Kirkjur og vindmyllur

Gamalt ákvæði í dönskum skipulagslögum veldur nú fjaðrafoki í tengslum við áform stjórnvalda varðandi raforkuframleiðslu með vindmyllum. Margir telja lagaákvæðið barn síns tíma en kirkjunnar menn eru ekki sama sinnis.

Þótt flestir vilji gjarna græna orku, eins og mylluorkan er kölluð, eiga myllurnar ekki „að vera hjá mér“.
Þótt flestir vilji gjarna græna orku, eins og mylluorkan er kölluð, eiga myllurnar ekki „að vera hjá mér“.
Auglýsing

Fyrir nokkrum dögum kynnti danska rík­is­stjórnin nýja áætlun um orku­mál. Sam­kvæmt henni á raf­orku­fram­leiðsla frá vind­myllum og sól­ar­raf­hlöðum að fjór­fald­ast frá því sem nú er fyrir árið 2030. Þessi áætlun „den grønne omstill­ing“ eins og Danir kalla það hefur verið lengi í und­ir­bún­ingi. Eins og margar aðrar Evr­ópu­þjóðir kaupa Danir gas af Rússum og Mette Frederik­sen for­sæt­is­ráð­herra hefur að und­an­förnu marglýst yfir vilja danskra stjórn­valda til að binda enda á þau við­skipti sem allra fyrst. Slíkt er þó hæg­ara sagt en gert, mörg lönd í Evr­ópu, þar á meðal Dan­ir, eru mjög háð rússagas­inu, eins og það er kall­að. Rússar eru sömu­leiðis háðir tekj­un­um, nær helm­ingur útflutn­ings­tekna þeirra kemur frá gasvið­skipt­um. Megnið af rússagas­inu hefur farið um um gasleiðsl­una Nordstr­eam 1 sem liggur frá Vyborg í Rúss­landi, um Finn­lands­flóa og Eysts­ra­salt, til Lubmin við Greifswald í Þýska­landi, 1200 kíló­metra leið. Nordstr­eam 1 leiðslan ann­aði vart gasþörf og und­ir­bún­ingur að lagn­ingu ann­arrar leiðslu, Nordstr­eam 2, hófst árið 2011, sama ár og Nordstr­eam 1 var tekin í notk­un, leiðsl­urnar tvær liggja sam­síða. Áður en Nordstr­eam 1 var tekin í notkun fór megnið af rússagas­inu um Úkra­ínu, og stjórn­völd þar gátu hótað að loka, eða jafn­vel lok­að, fyrir gas­streymið ef Rússar hefðu í hót­un­um. Rússar lögðu því mikla áherslu á Nordstr­eam leiðsl­urnar en þær liggja hvergi um úkra­ínskt land­svæði. Rúss­neska gas­fyr­ir­tækið Gazprom er aðal­eig­andi Nordstr­eam 1 og dótt­ur­fyr­ir­tæki þess er eig­andi Nordstr­eam 2.

Hart deilt um Nordstr­eam 2

Eins og áður sagði hófst und­ir­bún­ingur að lagn­ingu Nordstr­eam 2 leiðsl­unnar árið 2011. Ekki voru allir á eitt sáttir um þá fram­kvæmd, ýmsir töldu það slæman kost að vera að stórum hluta háðir við­skiptum við Rússa varð­andi kaup á gasi. Banda­rísk stjórn­völd voru mjög andsnúin lagn­ingu Nordstr­eam 2 en fáir eða engir hafa þó lík­lega séð fyrir atburða­rás síð­ustu vikna, sem ekki sér fyrir end­ann á. Nordstr­eam 2 leiðslan var til­búin til notk­unar í sept­em­ber á síð­asta ári en Þjóð­verjar voru mjög tregir til að und­ir­rita og stað­festa rekstr­ar­leyf­ið. Atburðir síð­ustu vikna verða ekki til að flýta fyrir þeirri und­ir­ritun og óljóst hvort, og þá hvenær gasið fer að streyma um Nordstr­eam 2 leiðsl­una. Inn­rás Rússa í Úkrínu hefur orðið til þess að mörg Evr­ópu­lönd vilja binda enda á við­skipti við Rússa og leita nú allra leiða til að ná því mark­miði.

Auglýsing

Sól­ar­orka og vind­myllur

Þegar danska rík­is­stjórnin kynnti orku­fram­leiðslu­á­ætl­un­ina í síð­ustu viku var Dan Jørg­en­sen orku­mála­ráð­herra spurður hvernig stjórnin sæi fyrir sér að hægt yrði að fjór­falda orku­fram­leiðsl­una á næstu átta árum. Ráð­herr­ann nefndi að til dæmis væri hægt að tífalda sól­ar­orku­fram­leiðslu frá því sem nú er. Orku­fram­leiðslu með vind­myll­um, sem í dag er miklu meiri en með sól­ar­orku, mætti tvö­falda fram til 2030 og enn meira á næstu ára­tug­um. Gert er ráð fyrir að losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda minnki um 70% fram til 2030.

Í orku­á­ætlun sem sam­þykkt var á danska þing­inu árið 2018 var gert ráð fyrir þremur stórum vind­myllu­svæðum á hafi úti. Þar er einkum horft til svæða úti fyrir vest­ur­strönd Jót­lands. Síð­ast­lið­inn mið­viku­dag (20. apr­íl) til­kynnti þýska fyr­ir­tækið RWE að ákveðið hefði verið að fyrsta, og stærsta, vind­myllu­svæðið yrði 22 kíló­metrum frá landi úti fyrir smá­bænum Thor­sminde. Myll­urnar á þessu svæði eiga að geta fram­leitt orku sem sam­svarar notkun milljón heim­ila. Thor, eins og svæðið er nefnt, á að vera komið í fulla notkun árið 2027.

Þegar fyr­ir­hugað er að ráð­ast í stór­fram­kvæmdir af þessu tagi er í mörg horn að líta og iðu­lega verða miklar deilur vegna fyr­ir­hug­aðrar stað­setn­ing­ar. Þótt flestir vilji gjarna græna orku, eins og myllu­orkan er köll­uð, eiga myll­urnar ekki „að vera hjá mér“.

Í augum margra eru vind­myllur ekki augna­yndi og mörgum þykir hvin­ur­inn sem frá þeim stafar hvim­leiður og rann­sóknir hafa sýnt að hann getur verið heilsu­spill­andi. Til­teknar reglur gilda því um stað­setn­ingu vind­mylla. Um myllur sem telj­ast stærri en til heim­il­is­nota gildir almennt sú regla að fjar­lægð myllu frá næsta byggða bóli verður að vera fjór­föld mesta hæð myll­unn­ar, ef myllu­spaði nær hæst 50 metra upp í loftið verður myllan að vera í 200 metra fjar­lægð frá því húsi sem næst stend­ur. En engin regla er án und­an­tekn­inga og þannig er það líka með vind­myllur og fjar­lægð frá hús­um, nánar til­tekið guðs­hús­um.

Kirkjur og vind­myllur

Í Dan­mörku eru um það bil 2350 kirkj­ur. Margar þeirra komnar mjög til ára sinna, um 70% þeirra byggðar fyrir miðja 16. öld. Þegar ferð­ast er um sveitir Dan­merkur blasa kirkjur víða við, standa hátt og iðu­lega tals­vert frá öðrum hús­um, margar keim­líkar í útliti, hvít­kalk­aðar með rauð­brúnum steini á bröttu þaki. Kirkj­urnar eru eins konar kenni­leiti og um leið átta­viti, turn­inn vísar ætíð í vest­ur.

Skipu­lags­lögin

Í dönskum skipu­lags­lögum er sér­á­kvæði um bygg­ingar og mann­virki í nálægð kirkna. Þar segir að við­kom­andi sókn geti komið í veg fyrir að mann­virki, til dæmis hús, brýr og vind­myllur rísi nálægt kirkju. Til­gang­ur­inn er að tryggja sér­stöðu kirkn­anna sem hluta dansks menn­ing­ar­arfs, eins og segir í skýr­ingum með lög­un­um.

Víða í Dan­mörku háttar þannig til að í nágrenni kirkna eru óbyggð svæði sem gætu hentað vel fyrir vind­myll­ur. En skipu­lags­lög­in, í núver­andi mynd, setja slíkum fyr­ir­ætl­unum skorð­ur. Þar segir nefni­lega að fjar­lægð mann­virkis (til dæmis myllu) frá kirkju verði að vera 28 sinnum hæð þess. 100 metra há vind­mylla yrði, sam­kvæmt þessu að vera í 2,8 kíló­metra fjar­lægð frá kirkj­unni.

Gund­er­sted og vind­myll­urnar

Bæj­ar­nafnið Gund­er­sted hljómar ekki sér­lega kunn­ug­lega í flestra eyr­um. Gund­er­sted er lítið þorp norð­ar­lega á Jót­landi, vestan við Ála­borg. Íbú­arnir eru rúm­lega þrjú hund­ruð. Í Gund­er­sted hefur verið kirkja frá 12. öld, hún hefur verið end­ur­byggð nokkrum sinn­um, en ætíð á sama stað, og stendur hærra en aðrar bygg­ingar í þessu litla þorpi. Það er rúmt um kirkj­una, engin hús eða önnur mann­virki skyggja á hana.

Kirkjan í Gundersted. Mynd af vef Gunderstedprestakallsins.

Nokkuð frá kirkj­unni, nánar til­tekið 1,5 km, standa sex vind­myll­ur, þær hafa verið þarna um ára­bil og telj­ast lágar á myllu­mæli­kvarða. En nú eru blikur á lofti, sveit­ar­fé­lagið vill fjar­lægja gömlu myll­urnar og setja á sama stað sex nýjar myll­ur, 150 metra háar. Þessum fyr­ir­ætl­unum mót­mælti sókn­ar­nefndin í Gund­er­sted og vís­aði í sér­á­kvæðið áður­nefnda um fjar­lægð vind­mylla frá guðs­hús­um. Nýju myll­urnar sem sveit­ar­fé­lagið vill setja upp eiga að skaga 150 metra í átt til him­ins og sam­kvæmt lög­unum ættu myll­urnar því að vera í að minnsta kosti 4,2 kíló­metra fjar­lægð frá kirkj­unni. Gömlu myll­urnar standa mun nær og sókn­ar­nefndin vill alls ekki fall­ast á að nýju myll­urnar rísi á sama stað. Þessi neitun sókn­ar­nefnd­ar­innar setti myllu­á­formin í upp­nám. Borg­ar­stjór­inn í Vest­himmer­land (sem Gund­er­sted er hluti af) sagði fyrir nokkrum dögum í við­tali við danska útvarp­ið, DR, að lögin væru alveg skýr. „Þessar myllur verða ekki reist­ar, nema sókn­ar­nefndin skipti um skoðun eða ráð­herra víki frá lög­unum og heim­ili myll­urn­ar. En nú mætti kannski spyrja hvað sé því til fyr­ir­stöðu að reisa myll­urnar 4,2 kíló­metra frá kirkj­unni. Því er til að svara að skammt frá kirkj­unni í Gund­er­sted eru tvær aðrar kirkjur og fjar­lægðin milli þeirra og myllu­stæð­is­ins fyr­ir­hug­aða nær ekki 4,2 kíló­metr­um.

Ráð­herra og þing vilja breyta lögum

Fjar­lægð­ar­mál­ið, eins og danskir þing­menn kalla það, hefur komið til kasta þings­ins, Fol­ket­inget. Þessa dag­ana er þar til umfjöll­unar frum­varp um breyt­ingar á skipu­lags­lög­un­um. Ráð­herra mála­flokks­ins, Kaare Dybvad Bek, er fylgj­andi breyt­ing­unni sem frum­varpið gerir ráð fyr­ir. Stærsta breyt­ingin er sú að það verði ekki í höndum sókn­ar­nefndar að stöðva eða koma í veg fyrir fram­kvæmdir eins og til dæmis myll­urnar í Gund­er­sted. Í frum­varp­inu er gert ráð fyrir að úrskurða­rétt­ur­inn í slíkum málum verði fram­vegis hjá kirkju­mála­ráðu­neyt­inu. „Með því móti verði tryggt að allir sitji við sama borð, hvort sem er á Norð­ur­-Jót­landi eða Lálandi“ sagði ráð­herr­ann í við­tali.

Þess má að lokum geta að ráð­herr­ann hefur ákveðið að ógilda myllu­bann sókn­ar­nefnd­ar­innar í Gund­er­sted og því geta fram­kvæmd­irnar við nýju myll­urnar sex haldið áfram, eftir átta mán­aða hlé.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Mette Frederiksen, Ursula van der Leyen forseti framkvæmdastjórnar ESB, Olaf Scholz kanslari Þýskalands, Mark Rutte forsætisráðherra Hollands og Alexander De Croo forsætisráðherra Belgíu hittust í Esbjerg.
Tíu þúsund risastórar vindmyllur
Á næstu árum og áratugum verða reistar 10 þúsund vindmyllur, til raforkuframleiðslu, í Norðursjónum. Samkomulag um þessa risaframkvæmd, sem fjórar þjóðir standa að, var undirritað í Danmörku sl. miðvikudag.
Kjarninn 22. maí 2022
Jódís Skúladóttir þingmaður VG.
Segir náin tengsl á milli hatursglæpa, vændis, kvenhaturs og útlendingahaturs
Þingmaður Vinstri grænna segir að hinsegin fólk sem fellur undir hatt fleiri minnihlutahópa sé útsettara fyrir ofbeldi en annað hinsegin fólk og því sé aldrei hægt að gefa afslátt í málaflokkum sem viðkoma þessum hópum.
Kjarninn 21. maí 2022
Hanna Katrín Friðriksson þingmaður Viðreisnar.
„Hvernig stendur á þessari vitleysu?“
Þingflokksformaður Viðreisnar telur að líta þurfi á heilbrigðiskerfið í heild sinni og spyr hvort það sé „í alvöru til of mikils ætlast að stjórnvöld ráði við það verkefni án þess að það bitni á heilsu og líðan fólks“.
Kjarninn 21. maí 2022
Framsóknarflokkurinn í Mosfellsbæ er í lykilstöðu um myndun meirihluta bæjarstjórnar.
Viðræðum Framsóknarflokksins og Vina Mosfellsbæjar slitið
Framsóknarflokkurinn í Mosfellsbæ tilkynnti Vinum Mosfellsbæjar skömmu fyrir áætlaðan fund þeirra í morgun að ákveðið hefði verið að slíta viðræðum. Líklegast er að Framsókn horfi til þess að mynda meirihluta með Samfylkingunni og Viðreisn.
Kjarninn 21. maí 2022
Gísli Pálsson
„Svartur undir stýri“: Tungutak á tímum kynþáttafordóma
Kjarninn 21. maí 2022
Horft frá toppi Úlfarsfells yfir Blikastaði
Blikastaðir eru „fallegasta byggingarland við innanverðan Faxaflóa“
„Notaleg“ laxveiði, æðardúnn í eina sæng á ári og næstu nágrannar huldufólk í hóli og kerling í bæjarfjallinu. Blikastaðir, ein fyrsta jörðin sem Viðeyjarklaustur eignaðist á 13. öld, á sér merka sögu.
Kjarninn 21. maí 2022
Selur í sínu náttúrulega umhverfi.
Ætla að gelda selina í garðinum með lyfjum
Borgaryfirvöld fundu enga lausn á óviðunandi aðstöðu selanna í Húsdýragarðinum aðra en að stækka laugina. Þeir yngstu gætu átt 3-4 áratugi eftir ólifaða. 20-30 kópum sem fæðst hafa í garðinum hefur verið lógað frá opnun hans.
Kjarninn 21. maí 2022
Í ávarpi sínu fór Katrín yfir þann lærdóm sem hægt er að draga af kórónuveirufaraldrinum, meðal annars að samheldni samfélagsins hafi reynst okkar mestu verðmæti.
Ekki einungis hægt að vísa ábyrgð á launafólk
Katrín Jakobsdóttir segir atvinnulíf og stjórnvöld bera mikla ábyrgð á bráttunni við verðbólguna og að ekki sé hægt að vísa ábyrgðinni eingöngu á launafólk í komandi kjarasamningum.
Kjarninn 20. maí 2022
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar