Sérfræðingar ofmátu samdráttinn

Síðasta ár fór ekki nákvæmlega eins og sérfræðingar þriggja stærstu bankanna, Seðlabankans, Viðskiptaráðs, ASÍ eða ríkisstjórnarinnar spáðu fyrir um í þeim 15 hagspám sem gerðar hafa verið frá síðustu apríllokum.

Einkaneysla Íslendinga í fyrra var mun meiri en helstu greiningaraðilar gerðu ráð fyrir
Einkaneysla Íslendinga í fyrra var mun meiri en helstu greiningaraðilar gerðu ráð fyrir
Auglýsing

Allar hag­spár sem gerðar hafa verið af rík­is­stjórn­inni, bönkum og hags­muna­sam­tökum eftir að far­ald­ur­inn skall á af fullum þunga ofmátu sam­drátt í lands­fram­leiðslu í fyrra, miðað við bráða­birgð­ar­tölur Hag­stofu. Sömu­leiðis ofmátu þau sam­drátt­inn í einka­neyslu og íbúða­fjár­fest­ingu, en van­mátu sam­drátt­inn í opin­berum fjár­fest­ing­um.

Frá apr­íll­okum á síð­asta ári hafa Íslands­banki, Lands­bank­inn, Arion banki, Seðla­bank­inn, Hag­stofa, fjár­mála­ráðu­neyt­ið, Alþýðu­sam­band Íslands (ASÍ) og Við­skipta­ráð gefið út sam­tals 15 hag­spár sem reynt hafa að meta efna­hags­leg áhrif heims­far­ald­urs­ins í fyrra. Þar af voru sex þeirra gefnar út stuttu eftir að fyrsta bylgja far­ald­urs­ins hafði skollið á, en níu þeirra komu út eftir að ljóst var að bylgj­urnar yrðu fleiri en ein. 

Tölu­verður munur er á hag­spánum eftir því hvenær þær voru gerð­ar. Í fyrra­vor og byrjun sum­ars gerðu flestir grein­ing­ar­að­ilar ráð fyrir mjög snar­pri kreppu vegna far­ald­urs­ins, en töldu þó að efna­hags­lífið myndi taka fljótt við sér í ár. Eng­inn þeirra gerði ráð fyrir að veiran myndi blossa upp aftur í lík­leg­ustu spám sín­um, en sumir bættu þó við þeim mögu­leika í dekkri sviðs­myndum sín­um. 

Auglýsing

Síð­asta haust höfðu svo for­sendur breyst nokk­uð, þar sem ljóst var fáir ferða­menn myndu heim­sækja landið á seinni hluta árs­ins. Hins vegar bentu hag­tölur þá til þess að áhrif vaxta­lækk­ana á neyslu og íbúða­fjár­fest­ingu væru nokkuð umfram vænt­ingar og voru grein­ing­ar­að­ilar því bjart­sýnni á þróun þeirra und­ir­flokka eftir því sem leið á árið.

Við­skipta­ráð sker sig úr

Sam­kvæmt haglík­ani Við­skipta­ráðs, sem birt var 27. apríl í fyrra, hefði mátt búast við 13 pró­senta sam­drætti í lands­fram­leiðslu í fyrra, gengi grunn­s­viðs­mynd þeirra upp. Vegna mik­illar óvissu um horfur í efna­hags­málum bætti ráðið þó við bjart­ari sviðs­mynd,­sem gerði ráð fyrir 8 pró­senta sam­drætti, og dekkri sviðs­mynd, sem gerði ráð fyrir 18 pró­senta sam­drætti. Við­skipta­ráð hefur nú fjar­lægt dökku sviðs­mynd­ina af vef sín­um, en enn er hægt að nálg­ast hinar tvær hér

Mynd: Kjarninn

Á mynd hér að ofan má sjá sam­an­burð á spáðri breyt­ingu í lands­fram­leiðslu, einka­neyslu og verð­bólgu í fyrra í grunn­s­viðs­myndum allra grein­ing­ar­að­ila, miðað við bráða­birgð­ar­tölur Hag­stofu sem birt­ust fyrr í vik­unni. Á henni sést að hag­spá Við­skipta­ráðs sker sig úr í væntum breyt­ingum í einka­neyslu og hag­vexti, en eng­inn annar grein­ing­ar­að­ili var nálægt því að spá svona miklum sam­drætt­i.  

Verð­bólga og útflutn­ingur í sam­ræmi við spár

Lang­flestar hag­spárnar inni­héldu þann fyr­ir­vara að þær gætu verið óná­kvæmar þar sem vænt efna­hags­þróun færi fyrst og fremst eftir fram­vindu heims­far­ald­urs­ins, sem mikil óvissa hefur ríkt um.

Hins vegar var þróun ýmissa hag­stærða í góðu sam­ræmi við flestar spárn­ar. Mest var nákvæmnin í verð­bólgu­spám, þar sem allar 15 hag­spárnar gerðu ráð fyrir því að verð­lag myndi að með­al­tali hækka um 2,2 til 2,9 pró­sent á árinu. Sam­kvæmt Hag­stofu var verð­bólgan í fyrra innan þeirra marka, eða um 2,8 pró­sent. 

Mynd: Kjarninn

Einnig var sam­drátt­ur­inn í útflutn­ingi í ágætu sam­ræmi við flestar spárn­ar. Ef frá eru taldar tvær spár var gert ráð fyrir því að útflutn­ingur vöru og þjón­ustu myndi drag­ast saman um 28 til 32 pró­sent. Sam­kvæmt bráða­birgð­ar­tölum Hag­stofu nam sam­drátt­ur­inn 30,5 pró­sent, sem er nokkurn veg­inn í miðj­unni á því spá­bili. Sam­an­burð­inn á væntum breyt­ingum á verð­bólgu og útflutn­ingi má sjá á mynd hér að ofan.

Íbúða­fjár­fest­ing van­metin

Aftur á móti áttu grein­ing­ar­að­il­arnir erf­ið­ara með að spá fyrir um íbúða­fjár­fest­ingu og fjár­fest­ingu hins opin­bera, líkt og sjá má á mynd hér að neð­an. Búist var við 7 til 25 pró­senta sam­drætti í íbúða­fjár­fest­ingu, en nýj­ustu tölur benda til þess að hún hafi aðeins dreg­ist saman um eitt pró­sent. Eftir sem áður spáði Við­skipta­ráð mesta sam­drætt­in­um. 

Mynd: Kjarninn

Fjár­fest­ing hins opin­bera ofmetin

Einnig var mikið mis­ræmi milli spá- og raun­gilda í opin­berri fjár­fest­ingu. Í fyrstu spám sem birtar voru í vor var búist við „mynd­ar­legri“ aukn­ingu í virði fjár­fest­inga hins opin­bera, líkt og rík­is­stjórnin sagð­ist ætla að ráð­ast í í fjár­mála­á­ætlun sinni. Hins vegar kom í ljós eftir því sem leið á árið að minna myndi verða af fjár­fest­ing­unum heldur en yfir­völd höfðu lofað og gerðu nýj­ustu hag­spárnar sem gerðar voru í byrjun þessa árs fyrir 6 til 7 pró­senta sam­drætti í mála­flokkn­um. Sam­kvæmt nýj­ustu tölum Hag­stofu dróst þó opin­ber fjár­fest­ing enn meira en talið var. 

Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra kenndi sveit­ar­fé­lögum um sam­drátt í opin­berri fjár­fest­ingu í óund­ir­búnum fyr­ir­spurn­ar­tíma í síð­ustu viku. Hins vegar sýnir grein­ing frá Sam­tökum iðn­að­ar­ins að mesta mis­ræmi milli fram­kvæmda­á­ætl­ana og raun­veru­legra fram­kvæmda hafi verið hjá Vega­gerð­inni, ISA­VIA og Orku nátt­úr­unn­ar, auk þess sem aðgerðir Land­spít­al­ans, Faxa­flóa­hafna og Lands­virkj­unar voru tölu­vert undir áætl­un­um. 

Upp­fært kl. 16:04: Í upp­haf­legri útgáfu frétt­ar­innar stóð að mesta mis­ræmið á milli yfir­lýs­inga og fram­kvæmda hafi verið hjá Vega­gerð­inni, ISA­VIA og Land­spít­al­an­um. Mis­ræmið var þó meira hjá Orku nátt­úr­unnar en hjá Land­spít­al­an­um.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Komdu í leirkerið 请君入瓮
Kjarninn 6. október 2022
Jón Björnsson, forstjóri Origo.
Eigið fé Origo margfaldast við söluna í Tempo fyrir 28 milljarða króna
Árið 2009 stofnuðu starfsmenn TM Software lítið hugbúnaðarfyrirtæki, sem nefnt var Tempo. Í dag er það metið á 85,4 milljarða króna og Origo var að selja hlut sinn í því á 28 milljarða króna. Við það fer eigið fé Origo úr níu milljörðum í 31 milljarða.
Kjarninn 6. október 2022
Kjartan Magnússon borgarfulltrúi bar tillöguna fram í borgarstjórn.
Borgarhverfi framtíðarinnar eða loftslagsskógur á Geldinganesi?
Tillögu sjálfstæðismanna í borgarstjórn Reykjavíkur um að skipuleggja Geldinganes undir íbúabyggð var hafnað á fundi borgarstjórnar á þriðjudag. Afar mismunandi sjónarmið komu fram um það hvernig skyldi nýta nesið til framtíðar.
Kjarninn 5. október 2022
Jón Daníelsson
Ósvífinn endurupptökudómur
Kjarninn 5. október 2022
Samkeppniseftirlitinu falið að kortleggja stjórnunar- og eignatengsl í sjávarútvegi
Matvælaráðuneytið mun fá skýrslu um stjórnunar- og eignatengsl í sjávarútvegi afhenta fyrir lok næsta árs. Þar verða eignatengsl sjávarútvegsfyrirtækja sem hafa fengið ákveðið umfang aflaheimilda úthlutað, og áhrifavald eigenda þeirra, kortlögð.
Kjarninn 5. október 2022
Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur og formaður Sósíaldemókrataflokksins.
Kosið til þings í Danmörku 1. nóvember – Frederiksen vill mynda breiða ríkisstjórn
Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur tilkynnti á blaðamannafundi í morgun að þingkosningar yrðu haldnar í landinu 1. nóvember, eða eftir tæpar fjórar vikur.
Kjarninn 5. október 2022
Heiðrún Jónsdóttir.
Heiðrún ráðin framkvæmdastjóri Samtaka fjármálafyrirtækja
Katrín Júlíusdóttir hætti skyndilega sem framkvæmdastjóri SFF um síðustu mánaðamót. Nú hefur nýr framkvæmdastjóri verið ráðinn og hún hefur þegar hafið störf.
Kjarninn 5. október 2022
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans – 30. þáttur: „Hnattræni þróunariðnaðurinn er mjög yfirgrípandi hugtak yfir mjög fjölbreytilegan geira“
Kjarninn 5. október 2022
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar