Mynd: Pexels

Fjármagnstekjur einstaklinga á Íslandi voru 181 milljarður í fyrra

Á meðan að ríkissjóður var rekinn í 130 milljarða króna tapi á síðasta ári jukust fjármagnstekjur einstaklinga um 65 milljarða króna. Mest hækkaði söluhagnaður vegna hlutabréfa, sem var alls 69,5 milljarðar króna í fyrra.

Ein­stak­lingar greiddu alls 38,6 millj­arða króna í fjár­magnstekju­skatt í fyrra af alls 181 millj­arðs króna fjár­magnstekj­um. Það er 16,3 millj­örðum krón­um, eða 73 pró­sent, meira en þeir greiddu í slíkan skatt árið áður en tekj­urnar hækk­uðu alls um 65 millj­arða króna milli ára, eða um 57 pró­sent. 

Þetta kemur fram í tölum um álagn­ingu opin­berra gjalda á ein­stak­linga sem fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neytið birti í gær. Þar segir að meðal fjár­magnstekju­skattur sem lagður var á hverja fjöl­skyldu hafi verið 1,3 millj­ónir króna, sem er hækkun upp á 53 pró­sent frá árinu áður.

Sam­tals fengu 28.673 fjöl­skyldur álagðan fjár­magnstekju­skatt og fjölg­aði þeim um 3.278 frá fyrra ári. Heild­ar­fjöldi fram­telj­enda var 317.567 í fyrra og því greiddu um níu pró­sent fram­telj­enda fjár­magnstekju­skatt.

Skipta má fjár­magnstekjum í arð, vexti, leigu og sölu­hagn­að. Þeir sem græða á því að nota pen­ing­anna sína í fjár­­­fest­ingar borga fjár­­­magnstekju­skatt. Sá skattur er 22 pró­­sent, sem er mun lægra hlut­­fall en greitt er af t.d. launa­­tekj­um, þar sem skatt­hlut­­fallið er frá 31,45 til 46,25 pró­­sent eftir því hversu háar tekj­­urnar eru. 

Nokkrar breyt­ingar voru gerðar í álagn­ingu fjár­­­magnstekju­skatts í upp­hafi árs 2021. Eftir þær þarf til að mynda ekki að greiða skatt af vöxt­um, arði og sölu­hagn­aði hluta­bréfa á skipu­­legum verð­bréfa­­mark­aði sem var undir 300 þús­und krónum og frí­­tekju­­mark hjóna var hækkað upp í 600 þús­und krón­­ur.

Auk þess er ein­ungis helm­ingur af útleigu íbúð­­ar­hús­næðis til búsetu leigj­anda og sem fellur undir húsa­­leig­u­lög skatt­­skyldur ef ein íbúð er leigð út. 

Sölu­hagn­aður hluta­bréfa rauk upp

Allir liðir fjár­magnstekna hækk­uðu í fyrra. Mest hækk­aði sölu­hagn­aður hluta­bréfa sem var 69,5 millj­arðar króna. Annar sölu­hagn­aður nam 4,8 millj­örðum króna. Því var sölu­hagn­aður síð­asta árs því sam­an­lagt 74,4 millj­arðar króna og var fyrir vikið stærsti ein­staki liður fjár­magnstekna.

Í umfjöllun fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­is­ins segir að fjöldi  fjöl­skyldna sem hafði hagnað af sölu hluta­bréfa hafi verið 9.718 og auk­ist um 6.737 á milli ára. Þar skiptir nær örugg­lega mestu máli mikil þátt­taka almenn­ings í útboði á hlutum í Íslands­banka fyrir ári síð­an, en almenn­ingur gat þá keypt fyrir eina milljón króna án þess að skerð­ast. Alls voru hlut­hafar Íslands­banka um 24 þús­und tals­ins eftir útboðið en um hálfu ári síð­ar, um síð­ustu ára­mót, voru þeir orðnir 15.900. Þeim hafði því fækkað um rúm­lega átta þús­und. Hluta­bréfa­verð í Íslands­banka hækk­aði um 60 pró­sent frá því gengi sem var í útboð­inu og fram til loka síð­asta árs. Sá sem keypti fyrir milljón krónur gat því leyst út 600 þús­und króna hagnað á nokkrum mán­uðum með því að selja. Af þeim hagn­aði greiddi við­kom­andi 132 þús­und krónur í fjár­magnstekju­skatt. 

Skráning Íslandsbanka á markað í júní í fyrra fjölgaði mjög þeim fjölda landsmanna sem átti hlutabréf.
Mynd: Nasdaq Iceland

Öll félögin sem skráð eru á aðal­markað Kaup­hall­ar­innar hækk­uðu í virði í fyrra. Mest hækk­aði Arion banki, en mark­aðsvirði hans tvö­fald­að­ist á einu ári. Nán­ast öll félögin hafa lækkað umtals­vert í virði það sem af er ári, en úrvals­vísi­tala Kaup­hall­ar­inn­ar, sem mælir gengi þeirra tíu félaga sem eru með mestan selj­an­leika hverju sinni, hefur lækkað um rúm­lega 20 pró­sent á fimm mán­uð­um.

Arð­greiðslur til ein­stak­linga 63,7 millj­arðar

Tekjur ein­stak­linga af arð­greiðslum voru 63,7 millj­arðar króna í fyrra og juk­ust um 23,8 pró­sent. Í umfjöllun ráðu­neyt­is­ins segir að aukn­ingin stafi aðal­lega af arði inn­lendra hluta­bréfa sem jókst um 19,8 millj­arða króna á meðan arður af erlendum hluta­bréfum minnk­aði um 7,5 millj­arða króna. 

Arð­greiðslur síð­asta árs voru greiddar út vegna frammi­stöðu fyr­ir­tækja á árinu 2020, þegar kór­ónu­veiru­far­ald­ur­inn herj­aði af fullum krafti á heim­inn og rík­is­sjóður var rek­inn með 144 millj­arða króna halla, aðal­lega vegna umfangs­mik­illa efna­hags­að­gerða sem gripið var til vegna far­ald­urs­ins og tekju­taps sem rekja mátti til hans. Í fyrra nam halla­rekstur rík­is­sjóðs 130 millj­örðum króna og því er sam­an­lagt tap hans á þeim tveimur árum sem kór­ónu­veiru­far­ald­ur­inn stóð yfir 274 millj­arðar króna. Auk þeirra efna­hags­að­gerða sem stjórn­völd gripu til, sem fólu meðal ann­ars í sér marg­hátt­aðar styrkt­ar­greiðslur til fyr­ir­tækja og veit­ingu á vaxta­lausum lánum í formi frestaðra skatt­greiðslna, þá afnam Seðla­banki Íslands hinn svo­kall­aða sveiflu­jöfn­un­ar­auka sem jók útlána­getu banka lands­ins um mörg hund­ruð millj­arða króna og stýri­vextir voru lækk­aðir niður í 0,75 pró­sent. Þeir höfðu aldrei verið lægri. Þessar örvunarað­gerðir gerðu það að verkum að til­færsla varð á fjár­munum til fjár­magns­eig­enda. 

Til við­bótar við ofan­greindar fjár­magnstekjur höfðu ein­stak­lingar alls 26,5 millj­arða króna tekjur af vöxtum milli ára, sem er hækkun upp á 2,6 millj­arða króna frá árinu 2020. Sú hækkun stafar aðal­lega af því að vextir á verð­bréfum hækk­uðu um fimm millj­arða króna en vextir af inn­stæðum í bönkum dróg­ust saman um 2,4 millj­arða króna milli ára vegna lægri stýri­vaxta. 

Þá námu leigu­tekjur alls 16,4 millj­örðum króna og hækk­uðu um 8,6 millj­arða króna milli ára, en tæp­lega átta þús­und fjöl­skyldur gáfu upp leigu­tekj­ur. Það eru 5,2 pró­sent fleiri en það gerðu árið 2020.

Aðgerðir gegn skattsvikum fjár­magns­eig­enda boð­aðar

Í stjórn­­­­­ar­sátt­­­mála rík­­­is­­­stjórn­­­­­ar­innar frá 30. nóv­­­em­ber 2021 sagði að skatt­­­mats­­­reglur verði end­­­ur­­­skoð­aðar og að komið verði í veg fyrir „óeðli­­­lega og óheil­brigða hvata til stofn­unar einka­hluta­­­fé­laga“. Þar sagði að enn fremur verði reglu­verk í kringum tekju­til­­­flutn­ing „tekið til end­­­ur­­­skoð­unar til að tryggja að þau sem hafa ein­­­göngu fjár­­­­­magnstekjur reikni sér end­­­ur­­­gjald og greiði þannig útsvar.“

Engar frek­­­ari skýr­ingar voru gefnar í sátt­­­mál­­­anum á því hvernig end­­­ur­­­mat á skatt­­­mats­­­reglum eigi að fara fram, hvaða óeðli­­­legu og óheil­brigðu hvata eigi að koma í veg fyrir né hvernig tryggja eigi að þeir sem hafi ein­­­göngu fjár­­­­­magnstekjur verði látnir greiða útsvar og þeirra mála sem er að finna á þing­­­mála­­­skrá rík­­­is­­­stjórn­­­­­ar­innar bera það með sér að fjalla um ofan­­­greind atriði.

Kjarn­inn spurð­ist fyrir um hvað fælist í þessu stefn­u­­máli rík­­is­­stjórn­­­ar­innar fyrr á þessu ári, en hvorki for­­sæt­is- né fjár­­­mála- og efna­hags­ráðu­­neytið gat svarað því.

Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra.
Mynd: Bára Huld Beck

Jóhann Páll Jóhanns­­son, þing­­maður Sam­­fylk­ing­­ar­inn­­ar, lagði í kjöl­farið fram fyr­ir­­spurn á Alþingi um sama mál, og fékk efn­is­­legt svar við henni í gær frá Bjarna Bene­dikts­­syni, fjár­­­mála- og efna­hags­ráð­herra. 

Í því svari, sem barst í lok apr­íl, sagði að end­­ur­­skoðun skatt­­mats­regln­anna, til að koma í veg fyrir óeðli­­lega og óheil­brigða hvata til stofn­unar einka­hluta­­fé­laga, feli í sér að skatt­­mat á hlunn­indum og reglur um reiknað end­­ur­­gjald verði teknar til ein­hvers­­konar end­­ur­­skoð­un­­ar. 

Þeir sem eiga einka­hluta­­fé­lag utan um ein­hvers­­konar rekstur eiga að reikna sér laun fyrir þá vinnu sem felst í rekstr­in­um, sem getur eðli máls­ins sam­­kvæmt verið alls­­kon­­ar. Rík­­is­skatt­­stjóri setur árlega reglur um hver lág­­marks­­laun fyrir störf eigi að vera.

Munur á skatt­pró­sentu getur falið í sér hvata

Í svari Bjarna sagði að gætt hafi „til­hneig­ingar til þess að þeir sem telja fram launa­­tekjur á grund­velli reikn­aðs end­­ur­gjalds gangi út frá lægstu við­mið­unum sem regl­­urnar heim­ila og greiði sér í rík­­­ari mæli út hagnað eða arð af rekstri. Af því leiðir að þeir sem telja fram lægra reiknað end­­ur­­gjald en rétt mætti telja að séu tekjur þeirra í reynd greiða lægri tekju­skatt til rík­­is­­sjóðs en þeir sem starfa hjá ótengdum vinn­u­veit­end­­um. Lægri reiknuð laun þýða enn fremur að greitt er lægra trygg­inga­gjald og iðgjald til líf­eyr­is­­sjóðs en ella væri.“

Í svari Bjarna sagði að munur tekju­skatti ann­ars vegar og sam­an­lögðum skatt­greiðslum vegna arðs og hagn­aðar hins vegar geta falið í sér hvata til að stofna félag utan um atvinn­u­­rekstur svo hagn­aður skatt­­legg­ist í lægra hlut­­falli en efsta þrep­inu. „Þessu til við­­bótar er hætta á að því að lög­­að­ilar og þeir sem stunda sjálf­­stæðan atvinn­u­­rekstur gjald­­færi útgjöld á rekstur sem rétt væri að þeir beri per­­són­u­­lega af launa­­tekjum sín­­um. Í því felst ígildi hlunn­inda eða tekna sem hvorki er greiddur tekju­skattur af í rík­­is­­sjóð né launa­tengd gjöld. Einnig að virð­is­auka­skattur af einka­­kostn­aði sé tal­inn fram sem inn­­skattur þannig að skil á virð­is­auka­skatti í rík­­is­­sjóð verði lægri sem því nem­­ur.“

Ætla að skipa starfs­hóp

Jóhann Páll spurði einnig af hverju það hafi ekki verið gripið fyrr til aðgerða til að sporna við þessum hvötum sem eru inn­­­byggðir inn í skatt­­mats­­kerfi Íslands. Í svari ráð­herra var því ekki svarað beint heldur þar þar meðal ann­­ars að í öðrum löndum hafi verið farnar „ýmsar aðrar leiðir en hér á landi til að reyna að sam­ræma skatt­lagn­ingu á tekjur af mis­­mun­andi upp­­runa en ljóst er að það getur verið vanda­­samt í fram­­kvæmd.“

Fjár­­­mála- og efna­hags­ráð­herra sagði að rík­­is­­stjórnin ætli sér að koma í veg fyrir þessa hvata, í sam­ræmi við fyr­ir­heit í stjórn­­­ar­sátt­­mála, með því að stofna sér­­stakan starfs­hóp um verk­efn­ið. Erindi þess hóps verður skil­­greint í skip­un­­ar­bréfi. „Þar verður m.a. kveðið á um end­­ur­­skoðun og ein­­földun reglna um reiknað end­­ur­­gjald í eigin atvinn­u­­rekstri og sam­­spil við skatt­lagn­ingu á hagnað og arð sem og skatt­­mat vegna hlunn­inda og úttekta eig­enda úr félög­­um.“

Sá starfs­hópur hefur enn ekki verið skip­að­ur.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar