Sérfræðingar ofmátu samdráttinn

Síðasta ár fór ekki nákvæmlega eins og sérfræðingar þriggja stærstu bankanna, Seðlabankans, Viðskiptaráðs, ASÍ eða ríkisstjórnarinnar spáðu fyrir um í þeim 15 hagspám sem gerðar hafa verið frá síðustu apríllokum.

Einkaneysla Íslendinga í fyrra var mun meiri en helstu greiningaraðilar gerðu ráð fyrir
Einkaneysla Íslendinga í fyrra var mun meiri en helstu greiningaraðilar gerðu ráð fyrir
Auglýsing

Allar hagspár sem gerðar hafa verið af ríkisstjórninni, bönkum og hagsmunasamtökum eftir að faraldurinn skall á af fullum þunga ofmátu samdrátt í landsframleiðslu í fyrra, miðað við bráðabirgðartölur Hagstofu. Sömuleiðis ofmátu þau samdráttinn í einkaneyslu og íbúðafjárfestingu, en vanmátu samdráttinn í opinberum fjárfestingum.

Frá apríllokum á síðasta ári hafa Íslandsbanki, Landsbankinn, Arion banki, Seðlabankinn, Hagstofa, fjármálaráðuneytið, Alþýðusamband Íslands (ASÍ) og Viðskiptaráð gefið út samtals 15 hagspár sem reynt hafa að meta efnahagsleg áhrif heimsfaraldursins í fyrra. Þar af voru sex þeirra gefnar út stuttu eftir að fyrsta bylgja faraldursins hafði skollið á, en níu þeirra komu út eftir að ljóst var að bylgjurnar yrðu fleiri en ein. 

Töluverður munur er á hagspánum eftir því hvenær þær voru gerðar. Í fyrravor og byrjun sumars gerðu flestir greiningaraðilar ráð fyrir mjög snarpri kreppu vegna faraldursins, en töldu þó að efnahagslífið myndi taka fljótt við sér í ár. Enginn þeirra gerði ráð fyrir að veiran myndi blossa upp aftur í líklegustu spám sínum, en sumir bættu þó við þeim möguleika í dekkri sviðsmyndum sínum. 

Auglýsing

Síðasta haust höfðu svo forsendur breyst nokkuð, þar sem ljóst var fáir ferðamenn myndu heimsækja landið á seinni hluta ársins. Hins vegar bentu hagtölur þá til þess að áhrif vaxtalækkana á neyslu og íbúðafjárfestingu væru nokkuð umfram væntingar og voru greiningaraðilar því bjartsýnni á þróun þeirra undirflokka eftir því sem leið á árið.

Viðskiptaráð sker sig úr

Samkvæmt haglíkani Viðskiptaráðs, sem birt var 27. apríl í fyrra, hefði mátt búast við 13 prósenta samdrætti í landsframleiðslu í fyrra, gengi grunnsviðsmynd þeirra upp. Vegna mikillar óvissu um horfur í efnahagsmálum bætti ráðið þó við bjartari sviðsmynd,sem gerði ráð fyrir 8 prósenta samdrætti, og dekkri sviðsmynd, sem gerði ráð fyrir 18 prósenta samdrætti. Viðskiptaráð hefur nú fjarlægt dökku sviðsmyndina af vef sínum, en enn er hægt að nálgast hinar tvær hér

Mynd: Kjarninn

Á mynd hér að ofan má sjá samanburð á spáðri breytingu í landsframleiðslu, einkaneyslu og verðbólgu í fyrra í grunnsviðsmyndum allra greiningaraðila, miðað við bráðabirgðartölur Hagstofu sem birtust fyrr í vikunni. Á henni sést að hagspá Viðskiptaráðs sker sig úr í væntum breytingum í einkaneyslu og hagvexti, en enginn annar greiningaraðili var nálægt því að spá svona miklum samdrætti.  

Verðbólga og útflutningur í samræmi við spár

Langflestar hagspárnar innihéldu þann fyrirvara að þær gætu verið ónákvæmar þar sem vænt efnahagsþróun færi fyrst og fremst eftir framvindu heimsfaraldursins, sem mikil óvissa hefur ríkt um.

Hins vegar var þróun ýmissa hagstærða í góðu samræmi við flestar spárnar. Mest var nákvæmnin í verðbólguspám, þar sem allar 15 hagspárnar gerðu ráð fyrir því að verðlag myndi að meðaltali hækka um 2,2 til 2,9 prósent á árinu. Samkvæmt Hagstofu var verðbólgan í fyrra innan þeirra marka, eða um 2,8 prósent. 

Mynd: Kjarninn

Einnig var samdrátturinn í útflutningi í ágætu samræmi við flestar spárnar. Ef frá eru taldar tvær spár var gert ráð fyrir því að útflutningur vöru og þjónustu myndi dragast saman um 28 til 32 prósent. Samkvæmt bráðabirgðartölum Hagstofu nam samdrátturinn 30,5 prósent, sem er nokkurn veginn í miðjunni á því spábili. Samanburðinn á væntum breytingum á verðbólgu og útflutningi má sjá á mynd hér að ofan.

Íbúðafjárfesting vanmetin

Aftur á móti áttu greiningaraðilarnir erfiðara með að spá fyrir um íbúðafjárfestingu og fjárfestingu hins opinbera, líkt og sjá má á mynd hér að neðan. Búist var við 7 til 25 prósenta samdrætti í íbúðafjárfestingu, en nýjustu tölur benda til þess að hún hafi aðeins dregist saman um eitt prósent. Eftir sem áður spáði Viðskiptaráð mesta samdrættinum. 

Mynd: Kjarninn

Fjárfesting hins opinbera ofmetin

Einnig var mikið misræmi milli spá- og raungilda í opinberri fjárfestingu. Í fyrstu spám sem birtar voru í vor var búist við „myndarlegri“ aukningu í virði fjárfestinga hins opinbera, líkt og ríkisstjórnin sagðist ætla að ráðast í í fjármálaáætlun sinni. Hins vegar kom í ljós eftir því sem leið á árið að minna myndi verða af fjárfestingunum heldur en yfirvöld höfðu lofað og gerðu nýjustu hagspárnar sem gerðar voru í byrjun þessa árs fyrir 6 til 7 prósenta samdrætti í málaflokknum. Samkvæmt nýjustu tölum Hagstofu dróst þó opinber fjárfesting enn meira en talið var. 

Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra kenndi sveitarfélögum um samdrátt í opinberri fjárfestingu í óundirbúnum fyrirspurnartíma í síðustu viku. Hins vegar sýnir greining frá Samtökum iðnaðarins að mesta misræmi milli framkvæmdaáætlana og raunverulegra framkvæmda hafi verið hjá Vegagerðinni, ISAVIA og Orku náttúrunnar, auk þess sem aðgerðir Landspítalans, Faxaflóahafna og Landsvirkjunar voru töluvert undir áætlunum. 

Uppfært kl. 16:04: Í upphaflegri útgáfu fréttarinnar stóð að mesta misræmið á milli yfirlýsinga og framkvæmda hafi verið hjá Vegagerðinni, ISAVIA og Landspítalanum. Misræmið var þó meira hjá Orku náttúrunnar en hjá Landspítalanum.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, í forystusætinu á RÚV í gærkvöldi.
Það liggur ekki fyrir hvort Ísland geti gert tvíhliða samning til að tengja krónu við evru
Staðreyndavakt Kjarnans skoðar fullyrðingu Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um það sé mögulegt fyrir Ísland að gera samkomulag við Seðlabanka Evrópu um að tengja krónuna við evru.
Kjarninn 23. september 2021
Sigríður Ólafsdóttir
Draumastarf og búseta – hvernig fer það saman?
Kjarninn 23. september 2021
Árni Stefán Árnason
Dýravernd: Í aðdraganda kosninganna er blóðmeraiðnaðurinn svarti blettur búfjáreldis – Hluti II
Kjarninn 23. september 2021
Segist hafa reynt að komast að því hvað konan vildi í gegnum tengilið – „Við náðum aldrei að ræða við hana“
Fyrrverandi formaður KSÍ segir að sambandið hafi frétt af meintu kynferðisbroti landsliðsmanna í gegnum samfélagsmiðla. Formleg ábending hafi aldrei borist.
Kjarninn 23. september 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, og Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður Vinstri grænna.
Fleiri kjósendur Sjálfstæðisflokks vilja Katrínu sem forsætisráðherra en Bjarna
Alls segjast 45,2 prósent kjósenda Sjálfstæðisflokksins að þeir vilji fá formann Vinstri grænna til að leiða þá ríkisstjórn sem mynduð verður eftir kosningar.
Kjarninn 23. september 2021
Hugarvilla að Ísland sé miðja heimsins
Þau Baldur, Kristrún og Gylfi spjölluðu um Evrópustefnu stjórnvalda í hlaðvarpsþættinum Völundarhús utanríkismála.
Kjarninn 23. september 2021
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands – Þáttur 4: Byggir Evrópustefna íslenskra stjórnvalda á áfallastjórnun?
Kjarninn 23. september 2021
Rósa Björk Brynjólfsdóttir
Kosningarnar núna snúast um loftslagsmál
Kjarninn 23. september 2021
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar