Hátt í 100 þúsund félagar á flokksskrám stjórnmálaflokkanna

Skráðir félagar í stjórnmálaflokkum á Íslandi eru hátt í 100 þúsund talsins, sem er ákaflega hátt hlutfall kjósenda í alþjóðlegum samanburði. Líklega eru þó margir skráðir í fleiri en einn flokk.

Svona er hlutfallsleg skipting skráðra félaga í flokkunum, samkvæmt því sem Kjarninn kemst næst.
Svona er hlutfallsleg skipting skráðra félaga í flokkunum, samkvæmt því sem Kjarninn kemst næst.
Auglýsing

Í alþjóðlegum samanburði eru ákaflega margir skráðir í stjórnmálaflokka á Íslandi, en skráðir félagar í flokkunum eru samanlagt hátt í 100 þúsund, samkvæmt því sem Kjarninn kemst næst eftir að hafa leitað svara hjá flokkunum sjálfum. Ekki er ósennilegt að margir einstaklingar séu skráðir í fleiri en einn stjórnmálaflokk og því er fjöldi þeirra einstaklinga sem eiga þessar tæplega 100 þúsund aðildir að flokkunum eflaust eitthvað lægri.

Allir flokkar landsins nema Sjálfstæðisflokkurinn og Miðflokkurinn reyndust tilbúnir að gefa upp hve margir félagar þeirra eru þegar Kjarninn leitaði svara um það nýlega.

Sjálfstæðisflokkurinn er langstærstur íslenskra flokka. Óljóst er þó nákvæmlega hversu margir félagarnir á flokksskrá Sjálfstæðisflokksins eru, en eftir því sem Kjarninn kemst næst eru þeir á bilinu 40 til 50 þúsund talsins. Heimildum ber ekki saman og flokkurinn neitar að gefa fjölda félaga út opinberlega. Sama hvora töluna er stuðst við þá er Sjálfstæðisflokkurinn langstærstur er litið er til fjölda félaga.

Auglýsing

Í samtalningu Kjarnans verður miðað við að félagar í flokknum séu um 45 þúsund talsins, sem er mitt á milli þeirra talna sem vísað hefur verið til af fólki sem þekkir til. Árið 2009 gaf flokkurinn sjálfur út að félagar væru um 50 þúsund talsins.

Miðflokkurinn þögull sem gröfin

Ekki hefur reynst mögulegt að komast að því hversu margir eru í Miðflokknum, en flokkurinn hefur þá stefnu að gefa ekki upp fjölda félaga, samkvæmt svari starfsmanns flokksins til Kjarnans. Miðflokkurinn, sem var stofnaður í aðdraganda kosninga 2017, er því ekki með í þessari samtalningu Kjarnans. Svörin sem fengust frá einstaklingum sem þekkja til mála í Miðflokknum þegar blaðamaður reyndi að lokka fram svör voru þó þau að fjöldi flokksmanna hlypi á þúsundum, eða þá að flokksmenn væru „nógu margir“.

Samfylkingin næst stærsta hreyfingin

Fjöldi félaga var minna feimnismál hjá öðrum stjórnmálaöflum sem Kjarninn leitaði til með fyrirspurnir. Fyrir utan Sjálfstæðisflokkinn er Samfylkingin sá flokkur sem hefur flesta skráða félaga. Samkvæmt svörum sem fengust frá flokknum eru félagar í Samfylkingunni um 15 þúsund talsins um þessar mundir, en flokkurinn var stofnaður árið 1998 með samruna Alþýðuflokksins og nokkurra annarra afla á vinstri væng stjórnmálanna, í breiðfylkingu íslenskra jafnaðarmanna sem ætlað var að verða mótvægisafl við Sjálfstæðisflokkinn.

Framsóknarmenn flestir í landsbyggðunum

Þar næst kemur Framsóknarflokkurinn, sem er með 12.664 félaga á landsvísu, samkvæmt svari frá skrifstofu flokksins. Í svarinu frá Framsókn, sem er elsti starfandi stjórnmálaflokkur landsins, fékkst einnig sundurliðun á fjölda félaga eftir kjördæmum. Þar kemur í ljós að þeir eru hlutfallslega mun miklu fleiri í landsbyggðarkjördæmum en á höfuðborgarsvæðinu.

Flestir eru skráðir Framsóknarmenn í Suðurkjördæmi, eða hátt í 3.300 talsins og fæstir í Norðvesturkjördæmi, eða rúmlega 2.100 manns.

Í Reykjavík allri, þar sem 36 prósent kjósenda kjósa eru félagar í Framsóknarflokknum einungis rúmlega hundrað fleiri en í Norðvesturkjördæmi, þar sem tæp 12 prósent kjósenda voru á kjörskrá í forsetakosningunum í fyrra. Flokkurinn hefur haft það að markmiði að auka fylgi sitt á höfuðborgarsvæðinu og teflir nú fram tveimur af þremur ráðherrum sínum í oddvitasætum í Reykjavík.

Vinstri græn aldrei verið fleiri

Félagar í Vinstri grænum eru samkvæmt svari frá skrifstofu flokksins um 8.000 talsins og hafa aldrei verið fleiri en um þessar mundir, en eins og Kjarninn sagði frá á vordögum tútnuðu kjörskrár flokksins út í aðdraganda prófkjöra sem haldin voru hjá flokknum í öllum kjördæmum.

Auglýsing

Eru þá upptaldir félagar í fjórflokknum svokallaða, þeim fjóru rótgrónu flokkum og arftökum þeirra sem hafa verið með yfirburðastöðu á Íslandi frá því að þeir urðu til á fyrri hluta síðustu aldar. Samanlagður fjöldi skráðra félaga í þessum fjórum flokkum er um eða yfir 80 þúsund manns.

Nýju flokkarnir minni einingar

Eins og eðlilegt má telja eru nýju flokkarnir, sem allir hafa orðið til á undanförnum áratug, öllu minni í sniðum en þeir sem eru rótgrónari í íslenskum stjórnmálum og með lengri sögu á bak við sig.

Ef litið er til fjölda félaga eru Píratar stærstir af nýju flokkunum, en flokkurinn bauð í fyrsta skipti fram til Alþingis árið 2013. Samkvæmt svari frá flokknum eru félagarnir hartnær 5.200 talsins, þar af tæplega 1.800 í Reykjavík.

Auglýsing

Píratar eru á sjötta þúsund talsins, samkvæmt upplýsingum frá flokknum.

Viðreisn, sem bauð fyrst fram árið 2016, segist vera með um 2.700 félagsmenn, en í svari starfsmanns flokksins til Kjarnans var þess sérstaklega getið að flokkurinn hefði aldrei haldið prófkjör, sem eru jú ein helsta ástæðan fyrir því að fólk skráir sig í stjórnmálaflokka.

Sósíalistaflokkurinn, sem býður nú fram til Alþingis í fyrsta sinn, hefur verið að safna liði af nokkrum krafti undanfarna mánuði og gefur reglulega út að félögum sé að fjölga. Samkvæmt svari sem Kjarninn fékk frá flokknum á síðustu vikum var fjöldi félaga að nálgast 2.700.

Flokkur fólksins segist síðan vera með um 1.000 félaga, en flokkurinn bauð fyrst fram til Alþingis árið 2016.

Til viðbótar við þessa flokka hafa fleiri flokkar sprottið fram á sjónarsviðið á síðasta rúma áratug, sem hafa verið umbrotatímar í íslenskum stjórnmálum, en síðan horfið á nú jafnharðan. Augljósasta dæmið um slíkt stjórnmálaafl er Björt framtíð, sem býður ekki fram til Alþingis að þessu sinni eftir að hafa tekið sæti í ríkisstjórn fyrir einungis fimm árum síðan.

Flokkar í vanda?

Þrátt fyrir þennan mikla fjölda félaga í flokkunum hafa verið settar fram efasemdir um virkni íslensku flokkanna á undanförnum misserum. Sjálfboðastarf í samfélaginu almennt hefur farið minnkandi og flokkarnir, sem eru orðnar vel fjármagnaðar einingar með síhækkandi framlögum hins opinbera, þurfa æ minna á virkri þátttöku almennings að halda þar sem þeir hafa fólk á launum í hinum ýmsu hlutverkum. Eða svo virðist mörgum raunin vera utanfrá.

Eitt nýjasta dæmið um skarpa gagnrýni á hlutverk flokkanna í lýðræðislegu samfélagi á Íslandi kom fram í pistli frá Styrmi Gunnarssyni heitnum í Morgunblaðinu fyrir rúmum mánuði síðan. Þar sagði hann íslensku stjórnmálaflokkana hreinlega vera í vandræðum.

„Nýju flokkarnir eru nafnið tómt og á bak við þá eru fámennir hópar fólks. Gömlu flokkarnir eiga sér lengri sögu og sumir þeirra eru með þúsundir og jafnvel tugþúsundir flokksmanna. En þeirra vandamál er stöðnun. Þeim hefur ekki tekizt að laga sig að breyttu samfélagi og eru hræddir við nýjar hugmyndir eða aðrar skoðanir en þær sem eru ríkjandi hverju sinni,“ skrifaði Styrmir.

Í grein sinni lagði Styrmir út frá stuttu viðtali Kjarnans við Guðjón Brjánsson fráfarandi þingmann Samfylkingarinnar, sem þar setti fram vangaveltur um að flokkurinn þyrfti mögulega að hugsa sinn gang. „Það mundi kveikja mikið líf í þeim flokki ef efnt yrði til opins fundar í flokknum um þessa spurningu Guðjóns,“ skrifaði Styrmir, en taldi líkurnar á því þó hverfandi.

Hann sagði að með sama hætti ætti Sjálfstæðisflokkurinn „að efna til opins fundar um hálendisþjóðgarð, sem einhverjir þingmenn þvældust fyrir að yrði samþykktur á þingi“ og sagði að slíkur fundur gæti ef til vill opnað augu einhverra þingmanna fyrir því að „andstaða við hálendisþjóðgarð er afturhald af verstu tegund.“ Ekki væru þó miklar líkur á því.

Styrmir sagði sömuleiðis að hið sama mætti segja um Vinstri græn. „Þegar skoðanakönnunin birtist um andstöðu kjósenda VG við samstarfið við Sjálfstæðisflokkinn hefði verið eðlilegt að efna til opins fundar í VG um þá könnun. Það var ekki gert,“ skrifaði ritstjórinn fyrrverandi í sitt gamla blað.

Lítill hvati til að skrá sig úr flokkum eftir prófkjörsþátttöku

Það eru margir skráðir í stjórn­mála­flokka á Íslandi í bæði evr­ópskum og alþjóð­legum sam­an­burði. Fyrir utan þær tölur sem feng­ust frá flokk­unum og Kjarn­inn fjallar hér um, hefur reglu­lega verið spurt að því á und­an­förnum árum hvort fólk sé skráð í stjórn­mála­flokka.

Í nýút­gef­inni bók íslenskra stjórn­mála­fræð­inga, Elect­oral Polit­ics in Crisis After the Great Recession, sem byggir auk ann­ars á nið­ur­stöðum íslensku kosn­inga­rann­sókn­ar­innar sem fram­kvæmd hefur verið síð­ustu ára­tugi, má lesa að tæp­lega 20 pró­sent kjós­enda hafi sagst vera með­limir í stjórn­mála­flokki við síð­ustu kosn­ingar árið 2017.

Þó er sú mæl­ing dregin í efa af stjórn­mála­fræð­ing­unum sjálf­um, sökum þess að þeir áætla að margir séu mögu­lega skráðir í stjórn­mála­flokk án þess að vita af því.

Auð­velt er að ganga í stjórn­mála­flokka hér á landi, jafn­vel marga í einu, flokks­gjöld eru sjaldn­ast inn­heimt og því eng­inn hvati til þess að skrá sig úr þeim, þrátt fyrir að til­gangur þess að ganga í flokk­inn hafi ein­fald­lega verið sá að kjósa ein­hvern kunn­ingja í próf­kjöri, eins og stjórn­mála­fræð­ing­ur­inn Gunnar Helgi Krist­ins­son hefur bent á í umfjöll­unum um þetta efni.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Steinar Frímannsson
Einkarekstur í forgrunni – Umhverfisstefna Sjálfstæðisflokksins
Kjarninn 19. september 2021
Magnús Gottfreðsson, prófessor við læknadeild Háskóla Íslands.
Segir gæði vísindastarfs á Landspítala hafa hrakað á síðustu árum
Prófessor við læknadeild Háskóla Íslands segir að öfugþróun hafi átt sér stað í vísindastarfi á Landspítala eftir að hann var gerður að háskólasjúkrahúsi árið 2000, og að ekkert skilgreint fjármagn hafi fengist til að sinna því.
Kjarninn 19. september 2021
Jean-Rémi Chareyre
VG og loftslagsmálin: Að hugsa lengra en þjóðarnefið nær
Kjarninn 19. september 2021
Árni Stefán Árnason
Dýravernd í aðdraganda alþingiskosninganna 2021 – Hluti I
Kjarninn 19. september 2021
Bjarni Jónsson
Stjórnmálaflokkarnir og dánaraðstoð
Kjarninn 19. september 2021
Soffía Sigurðardóttir
Samvinna til árangurs
Kjarninn 19. september 2021
Lesendum Morgunblaðsins og Fréttablaðsins fækkað um 20 prósent frá miðju ári 2019
Lestur Fréttablaðsins hefur helmingast á rúmum áratug og minnkað um 20 prósent frá því nýir eigendur keyptu blaðið um mitt ár 2019. Þróun á lesendahópi Morgunblaðsins er nánast sú sama. Mikið tap er á rekstri beggja dagblaða.
Kjarninn 19. september 2021
Jón Ormur Halldórsson
Pólitíska miðjan hennar Merkel
Kjarninn 19. september 2021
Meira eftir höfundinnArnar Þór Ingólfsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar