi fyr­ir­tækja­út­lána bank­anna. „Efna­hags­sam­drátt­ur­inn og aukin óvissa vegna far­sótt­ar­innar hefur einnig dregið veru­lega úr eft­ir­spurn eftir lánum þar sem sam­hliða dregur bæði úr áhættu­sækni fyr­ir­tækja og fram­boði á arð­bærum fjár­fest­ing­ar­tæki­fær­um.“

Seðla­bank­inn sagði þar að hann teldi að skuldir fyr­ir­tækja sem nýta sér lána­úr­ræði stjórn­valda og fjár­mála­fyr­ir­tækja muni vaxa næstu mán­uði. „Mörg fyr­ir­tæki hafa orðið fyrir miklum tekju­sam­drætti og munu fara skuld­sett­ari inn í þann efna­hags­bata sem vænta má þegar far­sóttin verður um garð geng­in. Áhætta fyr­ir­tækja vegna vaxta­breyt­inga og/eða tekju­falls eykst með auk­inni skuld­setn­ingu. Lágt vaxtastig styður þó við skuld­sett fyr­ir­tæki að öðru óbreyttu og eykur sjálf­bærni skuld­setn­ing­ar.“

Versn­andi útlána­gæði lána­stofn­ana end­ur­spegl­ist hins vegar í breyttu áhættu­mati og vax­andi virð­is­rýrnun á öðrum árs­fjórð­ungi. Enn sem komið er hafi aðeins lít­ill hluti útlána kerfislega mik­il­vægra banka til fyr­ir­tækja verið færður á stig 3 sam­kvæmt IFRS-9-­reikn­ings­skila­staðl­in­um, en við­búið sé að það breyt­ist næstu miss­eri enda hafi orðið tvö­földun á kröfu­virði útlána á stigi 2 og virð­is­rýrnun þeirra fimm­fald­ast. „Hættan á enn frek­ari virð­is­rýrnun og fjölgun gjald­þrota fer vax­and­i.“

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, í forystusætinu á RÚV í gærkvöldi.
Það liggur ekki fyrir hvort Ísland geti gert tvíhliða samning til að tengja krónu við evru
Staðreyndavakt Kjarnans skoðar fullyrðingu Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um það sé mögulegt fyrir Ísland að gera samkomulag við Seðlabanka Evrópu um að tengja krónuna við evru.
Kjarninn 23. september 2021
Sigríður Ólafsdóttir
Draumastarf og búseta – hvernig fer það saman?
Kjarninn 23. september 2021
Árni Stefán Árnason
Dýravernd: Í aðdraganda kosninganna er blóðmeraiðnaðurinn svarti blettur búfjáreldis – Hluti II
Kjarninn 23. september 2021
Segist hafa reynt að komast að því hvað konan vildi í gegnum tengilið – „Við náðum aldrei að ræða við hana“
Fyrrverandi formaður KSÍ segir að sambandið hafi frétt af meintu kynferðisbroti landsliðsmanna í gegnum samfélagsmiðla. Formleg ábending hafi aldrei borist.
Kjarninn 23. september 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, og Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður Vinstri grænna.
Fleiri kjósendur Sjálfstæðisflokks vilja Katrínu sem forsætisráðherra en Bjarna
Alls segjast 45,2 prósent kjósenda Sjálfstæðisflokksins að þeir vilji fá formann Vinstri grænna til að leiða þá ríkisstjórn sem mynduð verður eftir kosningar.
Kjarninn 23. september 2021
Hugarvilla að Ísland sé miðja heimsins
Þau Baldur, Kristrún og Gylfi spjölluðu um Evrópustefnu stjórnvalda í hlaðvarpsþættinum Völundarhús utanríkismála.
Kjarninn 23. september 2021
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands – Þáttur 4: Byggir Evrópustefna íslenskra stjórnvalda á áfallastjórnun?
Kjarninn 23. september 2021
Rósa Björk Brynjólfsdóttir
Kosningarnar núna snúast um loftslagsmál
Kjarninn 23. september 2021
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar