Bankarnir lána fyrirtækjum landsins nánast ekkert í miðjum heimsfaraldri

Íslenskir bankar eru fullir af peningum. Þeir peningar eru ekki lánaðir út til fyrirtækja. Bankarnir segja að það sé einfaldlega ekki eftirspurn eftir lánunum.

Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Auglýsing

Íslenska banka­kerfið lán­aði atvinnu­fyr­ir­tækjum lands­ins alls 809 millj­ónir króna á fyrstu ell­efu mán­uðum árs­ins í nýjum útlán­um, að frá­dregnum upp­greiðslum og umfram­greiðsl­u­m. 

Til sam­an­burðar lán­uðu bank­arnir tæp­lega 209 millj­arða króna til atvinnu­fyr­ir­tækja árið 2018, eða 258falt það sem þeir hafa lánað það sem af er ári. 

Í októ­ber­mán­uði voru upp­greiðslur og umfram­greiðslur atvinnu­fyr­ir­tækja 16 millj­örðum krónum umfram þá upp­hæð sem bank­arnir lán­uðu út í ný útlán og í síð­asta mán­uði voru ný útlán 19 millj­ónum krónum umfram það sem var greitt upp. 

Á fyrstu ell­efu mán­uðum árs­ins lán­uðu bank­arnir sem ein­hverju nemur til atvinnu­fyr­ir­tækja í þremur þeirra. Í mars voru 16,2 millj­arðar króna lán­aðir út nettó, í ágúst 12,5 millj­arðar króna og í sept­em­ber átta millj­arðar króna. Hina mán­uði árs­ins hafa ný útlán annað hvort verið nei­kvæð eða hverf­and­i. 

Bankar með of mikið eigið fé

Skortur á nýjum útlánum er ekki til­kom­inn vegna þess að bank­arnir séu ekki með fé til­tækt til að lána. Í árs­fjórð­ungs­upp­gjöri Arion banka fyrir fyrstu níu mán­uði árs­ins og kom til að mynda fram, í til­kynn­ingu frá banka­stjóra sem fylgdi með, að bank­inn væri með of mikið eigið fé. Ómögu­legt væri að ávaxta það í takt við mark­mið Arion banka. 

Auglýsing
Á upp­gjörs­fundi með blaða­mönnum sagði banka­stjór­inn, Bene­dikt Gísla­son, að lítil eft­ir­spurn væri eftir útlánum til fyr­ir­tækja þar sem mik­ill sam­­dráttur hafi orðið í fjár­­­fest­ingu einka­­geirans. Jafn­­framt sagði Bene­dikt bank­ann vinna með öðrum aðil­um, einkum stofn­ana­fjár­­­fest­um, þegar kæmi að fjár­­­mögnun fyr­ir­tækja enda væru þeir oft betur til þess fallnir að fjár­­­magna stærri fyr­ir­tæki. 

Hratt upp en enn hraðar niður

Mik­ill vöxtur var í útlánum inn­­láns­­stofn­ana lands­ins á upp­gangs­tímum síð­­­ustu ára. Um er að ræða, að upp­i­­­stöðu, útlán sem Lands­­bank­inn, Íslands­­­banki, Arion banki og Kvika banki veita. 

Árið 2013 voru ný veitt útlán til atvinn­u­­fyr­ir­tækja 79,2 millj­­arðar króna. Ári síðar voru þeir 30 pró­­sent meiri og á árinu 2015 juk­ust þau um 52 pró­­sent. Ári síðar var heild­­ar­um­­fang nýrra útlána komið í 196,5 millj­­arða króna og hélst á því róli út árið 2018, þegar það topp­aði í 208,7 millj­­örðum króna.

Síðan þá hefur verið umtals­verður sam­­dráttur í nýjum útlán­­um. Í fyrra voru þau 107,8 millj­­arðar króna og nán­­ast helm­ing­uð­ust á milli ára. 

Í ár hefur síðan orðið eðl­is­breyt­ing og bank­­arnir grein­i­­lega haldið að sér höndum í útlánum í þeirri heimskreppu sem nú gengur yfir.

Aðgerðir Seðla­bank­ans skila litlu til fyr­ir­tækja

Seðla­­banki Íslands hefur gripið til ýmissa aðgerða vegna yfir­­stand­andi ástands sem ætti að nýt­­ast bönkum og við­­skipta­vinum þeirra. Sveiflu­­jöfn­un­­ar­­auki, við­bót­ar­kröfur á eigið fé fjár­mála­fyr­ir­tækja umfram lög­bundnar eig­in­fjár­kröf­ur, var afnumin sem losar veru­­lega um það eigið fé sem bank­­arnir þurfa að halda á og stýri­vextir voru lækk­­aðir úr 4,5 pró­­sentum niður í 0,75 pró­­sent, sem átti að skila miklu betri kjörum fyrir við­­skipta­vini banka. 

Seðla­­bank­inn sagði í Fjár­­­mála­­stöð­ug­­leika­­riti sínu sem kom út í júní að vaxta­­lækk­­un­­ar­­ferlið hafi hins vegar „ekki skilað sér alveg eins vel á inn­­láns- og útláns­vexti KMB [kerf­is­lega mik­il­vægir bankar] og sér­­stak­­lega hafa vextir nýrra útlána til fyr­ir­tækja lítið lækk­­að.“

Fjár­mála­stöð­ug­leika­nefnd Seðla­bank­ans ákvað að halda sveiflu­jöfn­un­ar­auk­anum á fjár­mála­fyr­ir­tæki í núll næstu þrjá mán­uði með ákvörðun sem var birt um miðjan des­em­ber. Ef mikil hætta er á þenslu getur Seðla­­bank­inn hækkað auk­ann til að koma í veg fyrir of mik­inn útlána­vöxt, en ef hætta er á sam­drætti getur bank­inn lækkað auk­ann til að efla útlána­­getu fjár­­­mála­­fyr­ir­tækj­anna.

Hættan á virð­is­rýrnun og gjald­­þrotum fer vax­andi

Fjallað var áfram um þessa þróun í nýjasta Fjár­­­mála­­stöð­ug­­leika­­riti Seðla­­banka Íslands, sem kom út í lok sept­em­ber­mán­að­­ar. Þar segir að sam­­dráttur í inn­­­lendum skuldum fyr­ir­tækja bendi til þess að aðgengi fyr­ir­tækja að fjár­­­magni sé hugs­an­­lega tor­veld­­ara en áður, fyrst og fremst vegna auk­innar áhættu sem end­­ur­­spegl­­ast í hækk­­andi vaxta­á­lagi fyr­ir­tækja­út­­lána bank­anna. „Efna­hags­­sam­­drátt­­ur­inn og aukin óvissa vegna far­­sótt­­ar­innar hefur einnig dregið veru­­lega úr eft­ir­­spurn eftir lánum þar sem sam­hliða dregur bæði úr áhætt­u­­sækni fyr­ir­tækja og fram­­boði á arð­­bærum fjár­­­fest­ing­­ar­tæki­­fær­­um.“

­Seðla­­bank­inn sagði þar að hann teldi að skuldir fyr­ir­tækja sem nýta sér lána­úr­ræði stjórn­­­valda og fjár­­­mála­­fyr­ir­tækja muni vaxa næstu mán­uði. „Mörg fyr­ir­tæki hafa orðið fyrir miklum tekju­­sam­drætti og munu fara skuld­­sett­­ari inn í þann efna­hags­bata sem vænta má þegar far­­sóttin verður um garð geng­in. Áhætta fyr­ir­tækja vegna vaxta­breyt­inga og/eða tekju­­falls eykst með auk­inni skuld­­setn­ingu. Lágt vaxta­stig styður þó við skuld­­sett fyr­ir­tæki að öðru óbreyttu og eykur sjálf­­bærni skuld­­setn­ing­­ar.“

Versn­andi útlána­­gæði lána­­stofn­ana end­­ur­­spegl­ist hins vegar í breyttu áhætt­u­mati og vax­andi virð­is­rýrnun á öðrum árs­fjórð­ungi. Enn sem komið er hafi aðeins lít­ill hluti útlána kerf­is­lega mik­il­vægra banka til fyr­ir­tækja verið færður á stig 3 sam­­kvæmt IFR­S-9-­­reikn­ings­skila­­stað­l­in­um, en við­­búið sé að það breyt­ist næstu mis­s­eri enda hafi orðið tvö­­­földun á kröf­u­virði útlána á stigi 2 og virð­is­rýrnun þeirra fimm­fald­­ast. „Hættan á enn frek­­ari virð­is­rýrnun og fjölgun gjald­­þrota fer vax­and­i.“

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Frosti Sigurjónsson
Nóbelsverðlaunahafi segir ivermectin vinna á COVID-19
Kjarninn 19. apríl 2021
Kári Stefánsson (t.v.) og Þórólfur Guðnason.
Samstarf Þórólfs og Kára „langoftast“ og „næstum því alltaf“ ánægjulegt
Mun meira máli skiptir hvernig við hegðum okkur heldur en af hvaða afbrigði veiran er, segir Kári Stefánsson forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar. Sóttvarnalæknir segir þátt fyrirtækisins í baráttunni gegn COVID-19 hafa skipt sköpum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Alls störfuðu um 130 manns hjá SaltPay hér á landi áður en til uppsagna dagsins kom.
Hópuppsögn hjá SaltPay
SaltPay segir upp tugum starfsmanna hér á landi í dag, aðallega starfsmönnum sem hafa starfað við að þróa og viðhalda eldra greiðslukerfi Borgunar. SaltPay keypti Borgun síðasta sumar.
Kjarninn 19. apríl 2021
Samfylking sé tilbúin með frumvarp sem skyldar komufarþega til að dvelja í sóttvarnahúsi
Formaður Samfylkingar spurði forsætisráðherra hvort til stæði að breyta sóttvarnalögum í óundirbúnum fyrirspurnatíma á Alþingi í dag. Ekki við núverandi fyrirkomulag að sakast að mati forsætisráðherra, heldur við þá sem fylgja ekki reglum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Sigríður Ólafsdóttir verður í öðru sæti listans og Eiríkur Björn í því fyrsta.
Eiríkur Björn og Sigríður leiða Viðreisn í Norðausturkjördæmi
Fyrrverandi bæjarstjóri á Fljótsdalshéraði og Akureyri verður oddviti Viðreisnar í Norðausturkjördæmi í komandi kosningum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Harpa opnaði árið 2011. Kostnaður við rekstur fasteignarinnar og uppsafnað viðhald er að skapa alvarlega stöðu.
„Alvarleg staða“ hjá Hörpu vegna skorts á fjármagni til að sinna viðhaldi
Alls hafa eigendur Hörpu, ríki og borg, lagt húsinu til 14,4 milljarða króna í formi greiðslna af lánum vegna byggingu þess og rekstrarframlaga. Í fyrra nam rekstrarframlag þeirra 728 milljónum króna. Mikill vandi framundan vegna uppsafnaðs viðhalds.
Kjarninn 19. apríl 2021
Víðir Reynisson, Þórólfur Guðnason og Alma Möller á upplýsingafundi dagsins.
44 smit um helgina – Breytingar orðið í niðurstöðum landamæraskimanna
„Atburðir helgarinnar eru vissulega vonbrigði og við höfum fengið nú staðfest svo um munar að breska afbrigðið er til staðar í samfélaginu,“ segir Alma Möller landlæknir.
Kjarninn 19. apríl 2021
Styrkir til að hjálpa fyrirtækjum í ferðaþjónustu að rifta ráðningarsambandi við starfsfólk sitt hafa staðið til boða frá því í maí 2020.
Fyrirtæki tengd Icelandair Group hafa fengið 4,7 milljarða króna í uppsagnarstyrki
Alls hafa 17 fyrirtæki hafa fengið meira en 100 milljónir króna í uppsagnarstyrki úr ríkissjóði frá því í maí í fyrra. Næstum 40 prósent upphæðarinnar hafa farið til fyrirtækja sem tengjast Icelandair Group.
Kjarninn 19. apríl 2021
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar