Bestseller og herforingjastjórnin í Myanmar

Getur hugsast að stærsti fataframleiðandi Danmerkur styðji, með óbeinum hætti, herforingjastjórnina, og mannréttindabrot í Myanmar? Ekki bara hugsanlegt, heldur staðreynd segir danski utanríkisráðherrann, sem varar fyrirtækið við.

bestseller
Auglýsing

Fyrirtækjanafnið Bestseller hljómar kannski ekki sérlega kunnuglega. Það gera hinsvegar búðaheitin Vero Moda, Jack & Jones, Only, Name It, Selected Homme og að minnsta kosti 15 til viðbótar. Þessar verslanir eiga það sameiginlegt að vera í eigu Bestseller fyrirtækisins.

Bestseller var stofnað árið 1975. Stofnendur voru hjónin Merete Bech Povlsen og Troels Holch Povlsen. Fyrst í stað einbeitti fyrirtækið sér að framleiðslu og sölu á kvenfatnaði. Reksturinn gekk frá upphafi vel og árið 1986 hófst framleiðsla á barnafötum og karlmannafatnaði tveimur árum síðar. 

Þúsundir verslana

Fyrirtækið stækkaði jafnt og þétt og verslanir Bestseller skipta nú þúsundum, Vero Moda verslanirnar eru rúmlega 8 hundruð og Jack & Jones 12 hundruð talsins. Talsverður hluti þessara verslana er undir stjórn móðurfyrirtækisins Bestseller en aðrar reknar með sérleyfi. Starfsfólk Bestseller er um það bil 17 þúsund og þar við bætist að minnsta kosti álíka fjöldi undirverktaka hjá fyrirtækinu. Bestseller á auk þess hlut í nokkrum stórum fyrirtækjasamsteypum, þar á meðal Bestseller Fashion Group China. Það fyrirtæki hannar og framleiðir fatnað sem seldur er í 5 þúsund verslunum í Kína.

Auglýsing
Bestseller er í dag meðal stærstu fyrirtækja í Danmörku. Árið 2000 tók Anders Holch Povlsen, sonur stofnendanna, við sem forstjóri og er nú eigandi fyrirtækisins. Hann og eiginkona hans Anne Storm Pedersen eru í hópi ríkustu íbúa Danmerkur.

Misstu þrjú börn  

Um páskana 2019 voru þau hjónin Anders Holch Povlsen og Anne Storm Pedersen, ásamt fjórum börnum sínum, í fríi á Sri Lanka. Að morgni páskadags réðust hryðjuverkamenn til atlögu á nokkrum stöðum í landinu, þar á meðal á hótelinu þar sem fjölskyldan bjó.

Hjónin Anders Holch Povlsen og Anne Storm Pedersen. Mynd: EPA

Hátt í 300 létust í þessum tilræðum og að minnsta kosti 500 særðust. Meðal þeirra sem létust voru þrjú börn Anders og Anne, dæturnar Alma og Agnes og sonurinn Alfred. Ári síðar eignuðust hjónin tvíbura. 

Fyrst til Suður- Evrópu og þaðan til Asíu

Í upphafi sjöunda áratugar síðustu aldar fluttist megnið af vestur- evrópskri fataframleiðslu til Suður- Evrópu. Þar var framleiðslukostnaðurinn, þar með talin launin, lægri. Síðar fluttist framleiðslan að stórum hluta til Asíu. Til Kína, Indlands, Pakistan, Bangladess, Tælands, Sri Lanka, og fleiri landa. 

Myanmar

Myanmar, sem líka gengur undir nafninu Búrma, hefur lengi verið mjög lokað land, áratugum saman undir stjórn herforingja. Um miðjan síðasta áratug varð nokkur breyting á, stjórnvöld í Myanmar vildu opna landið, eins og það var orðað. Til að skapa störf og afla gjaldeyristekna. Fjölmörg erlend fyrirtæki sáu sér hag í samstarfi við stjórnvöld, meðal þeirra var hið danska Bestseller. Í ársbyrjun 2019 var Bestseller með samninga um fataframleiðslu við 36 fataverksmiðjur og saumastofur, með samtals um 50 þúsund starfsmenn, mikill meirihluti konur.

Aung San Suu Kyi

Eins og áður var nefnt hefur herinn ráðið lögum og lofum í Myanmar áratugum saman. Kosningar hafa þar engu breytt. 

Í þessu sambandi má geta þess að fyrir kosningar í landinu árið 1990 var leiðtogi Lýðræðisfylkingarinnar, Aung San Suu Kyi, handtekin og sett í stofufangelsi. Lýðræðisfylkingin vann stórsigur í kosningunum, en herinn virti þau úrslit að vettungi og Aung San Suu Kyi mátti dúsa í stofufangelsi, í samtals 15 ár. Í árslok 2015 fóru fram kosningar í landinu og þar fékk Lýðræðisfylkingin mikinn meirihluta atkvæða. Herinn hélt eftir sem áður völdunum í landinu, að mestu leyti. Aung San Suu Kyi gat ekki orðið forseti eða forsætisráðherra vegna ákvæða í lögum, sem heimila ekki að einstaklingur sem á börn með erlent ríkisfang gegni slíku embætti. Tveir synir Aung San Suu Kyi sem hún eignaðist með breskum eiginmanni sínum, sem er látinn, eru breskir ríkisborgarar. Hún fékk því starfsheitið ríkisráðgjafi. Áfram var það þó herinn sem öllu réði. 

Mikil mótmæli hafa verið eftir að Aung San Suu Kyi var tekin höndum. Mynd: EPA

Enn var kosið til þings árið 2020 og þar vann Lýðræðisfylkingin öruggan sigur, fékk 396 þingsæti af 476 sætum á þinginu. Leppflokkur herforingjastjórnarinnar sakaði Lýðræðisfylkinguna um kosningasvindl og fyrsta febrúar síðastliðinn hrifsaði herinn völdin og Aung San Suu Kyi var enn á ný sett í stofufangelsi. 

Skýrsla Mannréttindaráðsins

Árið 2019 sendi Mannréttindaráð Sameinuðu Þjóðanna frá sér skýrslu. Tildrög hennar voru ofsóknir herstjórnarinnar i Myanmar gegn þjóðarbroti Rohingja. Talið er að fleiri en 700 hafi fallið í aðgerðum hersins og meira en hálf milljón flúið land, einkum til Bangladess. Mannréttindaráð Sameinuðu þjóðanna hefur lýst Rohingjum, sem eru samtals innan við tvær milljónir, einum mest ofsótta minnihlutahópi í heiminum.

Auglýsing
Í skýrslunni kom fram að sterk tengsl væru milli hersins í Myanmar og stórrar fyrirtækjasamsteypu í landinu. Eigendur samsteypunnar eru einstaklingar og deildir innan hersins, þar á meðal yfirhershöfðinginn Min Aung Hlaing. Fyrirtækjasamsteypunni Myanmar Economic Holdings Limited, MEHL, er ætlað að útvega fjármagn til hersins og hershöfðingjanna, gjarna framhjá opinberu kerfi, þannig má komast framhjá reglum um gagnsæi. Í skýrslu Mannréttindaráðsins er því slegið föstu að MEHL stjórni stórum hluta efnahagslífsins í Myanmar. 

Bestseller og verksmiðjurnar

Í skýrslunni áðurnefndu koma fram nöfn að minnsta kosti tveggja mjög stórra fataverksmiðja sem framleiða mikið fyrir Bestseller. Þessar verksmiðjur, Guotai Guohua Garment og Saung Oo Shwe Nay, greiða háar fjárhæðir til MEHL, og þeir peningar eru að verulegu leyti tilkomnir vegna tekna frá Bestseller. MEHL á ennfremur landsvæðið sem áðurnefndar verksmiðjur standa á og verksmiðjurnar borga háa leigu fyrir afnot landsins. 

Efnahagsþvinganir, utanríkisráðherra og Bestseller

Síðastliðinn mánudag, 19. apríl, samþykkti Evrópusambandið hertar efnahagsþvinganir gegn Myanmar á grundvelli mannréttindabrota í landinu. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem slíkar ákvarðanir eru teknar en þvinganirnar nú ganga lengra en áður. Eitt ákvæði í þessum þvingunaraðgerðum er að fyrirtæki innan ESB hætti viðskiptum við Myanmar. Jeppe Kofod utanríkisráðherra Dana gagnrýndi í liðinni viku Bestseller harðlega fyrir að hafa látið niðurstöður skýrslu Mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna frá 2019 sem vind um eyru þjóta. Það er fremur óvenjulegt að danskur utanríkisráðherra sé svo harðorður í garð eins fyrirtækis. Danska atvinnu- og eftirlitsstofnunin (Erhvervsstyrelsen) tekur sömuleiðis djúpt í árinni og hefur beinlínis í hótunum við Bestseller ef það hætti ekki samvinnu við fyrirtæki í Myanmar. Prófessor við Hafnarháskóla sagðist, í blaðaviðtali, ekki minnast þess að hafa séð jafn sterkt til orða tekið eins og í yfirlýsingu atvinnu- og eftirlitsstofnunarinnar. Hlutverk stofnunarinnar er meðal annars að fylgjast með að samþykktum ESB varðandi efnahagsþvinganir sé framfylgt. Prófessorinn sagði að svo virtist sem Bestseller hefði talið hótanir og efnahagsþvinganir goluþyt sem liði hjá. „Nú ætti stjórnendum Bestseller að vera ljóst að hér verður kné látið fylgja kviði.“  

Segjast hafa látið athuga málið

Talsmaður Bestseller sagði í viðtali við dagblaðið Politiken að eftir útkomu skýrslu Mannréttindastofnunarinnar árið 2019 hafi fyrirtækið látið kanna hvort tengsl væru milli hersins í Myanmar og verksmiðjanna sem Bestseller skiptir við. Talsmaðurinn sagði að sú könnun hefði ekki leitt í ljós að fataverksmiðjurnar greiddu stórfé til hersins. Í bréfi til Politiken frá Bestseller, fyrir nokkrum dögum, kom fram að fyrirtækið hafi nú ákveðið að ekki verði um frekari viðskipti við fataverksmiðjurnar í Myanmar að ræða fyrr en slíkt verði forsvaranlegt, etisk forsvarligt, eins og það var orðað. 

Auglýsing
Í viðtali við Politiken fyrir nokkrum dögum sagði Anders Holch Povlsen forstjóri og eigandi Bestseller að á næstu dögum, í síðasta lagi 10. maí, myndi fyrirtækið leggja fram alla pappíra sem varða viðskipti þess við fataverksmiðjur og önnur fyrirtæki í Myanmar. Hann lýsti einnig eftir leiðbeiningum frá Evrópusambandinu um hvernig fyrirtækjum eins og Bestseller bæri að bera sig að varðandi samskipti við framleiðendur í Myanmar. „Við berum mikla ábyrgð gagnvart þeim tugþúsundum íbúa Myanmar sem starfa beinlínis fyrir okkur og hafa af því sitt lifibrauð.“ 

Nánari útfærsla á þeim efnahagsþvingunum sem ESB hefur ákveðið verður væntanlega kynnt innan tíðar.     

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Það er erfitt að ímynda sér að það snjói í Brasilíu en snjókoma er eflaust algengari þar en ætla mætti. Þessi mynd er tekin eftir snjókomu í Brasilíu í ágúst árið 2020
Snjór fellur í Brasilíu
Sumir íbúar í syðsta héraði Brasilíu hafa tekið snjónum fagnandi enda ekki á hverjum degi sem þar snjóar. Bændur gætu aftur á móti átt von á lakari uppskeru og verð á hrávörumörkuðum hefur hækkað í kjölfar kuldakastsins.
Kjarninn 30. júlí 2021
Landspítalinn er á hættustigi vegna kórónuveirufaraldursins.
Sjúklingur á krabbameinsdeild reyndist ekki með COVID
Sjúklingur og starfsmaður á blóð- og krabbameinslækningadeild Landspítalans, sem sagt var frá í gær að hefðu greinst með COVID-19 reyndust ekki smitaðir af kórónuveirunni.
Kjarninn 30. júlí 2021
Óli varð efstur í forvali VG í Norðausturkjördæmi en Bjarkey Olsen í öðru.
Óli Halldórsson hættur við að leiða lista VG í Norðausturkjördæmi
Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir mun leiða lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í Norðausturkjördæmi. Óli Halldórsson færist niður í þriðja sætið en hann stígur til hliðar úr oddvitasætinu vegna veikinda í fjölskyldunni.
Kjarninn 30. júlí 2021
Um 85 prósent Íslendinga sextán ára og eldri eru bólusett
Fjórðungur smitaðra óbólusettur
Að minnsta kosti 255 óbólusettir einstaklingar hafa greinst með kórónuveiruna hér á landi á þremur vikum. Tæplega 750 smit, um 72 prósent, eru hjá fullbólusettum.
Kjarninn 30. júlí 2021
Þessir frambjóðendur skipa sjö efstu sæti Sósíalistaflokksins í Suðvesturkjördæmi.
María Pétursdóttir og Þór Saari leiða sósíalista í Suðvesturkjördæmi
María hefur starfað innan Sósíalistaflokksins í fjögur ár sem formaður Málefnastjórnar. Raðað er á lista flokksins af hópi flokksfélaga sem hefur verið slembivalinn.
Kjarninn 30. júlí 2021
Ísland og Ísrael örva bólusetta
Á Íslandi og í Ísrael er bólusetningarhlutfall með því hæsta sem fyrirfinnst á jörðu. Bæði löndin sáu smit nær þurrkast út en rísa svo í hæstu hæðir á ný. Og nú hafa þau, sama daginn, ákveðið að gefa þegar bólusettum borgurum örvunarskammt.
Kjarninn 30. júlí 2021
Stóru bankarnir þrír fækkuðu allir í starfsliði sínu á fyrstu sex mánuðum ársins.
Starfsmönnum stóru bankanna fækkaði um rúmlega 80 á fyrri helmingi árs
Í lok júní störfuðu 2.167 manns hjá stóru viðskiptabönkunum þremur, Íslandsbanka, Landsbanka og Arion banka. Samanlagður hagnaður bankanna nam 37 milljörðum á fyrstu 6 mánuðum ársins.
Kjarninn 30. júlí 2021
Losun koldíoxíðs út í andrúmsloftið á stóran þátt í því að þolmarkadagur jarðar er jafn snemma á árinu og raun ber vitni.
Þolmarkadagur jarðarinnar er runninn upp
Mannkynið hefur frá upphafi árs notað þær auðlindir sem jörðin er fær um að endurnýja á heilu ári. Til þess að viðhalda neyslunni þyrfti 1,7 jörð.
Kjarninn 29. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar