Gjöreyðingaráætlunin

Í skjalasafni pólska hersins er að finna hernaðaráætlun frá 1989 þar sem gert var ráð fyrir að hundruðum kjarnorkusprengja yrði varpað á Danmörku, öllu lífi eytt og landið yrði rústir einar. Skjöl um áætlunina eru nýkomin fram í dagsljósið.

Ríkisskjalasafnið í Danmörku.
Ríkisskjalasafnið í Danmörku.
Auglýsing

Steen And­er­sen sagn­fræð­ingur og sér­fræð­ingur á danska rík­is­skjala­safn­inu hefur um ára­bil unnið að rann­sóknum á skjölum úr safni pólska hers­ins. Í des­em­ber 2019 hélt hann, ásamt Peer Hen­rik Han­sen sam­starfs­manni sín­um, erindi fyrir yfir­menn úr danska hernum og hátt­setta danska emb­ætt­is­menn. Skjala­safn pólska hers­ins, sem er mikið að vöxtum hef­ur, þangað til fyrir örfáum árum, verið lokað inni í geymslum pólska hers­ins og þess vegna fáum kunn­ugt.

Á tímum kalda stríðs­ins stóðu bæði NATO ríkin og ríki Var­sjár­banda­lags­ins (undir stjórn Sov­ét­manna) fyrir stór­felldri hern­að­ar­upp­bygg­ingu, víg­bún­að­ar­kapp­hlaupi. Aldrei kom til beinna átaka, þótt stundum skylli hurð nærri hæl­um. Á níunda ára­tug síð­ustu aldar urðu miklar breyt­ingar sem leiddu til falls Sov­ét­ríkj­anna og loka kalda stríðs­ins.

Auglýsing

Dan­mörk var á könnu Pól­verja

Þrátt fyrir að mikil leynd hafi hvílt yfir upp­bygg­ingu og áætl­unum Var­sjár­banda­lags­ins og NATO fór ekki hjá því að ýmis­legt læki út. Innan Var­sjár­banda­lags­ins ríkti það fyr­ir­komu­lag að aðild­ar­ríkin höfðu til­tekin lönd, eða land­svæði á sinni könnu. Sam­kvæmt þessu skipu­lagi ,,til­heyrði“ Dan­mörk Pól­landi. Þetta hafði lengi verið vit­að. Um hern­að­ar­á­ætl­anir Pól­verja var hins vegar lítið vitað og þeim sem hlýddu á fyr­ir­lestur Steen And­er­sen og Peer Hen­rik Han­sen var brugð­ið. Tví­menn­ing­arnir byrj­uðu hins­vegar á frá­sögn sem fékk við­stadda til að brosa. Í pistli sem birt­ist hér í Kjarn­anum 12. jan­úar 2020 var greint frá því sem fékk við­stadda á áður­nefndum fyr­ir­lestri til að brosa, sú frá­sögn sýnir vel hvernig tím­arnir höfðu breyst frá árum kalda stríðs­ins og er því end­ur­birt hér:

Leyn­i­­þjón­usta danska her­s­ins taldi sig vita að ef til þess kæmi að Pól­verjar réð­ust inn í Dan­­mörku myndi her­lið þeirra ganga á land við smá­bæ­inn Faxe á Suð­­ur­-­­Sjá­landi. Leyn­i­­þjón­ustan ákvað þess vegna að ráða ungan mann, búsettan við Hafn­­ar­­göt­una í Faxe, sem eins­­konar útvörð. Hann fékk þjálfun í að þekkja far­­ar­tæki pólska her­s­ins, ekki síst bryn­varða her­­flutn­inga­vagna og flutn­inga­bíla. Hann sinnti þess­­ari vinnu (sem auka­­starfi) árum saman og fékk með reglu­­legu milli­­bili sendar myndir og teikn­ingar af nýj­­ustu tækjum og tólum Pól­verja, svo hann gæti borið kennsl á þau pólsku tæki sem færu um veg­inn og rugl­aði þeim ekki saman við her- og flutn­inga­bíla danska her­s­ins.

Á gafli húss „út­­varð­­ar­ins“ hafði leyn­i­­þjón­ustan komið fyrir lítt sýn­i­­legu loft­­neti og á háa­­lofti í hús­inu var öfl­­ugur rad­íó­­send­ir, með tal­­stöð. Ef stríð skylli á skyldi „út­­vörð­­ur­inn“ fylgj­­ast grannt með umferð og sæi hann skynd­i­­lega pólsk hertól á veg­inum átti hann umsvifa­­laust að kveikja á tal­­stöð­inni og láta yfir­­­stjórn her­s­ins vita. „Út­­vörð­­ur­inn“ sinnti starf­inu af kost­­gæfni árum sam­an, próf­aði send­i­­bún­­að­inn af og til, en aldrei kom til þess að hann sæi pólska her­liðið koma storm­andi eftir veg­inum og hann þyrfti að gera við­vart. Það var þessi frá­­­sögn sem fékk við­stadda á áður­­­nefndum fyr­ir­lestri dönsku sér­­fræð­ing­anna til að brosa. Þótt hug­­myndin um „út­­vörð­inn“ með tal­­stöð­ina hafi kannski einu sinni verið góð og gild voru áætl­­­anir Pól­verja, ef til inn­rásar kæmi árið 1989, af allt öðrum toga.

Steen Andersen

Í áður­nefndum fyr­ir­lestri dönsku sagn­fræð­ing­anna kom fram að ef Pól­verjar réð­ust gegn Dan­mörku yrði beitt leift­ur­sókn og það sem kom mest á óvart var að Pól­verjar myndu lík­lega beita kjarn­orku­vopn­um. Það hafði fyrr­ver­andi flug­maður í pólska hernum reyndar nefnt í tíma­rits­grein haustið 2019, en ekki vakið mikla athygli.

Gjör­eyð­ing­ar­á­ætl­unin

Steen And­er­sen sagn­fræð­ingur hefur haldið áfram rann­sóknum sínum á skjala­safni pólska hers­ins. Og þótt þeim sem hlýddu á fyr­ir­lestur hans og sam­starfs­manns hans í des­em­ber 2019 hafi brugðið þegar þeir heyrðu um hern­að­ar­á­ætl­anir Pól­verja hefur sagn­fræð­ing­ur­inn nú séð í skjala­safn­inu aðra áætl­un. Sann­kall­aða gjör­eyð­ing­ar­á­ætl­un.

Þessi áætlun er frá árinu 1989, skömmu áður en múr­inn féll og allt breytt­ist. Mikil leynd hefur alla tíð hvílt yfir þess­ari áætlun sem hefur verið gætt sér­stak­lega, hern­að­ar­sér­fræð­ingar töldu sig vita að hún fyr­ir­fynd­ist en höfðu aldrei vitað neitt meira. Nú hefur Steen And­er­sen, eftir mikla leit, fundið áætl­un­ina sem fyllir 42 vél­rit­aðar síður og mjög nákvæm­lega útli­st­uð. Hún skipt­ist í nokkur þrep og óhugn­an­leg að ekki sé meira sagt.

Fyrst 131 sprengja og svo 133 til við­bótar

Í fyrsta þrepi var gert ráð fyrir að varpa 131 kjarn­orku­sprengju á skot­mörk í Dan­mörku. 100 sprengjur átti að flytja með rúss­neskum Scud eld­flaugum og 31 sprengju skyldi varpað úr flug­vél­um. Skot­mörkin voru einkum flug­vellir og aðsetur danska hers­ins, til dæmis á suð­ur­hluta Ama­ger þar sem Hawk loft­varnaflaugar voru stað­sett­ar.

Í öðru þrepi áætl­un­ar­innar var gert ráð fyrir að varpað yrði 133 sprengjum til við­bótar á til­tekin skot­mörk, ekki var til­greint hvers konar sprengjur þar var um að ræða.

Í áætl­un­inni, sem birt hefur verið af Berl­ingske, er ekki getið um stærð kjarn­orku­sprengj­anna sem not­aðar yrðu. Danskir hern­að­ar­sér­fræð­ingar hafa reiknað út að sam­an­lagður sprengi­kraftur 131 kjarn­orku­sprengju næmi lík­lega 6550 kílótonnum en til sam­an­burðar má nefna að sprengjan sem varpað var á Hiros­hima árið 1945 var 15 kílótonn. Sú sprengja ban­aði að minnsta kosti 60 þús­und manns og annar eins fjöldi særð­ist alvar­lega.

1 kílótonn jafn­gildir 1000 tonnum af TNT sprengi­efni.

Hver var til­gang­ur­inn með ger­eyð­ing­ar­á­ætl­un­inni?

Steen And­er­sen sagn­fræð­ingur telur að til­gangur með stór­árás á Dan­mörku hefði verið sá að sýna mátt Var­sjár­banda­lags­ins, neyða Dan­mörku og NATO ríkin í Evr­ópu til taf­ar­lausrar upp­gjaf­ar. Í skjöl­unum sem Steen And­er­sen hefur lesið og rann­sakað kemur fram að kjarn­orku­sprengj­urnar í Pól­landi væru geymdar í sov­éskum her­stöðvum og þegar her­stjórnin í Moskvu tæki ákvörðun um að ráð­ast á Dan­mörku yrðu sprengj­urnar afhentar pólskum her­sveit­um. Pól­verjarnir myndu stjórna skot­pöll­unum en sov­éskir sér­fræð­ingar myndu miða út skot­markið og sjá um að „hleypa af“.

Steen And­er­sen segir að í gögnum komi fram að Sov­ét­menn hafi haft alla stjórn fyr­ir­hug­aðra aðgerða með hönd­um.

Athygl­is­vert er að á síð­ari hluta níunda ára­tug­ar­ins ákvað Mik­hail Gor­batsjev leið­togi Sov­ét­ríkj­anna breyt­ingar á Var­sjár­banda­lag­inu, það skyldi fram­vegis vera varn­ar­banda­lag en ekki árás­ar­banda­lag. Þrátt fyrir yfir­lýs­ingar Sov­ét­leið­tog­ans und­ir­bjuggu Pól­verjar, undir stjórn hern­að­ar­yf­ir­valda í Moskvu hugs­an­lega kjarn­orku­árás á Dan­mörku.

Steen And­er­sen sagn­fræð­ingur sagði í við­tali við dag­blaðið Berl­ingske að mörgum þætti ef til vill þessar áætl­anir um árásir á Dan­mörku reyfara­kennd­ar. „Á und­an­förnum vikum höfum við hins vegar séð að allt getur gerst.“

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fylgi Vinstri grænna hefur aldrei mælst minna í könnun Gallup – 7,2 prósent styðja flokkinn
Píratar hafa næstum því tvöfaldað fylgi sitt frá síðustu kosningum og Samfylkingin hefur aukið sitt fylgi um tæplega 40 prósent. Sjálfstæðisflokkur mælist undir kjörfylgi en Framsókn siglir lygnan sjó.
Kjarninn 2. júlí 2022
Það sem er sérstakt við spjöld þessi er að í stað þess að á þeim séu myndir og upplýsingar um landsliðsmenn í knattspyrnu eru þar að finna sögur verkafólks sem látist hafa við undirbúning mótsins.
Gefa út „fótboltaspil“ með verkafólki sem látist hefur við undirbúninginn í Katar
Þúsunda farandsverkamanna er minnst í átaki sænsku rannsóknarblaðamannasamtakanna Blankspot til að vekja athygli á mannlega kostnaðnum við Heimsmeistaramótið sem hefst í nóvember.
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls fóru 0,0002% af fjármagni í COVID-viðbragðsáætlunum í að uppræta kynbundið ofbeldi
Ríki sem eiga sterka femíníska hreyfingu hafa verið talsvert líklegri til að taka tillit til kynjasjónamiða í COVID-19 áætlunum sínum en þau ríki þar sem engin eða veik femínísk hreyfing er við lýði, samkvæmt nýrri skýrslu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Heimili eru talin ábyrg fyrir tonnum á tonn ofan af matvælum sem fara í ruslið.
Svona spornar þú við sóun í sumarfríinu
Það vill enginn koma heim í ýldulykt eftir gott frí. Þá vilja eflaust flestir ekki umturnast í umhverfissóða á ferðalaginu. Hér eru nokkur ráð til njóta sumarleyfisins langþráða án þess að koma heim í fýlu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þórður Snær Júlíusson
Partíið er búið
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls 16 prósent ungra kjósenda fylgdist ekkert með pólitískum fréttum í kosningabaráttunni
Það færist í aukana að fólk fái fréttir af íslenskum stjórnmálum í gegnum netið og sérstaklega samfélagsmiðla. Fleiri 18 til 25 ára kjósendur notuðu samfélagsmiðla til að nálgast upplýsingar um síðustu kosningar en sjónvarpsfréttir.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þorbjörg Sigríður spurði Bjarna Benediktsson um grænar fjárfestingar ríkisins.
Um 2 prósent af fjárfestingum ríkisins teljast „grænar“
Miðað við þrönga skilgreiningu námu grænar fjárfestingar um 2 prósentum af heildarfjárfestingum ríkisins í fyrra. Ef notast er við víðari skilgreiningu og t.d. framlög til nýs Landspítala tekin með, er hlutfallið 20 prósent.
Kjarninn 1. júlí 2022
Bjarni Beneditsson fjármála- og efnahagsráðherra.
„Gjör rétt – ávallt“
Fjármála- og efnahagsráðherra segir að laun dómara eins og annarra æðstu embættismanna séu ekki lækka. Um sé að ræða leiðréttingu. Hann segir að það sé ekkert minna en siðferðisbrestur að skila því ekki sem ofgreitt var úr opinberum sjóðum.
Kjarninn 1. júlí 2022
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar