Bestseller og herforingjastjórnin í Myanmar

Getur hugsast að stærsti fataframleiðandi Danmerkur styðji, með óbeinum hætti, herforingjastjórnina, og mannréttindabrot í Myanmar? Ekki bara hugsanlegt, heldur staðreynd segir danski utanríkisráðherrann, sem varar fyrirtækið við.

bestseller
Auglýsing

Fyr­ir­tækj­a­nafnið Bestseller hljómar kannski ekki sér­lega kunn­ug­lega. Það gera hins­vegar búða­heitin Vero Moda, Jack & Jones, Only, Name It, Sel­ected Homme og að minnsta kosti 15 til við­bót­ar. Þessar versl­anir eiga það sam­eig­in­legt að vera í eigu Bestseller fyr­ir­tæk­is­ins.

Bestseller var stofnað árið 1975. Stofn­endur voru hjónin Mer­ete Bech Povl­sen og Troels Holch Povl­sen. Fyrst í stað ein­beitti fyr­ir­tækið sér að fram­leiðslu og sölu á kven­fatn­aði. Rekst­ur­inn gekk frá upp­hafi vel og árið 1986 hófst fram­leiðsla á barna­fötum og karl­manna­fatn­aði tveimur árum síð­ar. 

Þús­undir versl­ana

Fyr­ir­tækið stækk­aði jafnt og þétt og versl­anir Bestseller skipta nú þús­und­um, Vero Moda versl­an­irnar eru rúm­lega 8 hund­ruð og Jack & Jones 12 hund­ruð tals­ins. Tals­verður hluti þess­ara versl­ana er undir stjórn móð­ur­fyr­ir­tæk­is­ins Bestseller en aðrar reknar með sér­leyfi. Starfs­fólk Bestseller er um það bil 17 þús­und og þar við bæt­ist að minnsta kosti álíka fjöldi und­ir­verk­taka hjá fyr­ir­tæk­inu. Bestseller á auk þess hlut í nokkrum stórum fyr­ir­tækja­sam­steyp­um, þar á meðal Bestseller Fas­hion Group China. Það fyr­ir­tæki hannar og fram­leiðir fatnað sem seldur er í 5 þús­und versl­unum í Kína.

Auglýsing
Bestseller er í dag meðal stærstu fyr­ir­tækja í Dan­mörku. Árið 2000 tók And­ers Holch Povl­sen, sonur stofn­end­anna, við sem for­stjóri og er nú eig­andi fyr­ir­tæk­is­ins. Hann og eig­in­kona hans Anne Storm Ped­er­sen eru í hópi rík­ustu íbúa Dan­merk­ur.

Misstu þrjú börn  

Um pásk­ana 2019 voru þau hjónin And­ers Holch Povl­sen og Anne Storm Peder­sen, ásamt fjórum börnum sín­um, í fríi á Sri Lanka. Að morgni páska­dags réð­ust hryðju­verka­menn til atlögu á nokkrum stöðum í land­inu, þar á meðal á hót­el­inu þar sem fjöl­skyldan bjó.

Hjónin Anders Holch Povlsen og Anne Storm Pedersen. Mynd: EPA

Hátt í 300 lét­ust í þessum til­ræðum og að minnsta kosti 500 særð­ust. Meðal þeirra sem lét­ust voru þrjú börn And­ers og Anne, dæt­urnar Alma og Agnes og son­ur­inn Alfred. Ári síðar eign­uð­ust hjónin tví­bura. 

Fyrst til Suð­ur- Evr­ópu og þaðan til Asíu

Í upp­hafi sjö­unda ára­tugar síð­ustu aldar flutt­ist megnið af vest­ur- evr­ópskri fata­fram­leiðslu til Suð­ur- Evr­ópu. Þar var fram­leiðslu­kostn­að­ur­inn, þar með talin laun­in, lægri. Síðar flutt­ist fram­leiðslan að stórum hluta til Asíu. Til Kína, Ind­lands, Pakistan, Bangla­dess, Tælands, Sri Lanka, og fleiri landa. 

Myan­mar

Myan­mar, sem líka gengur undir nafn­inu Búr­ma, hefur lengi verið mjög lokað land, ára­tugum saman undir stjórn her­for­ingja. Um miðjan síð­asta ára­tug varð nokkur breyt­ing á, stjórn­völd í Myan­mar vildu opna land­ið, eins og það var orð­að. Til að skapa störf og afla gjald­eyr­is­tekna. Fjöl­mörg erlend fyr­ir­tæki sáu sér hag í sam­starfi við stjórn­völd, meðal þeirra var hið danska Bestsell­er. Í árs­byrjun 2019 var Bestseller með samn­inga um fata­fram­leiðslu við 36 fata­verk­smiðjur og sauma­stof­ur, með sam­tals um 50 þús­und starfs­menn, mik­ill meiri­hluti kon­ur.

Aung San Suu Kyi

Eins og áður var nefnt hefur her­inn ráðið lögum og lofum í Myan­mar ára­tugum sam­an. Kosn­ingar hafa þar engu breytt. 

Í þessu sam­bandi má geta þess að fyrir kosn­ingar í land­inu árið 1990 var leið­togi Lýð­ræð­is­fylk­ing­ar­inn­ar, Aung San Suu Kyi, hand­tekin og sett í stofu­fang­elsi. Lýð­ræð­is­fylk­ingin vann stór­sigur í kosn­ing­un­um, en her­inn virti þau úrslit að vett­ungi og Aung San Suu Kyi mátti dúsa í stofu­fang­elsi, í sam­tals 15 ár. Í árs­lok 2015 fóru fram kosn­ingar í land­inu og þar fékk Lýð­ræð­is­fylk­ingin mik­inn meiri­hluta atkvæða. Her­inn hélt eftir sem áður völd­unum í land­inu, að mestu leyti. Aung San Suu Kyi gat ekki orðið for­seti eða for­sæt­is­ráð­herra vegna ákvæða í lög­um, sem heim­ila ekki að ein­stak­lingur sem á börn með erlent rík­is­fang gegni slíku emb­ætti. Tveir synir Aung San Suu Kyi sem hún eign­að­ist með breskum eig­in­manni sín­um, sem er lát­inn, eru breskir rík­is­borg­ar­ar. Hún fékk því starfs­heitið rík­is­ráð­gjafi. Áfram var það þó her­inn sem öllu réð­i. 

Mikil mótmæli hafa verið eftir að Aung San Suu Kyi var tekin höndum. Mynd: EPA

Enn var kosið til þings árið 2020 og þar vann Lýð­ræð­is­fylk­ingin öruggan sig­ur, fékk 396 þing­sæti af 476 sætum á þing­inu. Lepp­flokkur her­for­ingja­stjórn­ar­innar sak­aði Lýð­ræð­is­fylk­ing­una um kosn­inga­svindl og fyrsta febr­úar síð­ast­lið­inn hrifs­aði her­inn völdin og Aung San Suu Kyi var enn á ný sett í stofu­fang­elsi. 

Skýrsla Mann­réttinda­ráðs­ins

Árið 2019 sendi Mann­réttinda­ráð Sam­ein­uðu Þjóð­anna frá sér skýrslu. Til­drög hennar voru ofsóknir her­stjórn­ar­innar i Myan­mar gegn þjóð­ar­broti Rohingja. Talið er að fleiri en 700 hafi fallið í aðgerðum hers­ins og meira en hálf milljón flúið land, einkum til Bangla­dess. Mann­réttinda­ráð Sam­ein­uðu þjóð­anna hefur lýst Rohingj­um, sem eru sam­tals innan við tvær millj­ón­ir, einum mest ofsótta minni­hluta­hópi í heim­in­um.

Auglýsing
Í skýrsl­unni kom fram að sterk tengsl væru milli hers­ins í Myan­mar og stórrar fyr­ir­tækja­sam­steypu í land­inu. Eig­endur sam­steypunnar eru ein­stak­lingar og deildir innan hers­ins, þar á meðal yfir­hers­höfð­ing­inn Min Aung Hla­ing. Fyr­ir­tækja­sam­steyp­unni Myan­mar Economic Hold­ings Limited, MEHL, er ætlað að útvega fjár­magn til hers­ins og hers­höfð­ingj­anna, gjarna fram­hjá opin­beru kerfi, þannig má kom­ast fram­hjá reglum um gagn­sæi. Í skýrslu Mann­réttinda­ráðs­ins er því slegið föstu að MEHL stjórni stórum hluta efna­hags­lífs­ins í Myan­mar. 

Bestseller og verk­smiðj­urnar

Í skýrsl­unni áður­nefndu koma fram nöfn að minnsta kosti tveggja mjög stórra fata­verk­smiðja sem fram­leiða mikið fyrir Bestsell­er. Þessar verk­smiðj­ur, Guotai Guohua Gar­ment og Saung Oo Shwe Nay, greiða háar fjár­hæðir til MEHL, og þeir pen­ingar eru að veru­legu leyti til­komnir vegna tekna frá Bestsell­er. MEHL á enn­fremur land­svæðið sem áður­nefndar verk­smiðjur standa á og verk­smiðj­urnar borga háa leigu fyrir afnot lands­ins. 

Efna­hags­þving­an­ir, utan­rík­is­ráð­herra og Bestseller

Síð­ast­lið­inn mánu­dag, 19. apr­íl, sam­þykkti Evr­ópu­sam­bandið hertar efna­hags­þving­anir gegn Myan­mar á grund­velli mann­rétt­inda­brota í land­inu. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem slíkar ákvarð­anir eru teknar en þving­an­irnar nú ganga lengra en áður. Eitt ákvæði í þessum þving­un­ar­að­gerðum er að fyr­ir­tæki innan ESB hætti við­skiptum við Myan­mar. Jeppe Kofod utan­rík­is­ráð­herra Dana gagn­rýndi í lið­inni viku Bestseller harð­lega fyrir að hafa látið nið­ur­stöður skýrslu Mann­réttinda­ráðs Sam­ein­uðu þjóð­anna frá 2019 sem vind um eyru þjóta. Það er fremur óvenju­legt að danskur utan­rík­is­ráð­herra sé svo harð­orður í garð eins fyr­ir­tæk­is. Danska atvinnu- og eft­ir­lits­stofn­unin (Er­hvervs­styrel­sen) tekur sömu­leiðis djúpt í árinni og hefur bein­línis í hót­unum við Bestseller ef það hætti ekki sam­vinnu við fyr­ir­tæki í Myan­mar. Pró­fessor við Hafn­ar­há­skóla sagð­ist, í blaða­við­tali, ekki minn­ast þess að hafa séð jafn sterkt til orða tekið eins og í yfir­lýs­ingu atvinnu- og eft­ir­lits­stofn­un­ar­inn­ar. Hlut­verk stofn­un­ar­innar er meðal ann­ars að fylgj­ast með að sam­þykktum ESB varð­andi efna­hags­þving­anir sé fram­fylgt. Pró­fess­or­inn sagði að svo virt­ist sem Bestseller hefði talið hót­anir og efna­hags­þving­anir golu­þyt sem liði hjá. „Nú ætti stjórn­endum Bestseller að vera ljóst að hér verður kné látið fylgja kvið­i.“  

Segj­ast hafa látið athuga málið

Tals­maður Bestseller sagði í við­tali við dag­blaðið Politi­ken að eftir útkomu skýrslu Mann­rétt­inda­stofn­un­ar­innar árið 2019 hafi fyr­ir­tækið látið kanna hvort tengsl væru milli hers­ins í Myan­mar og verk­smiðj­anna sem Bestseller skiptir við. Tals­mað­ur­inn sagði að sú könnun hefði ekki leitt í ljós að fata­verk­smiðj­urnar greiddu stórfé til hers­ins. Í bréfi til Politi­ken frá Bestsell­er, fyrir nokkrum dög­um, kom fram að fyr­ir­tækið hafi nú ákveðið að ekki verði um frek­ari við­skipti við fata­verk­smiðj­urnar í Myan­mar að ræða fyrr en slíkt verði for­svar­an­legt, etisk for­svar­ligt, eins og það var orð­að. 

Auglýsing
Í við­tali við Politi­ken fyrir nokkrum dögum sagði And­ers Holch Povl­sen for­stjóri og eig­andi Bestseller að á næstu dög­um, í síð­asta lagi 10. maí, myndi fyr­ir­tækið leggja fram alla papp­íra sem varða við­skipti þess við fata­verk­smiðjur og önnur fyr­ir­tæki í Myan­mar. Hann lýsti einnig eftir leið­bein­ingum frá Evr­ópu­sam­band­inu um hvernig fyr­ir­tækjum eins og Bestseller bæri að bera sig að varð­andi sam­skipti við fram­leið­endur í Myan­mar. „Við berum mikla ábyrgð gagn­vart þeim tug­þús­undum íbúa Myan­mar sem starfa bein­línis fyrir okkur og hafa af því sitt lifi­brauð.“ 

Nán­ari útfærsla á þeim efna­hags­þving­unum sem ESB hefur ákveðið verður vænt­an­lega kynnt innan tíð­ar­.     

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stóra salamandra, svokölluð, verður um 10-16 sentimetrar á lengd. Vegna þessa litla dýrs eru fyrirætlanir um uppbyggingu húsnæðis á Amager fælled í Kaupmannahöfn í uppnámi.
Froskaflækjur
Froskar hafa sig að jafnaði lítt í frammi og vilja helst fá að vera í friði með sitt kvakk. Þetta litla dýr veldur nú miklum deilum í Kaupmannahöfn, þótt það hafi ekki annað til saka unnið en að vera til.
Kjarninn 28. nóvember 2021
Málsmeðferð kærunefndar fær falleinkunn hjá Héraðsdómi Reykjavíkur
Kærunefnd útboðsmála er sögð hafa farið á svig við lög og stuðst við vafasama útreikninga er hún komst að þeirri niðurstöðu að rétt væri að óvirkja samning Orku náttúrunnar við Reykjavíkurborg um hraðhleðslustöðvar.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra hefur undirritað reglugerð sem markar fyrstu viðbrögð íslenskra stjórnvalda við hinu svokallað Ómíkrón-afbrigði veirunnar.
Síðasta kórónuveiruverk Svandísar að bregðast við „Ómíkrón“
Á sunnudag tekur gildi reglugerð sem felur í sér að þeir sem koma til landsins frá skilgreindum hááhættusvæðum þurfa að fara í tvö PCR-próf með sóttkví á milli. Ómíkrón-afbrigðið veldur áhyggjum víða um heim og líka hjá sóttvarnalækni.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Vinstri græn fá sjávarútvegsmálin og Framsókn sest í heilbrigðisráðuneytið
Miklar breytingar verða gerðar á stjórnarráði Íslands, ný ráðuneyti verða til og málaflokkar færðir. Ráðherrarnir verða tólf og sá sem bætist við fellur Framsóknarflokknum í skaut. Vinstri græn stýra sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Hjalti Hrafn Hafþórsson
Það sem ekki var talað um á COP26
Kjarninn 27. nóvember 2021
Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Útlán til heimila hafa aukist en útlán til fyrirtækja dregist saman það sem af er ári
Bankarnir nýttu svigrúm sem var gefið til að takast á við efnahagslegar afleiðingar kórónuveirunnar til að stórauka útlán til íbúðarkaupa. Útlán til fyrirtækja hafa hins vegar dregist saman.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Lerbjergskógurinn er nú kominn í eigu og umsjá Danska náttúrusjóðsins.
Danir gripnir kaupæði – „Við stöndum frammi fyrir krísu“
Lerbjergskógurinn mun héðan í frá fá að dafna án mannlegra athafna. Hann er hluti þess lands sem Danir hafa keypt saman til að auka líffræðilegan fjölbreytileika og draga úr áhrifum loftslagsbreytinga.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Þolendur kynfæralimlestinga, nauðgana, ofbeldis og fordóma sendir til baka til Grikklands
Tvær sómalskar konur standa nú frammi fyrir því að verða sendar til Grikklands af íslenskum stjórnvöldum og bíða þær brottfarardags. Þær eru báðar þolendur grimmilegs ofbeldis og þarfnast sárlega aðstoðar fagfólks til að vinna í sínum málum.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar