Byggingarsjúsk

Ekkert byggingarleyfi, ótraustar undirstöður, gölluð steypa og mútumál. Slík lýsing hljómar ekki vel, allra síst þegar um er að ræða háhýsi sem skagar 86 metra upp í loftið, á Íslandsbryggju í Kaupmannahöfn.

Njálsturn í uppbyggingu. Ljósu húsin hægra megin við turninn tilheyra Hafnarháskóla
Njálsturn í uppbyggingu. Ljósu húsin hægra megin við turninn tilheyra Hafnarháskóla
Auglýsing

Í ljóði Jónasar Hallgrímssonar „Alþing hið nýja“ segir „Traustir skulu hornsteinar hárra sala; í kili skal kjörviður“.  

Ljóð Jónasar, ort 1840, fjallar ekki um húsbyggingar og byggingarreglugerðir. En þessar tvær ljóðlínur fela hins vegar í sér grundvallaratriði sem fylgt skal þegar byggja á hús.  

Ólíklegt verður að telja að stjórnendur danska byggingafyrirtækisins Bach Gruppen þekki þetta ljóð Jónasar, þeir eiga hins vegar að þekkja dönsku byggingarreglugerðina. Þar er kveðið á um trausta hornsteina og vandaðar undirstöður. Og líklega þekkja þeir hjá Bach Gruppen byggingarreglugerðina. En það er ekki nóg að þekkja reglur og reglugerðir, það þarf líka að fara eftir þeim. 

Auglýsing

Njálsgata

Götuheitið Njálsgata, á Íslandsbryggju í Kaupmannahöfn, hljómar kunnuglega í eyrum margra Íslendinga. Gatan dregur nafn sitt af Njáli Þorgeirssyni stórbónda,  lögspekingi og höfuðpersónu Brennu-Njáls sögu. Þessi staðreynd er kannski ekki höfuðástæða þess að svo margir Íslendingar þekkja þessa götu á Amager, heldur sú að Hafnarháskóli, Københavns Universitet, með sína tæplega 40 þúsund nemendur og 9 þúsund starfsmenn er þar til húsa. Eftir að skólinn (stofnaður 1479) hafði sprengt utan af sér húsnæðið í gamla latínuhverfinu við miðbæ Kaupmannahafnar eftir miðja síðustu öld, fluttist stór hluti starfseminnar út á Amager, í nýbyggingar við Njálsgötu. Þetta svæði þekkja þúsundir Íslendinga sem stundað hafa, og margir stunda enn, nám við Hafnarháskóla. Kaupmannahafnarháskóli Mynd: Wiki Commons

Njálsturninn 

Gegnt byggingum háskólans við Njálsgötu  er allstórt svæði, sem lengi stóð autt og óbyggt. Herinn hafði fengið þetta svæði til umráða árið 1775 og það fékk nafnið Faste Batteri, og var notað til æfinga. Árið 1947 voru byggingar hersins að mestu jafnaðar við jörðu og löngu síðar var hluti svæðisins friðaður. Í tengslum við lagningu Metro lestakerfisins um síðustu aldamót var friðlýsingunni að mestu aflétt og ákveðið að vinna nýtt skipulag fyrir þetta auða svæði við Njálsgötu. Í skipulagsmálum ganga hlutirnir ekki alltaf hratt fyrir sig, enda í mörg horn að líta og enn liðu allmörg ár áður en framkvæmdir hófust. Árið 2017 greindu danskir fjölmiðlar frá því að nú væru hlutir að gerast: við Njálsgötuna yrði, auk annarra bygginga, reistur turn. Framkvæmdir færu brátt að hefjast. Fyrstu áætlanir gerðu ráð fyrir að turninn, sem fengið hefur nafnið Njálsturn, yrði rúmlega 100 metra hár, en síðar var ákveðið að hæðin yrði 86 metrar, 23 hæðir. Í turninum verða 265 íbúðir og á jarðhæð er gert ráð fyrir verslunum og þjónustufyrirtækjum.

Bach Gruppen

Fyrirtækið sem byggir turninn heitir Bach Gruppen, með höfuðstöðvar í Viborg á Jótlandi. Fyrirtækið, sem dregur nafn sitt af eigandanum Finn Peter Bach, var stofnað árið 1967. Finn Peter Bach, sem er bifvélavirki að mennt (fæddur 1946)  hafði þá um skeið unnið hjá bílaumboði, en ákvað að freista gæfunnar á eigin spýtur. Auk þess að versla með bíla ákvað hann að reyna fyrir sér í byggingabransanum. Skemmst er frá því að segja að reksturinn gekk frá upphafi vel, og í dag er Bach Gruppen (ásamt 5 dótturfyrirtækjum, þar á meðal bílaleigu) stórfyrirtæki á danskan mælikvarða. Auk þess að byggja hús á fyrirtækið fjölda húsa sem leigð eru út, til einstaklinga og fyrirtækja. Eiginkona Finn Peter Bach heitir Ulla Bloch, þau eiga tvö uppkomin börn. Á lista dagblaðsins Berlingske yfir ríkustu Danina árið 2020 er fjölskyldan númer 83. 

Höfðu ekki byggingarleyfi

Eins og áður sagði hófust framkvæmdir við Njálsturn haustið 2017. Tímaáætlanir sem kynntar voru í upphafi gerðu ekki ráð fyrir neinu slugsi að sögn framkvæmdastjóra Bach Gruppen. 

Sumarið 2018 var botnplata turnsins steypt. Botnplatan (sem Jónas hefði ugglaust kallað hornstein) var höfð tveggja metra þykk. Steypan átti að uppfylla allar kröfur um styrkleika og járnabindingu sem gert er ráð fyrir í byggingarreglugerð. Fyrirtækið sem framleiddi steypuna heitir BG Beton og er eitt dótturfyrirtækja Bach Gruppen.

Á tilsettum tíma var svo byrjað að reisa turninn sjálfan og það verk gekk samkvæmt áætlun. 

Dag nokkurn þegar embættismaður hjá borginni var að yfirfara byggingarleyfisveitingar þótti honum sérkennilegt að á listanum yfir veitt leyfi sá hann hvergi byggingarleyfi vegna Njálsturnsins. Eftir að hafa leitað af sér allan grun, og hvergi fundið leyfið, lét hann yfirmann sinn vita. Í ljós kom að byggingarleyfi fyrir turninum hafði aldrei verið veitt, þótt umsóknin hefði borist á tilsettum tíma. Þetta þótti embættismanninum áðurnefnda undarlegt, hann hjólaði sjálfur daglega fram hjá byggingasvæðinu og hafði með eigin augum séð turninn og þegar þarna var komið voru hæðirnar orðnar sex. Hjá byggingareftirlitsdeild borgarinnar klóruðu menn sér í kollinum en ákváðu loks að gefa út byggingarleyfið. Fjölmiðlarnir, sem vissu um málið vildu fá nánari skýringar, og hvort ekki yrði sektað. Samkvæmt reglum varðar það sektum að byggja í óleyfi. Svör borgarinnar voru þau að leyfið hefði í raun löngu verið tilbúið, bara átt eftir að senda það. Og ekki yrði sektað. Og áfram mjakaðist turninn upp. 

Byggingareftirlitsdeild berst bréf 

26. febrúar síðastliðinn barst Byggingareftirlitsdeild borgarinnar bréf. Sendandinn, sem ekki lét nafns sín getið fullyrti að steypan sem notuð hefði verið í botnplötuna væri ekki í samræmi við þær kröfur sem gerðar væru um slíka steypu og ráðgjafafyrirtæki hefði tiltekið að notuð skyldi. Ljóst virtist að sendandinn nafnlausi væri málum kunnugur. 

Í framhaldi af áðurnefndu bréfi óskaði Tækni- og umhverfisdeild borgarinnar eftir gögnum, og vottorðum varðandi steypuna, frá Bach Gruppen. Þrátt fyrir eftirrekstur bárust slík gögn ekki og í lok mars tilkynnti Tækni- og umhverfisdeild borgarinnar málið til lögreglu. Farið var fram á að lögreglan myndi rannsaka steypuna í botnplötunni undir turninum, og krefjast gagna frá Bach Gruppen. Jafnframt var Tækni- og rannsóknarstofnun danska ríkisins beðin um að rannsaka steypuna. Á meðan þessu fór fram héldu framkvæmdir við turninn áfram. Í blaðaviðtali í ágúst sagði Lene Christensen framkvæmdastjóri Bach Gruppen að sér væri kunnugt um að notuð hefði verið annars konar steypa í botnplötuna en tilgreind væri í verklýsingu en væri fullkomlega sambærileg. Nørrebro í Kaupmannahöfn Mynd: Wiki Commons

Bach Gruppen kærir uppljóstrarann

Mitt í öllu þessu kærði Bach Gruppen uppljóstrarann til lögreglu. Hann hefði hótað að láta borgina og lögreglu vita um „steypumálið“ nema fyrirtækið semdi við sig um greiðslu. Ekki varð af þeim samningi og Bach Gruppen kærði manninn til lögreglu. Það mál liggur enn í skúffum lögreglu, hvað sem síðar verður.

Gölluð steypa og framkvæmdir stöðvaðar

18. september fyrirskipaði Byggingareftirlitsdeild Kaupmannahafnarborgar að framkvæmdir við turninn, sem kominn var í fulla hæð, skyldu stöðvaðar. Þá lágu fyrir skýrsludrög vegna steypunnar í botnplötunni. Endanlegri skýrslu vegna steypunnar var síðan skilað fyrr í þessum mánuði. Þar kemur fram að efsti hluti botnplötunnar sé úr steypu sem uppfylli kröfur um styrkleika. Stærstur hluti plötunnar sé hins vegar úr efni sem sé langt frá því að uppfylla kröfur. Þar hafi í bland við nýja steypu verið notuð gömul steypa, sem hafi verið mulin og enn fremur hafi verið blandað í steypuna ýmiss konar byggingarúrgangi, eins og það er orðað í skýrslunni. Niðurstaðan er sú að botnplatan uppfylli ekki skilyrði. 

Okkar eigið fyrirtæki laug að okkur

Bach Gruppen neitaði lengi vel að nokkuð væri athugavert við steypuna í botnplötu Njálsturnsins. Í ágúst sl. sendi Finn Peter Bach frá sér yfirlýsingu. Þar segir hann að yfirmenn í BG Beton (fyrirtæki í hans eigu) hafi beinlínis sagt sér ósatt og lagt fram gögn sem séu alls ófullnægjandi. „Við höfum þegar hafið okkar eigin rannsókn á því sem þarna gerðist, ef í ljós kemur að BG Beton hafi beinlínis falsað skýrslur til okkar og annarra mun það hafa alvarlegar afleiðingar“ segir í áðurnefndri yfirlýsingu. 

Hvað er til ráða?

Kaupmannahafnarborg vill ekki heimila að framkvæmdum við Njálsturn verði haldið áfram fyrr en fundin hefur verið lausn sem tryggir að botnplatan hafi nægan styrk. Í samvinnu við Bach Gruppen er unnið að því að finna slíka lausn. Í viðtali við dagblaðið Politiken, skömmu fyrir jól,  sagði Finn Peter Bach forstjóri að fyrirtæki sitt, Bach Gruppen legði mikla áherslu á að finna lausn sem tryggi að Njálsturn uppfylli allar öryggiskröfur. „Okkur er ljóst að verkið mun kosta umtalsverða fjármuni, en það skiptir engu“. 

Hvenær framkvæmdir við Njálsturn hefjast á ný er ómögulegt að segja til um.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sjókvíaeldi hefur aukist hratt á síðustu árum
Sjókvíaeldi hefur 13-faldast á sex árum
Umfang laxeldis hefur margfaldast á síðustu árum og útlit er fyrir að það muni vaxa enn frekar í náinni framtíð. Gangi spár eftir mun sjókvíaeldi á laxi árið 2023 verða tæplega helmingi meira en það var samanlagt á árunum 2010-2018.
Kjarninn 7. maí 2021
Eldgos hófst í Geldingadölum í Fagradalsfjalli þann 19. mars síðastliðinn.
„Nýr ógnvaldur“ við heilsu manna kominn fram á suðvesturhluta Íslands
Lungnalæknir segir að lítið sé vitað um langtímaáhrif vegna gasmengunar í lágum styrk til lengri tíma og áhrif kvikugasa í mjög miklum styrk í skamman tíma á langtímaheilsu. Nauðsynlegt sé að rannsóknir hefjist sem fyrst.
Kjarninn 7. maí 2021
Viðsnúningur Bandaríkjanna í óþökk lyfjarisa
Óvænt og fremur óljós stefnubreyting Bandaríkjanna varðandi afnám einkaleyfa af bóluefnum gegn COVID-19 hefur vakið litla kátínu í lyfjageiranum. Deildar meiningar eru um hvort afnám einkaleyfa kæmi til með að hraða framleiðslu bóluefna.
Kjarninn 7. maí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Ísland skoðar að kaupa 100 þúsund skammta af Spútnik V og vill fá þorra þeirra fyrir 2. júní
Viðræður hafa átt sér stað milli fulltrúa íslenskra stjórnvalda og þeirra sem framleiða og markaðssetja hið rússneska Spútnik V bóluefni. Ísland myndi vilja fá að minnsta kosti 75 þúsund skammta fyrir 2. júní.
Kjarninn 7. maí 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Sonos fær uppreist æru og Framsóknarmaður vill aldurstakmark á snjalltæki
Kjarninn 7. maí 2021
Bólusetningar ganga nú mjög hratt fyrir sig á Íslandi og samhliða dregur úr takmörkunum.
Fjöldatakmarkanir hækkaðar í 50 manns frá og með næsta mánudegi
Opnunartími veitingastaða verður lengdur um klukkustund, leyfilegur fjöldi í verslunum tvöfaldast, fleiri mega vera í sundi og fara í ræktina. Grímuskylda verður hins vegar óbreytt.
Kjarninn 7. maí 2021
Skálað á kaffihúsi í Danmörku.
Ýta við ferðaþjónustunni með 32 milljarða króna „sumarpakka“
Danska ríkisstjórnin ætlar að setja 1,6 milljarða danskra króna, um 32 milljarða íslenskra, í „sumarpakka“ til að örva ferðaþjónustu landsins.
Kjarninn 7. maí 2021
Kvótinn um 1.200 milljarða króna virði – Þrjár blokkir halda á tæplega helmingi hans
Miðað við síðustu gerðu viðskipti með aflaheimildir þá er virði þeirra langtum hærra en bókfært virði í ársreikningum útgerða. Í næstu viku munu örfáir eigendur útgerðar selja tæplega 30 prósent hlut sinn í henni.
Kjarninn 7. maí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar