Komið í veg fyrir að Alþingi borgi fyrir akstur þingmanna í kosningabaráttu

Kostnaður vegna aksturs þingmanna, sem er greiddur úr ríkissjóði, hefur aukist í kringum síðustu þrjár kosningar. Það bendir til þess að skattgreiðendur hafi verið að borga fyrir kosningabaráttu sitjandi þingmanna. Nú á að taka fyrir þetta.

Steingrímur J. Sigfússon, forseti Alþingis, er fyrsti flutningsmaður frumvarpsins.
Steingrímur J. Sigfússon, forseti Alþingis, er fyrsti flutningsmaður frumvarpsins.
Auglýsing

Stein­grímur J. Sig­fús­son, for­seti Alþing­is, mun í dag mæla fyrir frum­varpi um þing­fara­kaup og -kostnað alþing­is­manna. Frum­varp­ið, sem er lagt fram af öllum sem sitja í for­sætis­nefnd og áheyrn­ar­full­trúum henn­ar, að Þor­steini Sæmunds­syni, full­trúa Mið­flokks­ins und­an­skild­um, hefur þann til­gang að tak­marka rétt þing­manna til end­ur­greiðslu ferða­kostn­aðar í aðdrag­anda kosn­inga til Alþing­is. 

Sam­kvæmt frum­varp­inu mun réttur þing­manna til end­ur­greiðslu á akst­urs­kostn­aði falla niður sex vikum fyrir kjör­dag, með til­teknum und­an­þágum þó. Tak­mark­anir munu til að mynda ekki ná til þeirra þing­manna sem hyggj­ast ekki gefa kost á sér áfram til setu á þingi og ef þing­maður sem verður í fram­boði þar að sinna opin­berum erinda­gjörðum á vegum Alþingis innan ofan­greinds tímara­mma þá má hann áfram fá akst­urs­kostn­að­inn end­ur­greidd­an. 

Frum­varpið er lagt fram af ástæðu. Þing­menn hafa fengið mun hærri end­­ur­greiðslur vegna akst­­ur­s­­kostn­aðar á þeim tíma­bilum þar sem kosn­­ingar fara fram en öðr­­um. Það bendir til þess að sitj­andi þing­menn sem sækj­ast eftir end­ur­kjöri séu að láta Alþingi greiða þann reikn­ing. Aðrir sem eru að sækj­ast eftir sæti á listum í t.d. próf­kjörum, eða eru að bjóða fram fyrir nýja flokka, geta ekki gert slíkt. 

Stein­grímur ræddi þessa stöðu í sjón­varps­þætti Kjarn­ans í febr­úar 2018. Þar sagði hann að ef menn hafi rukkað þingið fyrir akstur vegna próf­­kjör­s­þátt­­töku þá væri eðli­­leg­­ast að þeir end­­ur­greiddu þær greiðsl­­ur. „Eigum við bara að hafa það skýrt að þátt­­taka í próf­­kjörum er ekki til­­efni til að senda inn eigin reikn­ing?“

Akst­urs­kostn­aður loks opin­ber­aður

Akst­urs­kostn­aður þing­manna hefur verið mjög til umfjöll­unar á síð­ustu árum, eða allt frá því að for­­seti Alþingis svar­aði fyr­ir­­­spurn Björns Leví Gunn­­­ar­s­­­sonar, þing­­­manns Pírat­­a, um akst­­­ur­s­­­kostn­að. Í svari for­­­seta var greint frá því hversu háar greiðslur þeir tíu þing­­­menn sem fengu hæstu skatt­lausu end­­­ur­greiðsl­­­urnar þáðu á síð­­­­­ustu fimm árum. Ekki var hins vegar greint frá nafni þeirra. 

Auglýsing
Í töl­unum mátti þó sjá að fjórir þing­­menn sem þáðu hæstu end­­ur­greiðsl­­urnar fengu sam­tals 14 millj­­ónir króna, eða tæp­­lega helm­ing allra end­­ur­greiðslna vegna akst­­urs.

Upp­­lýs­ing­­arnar vöktu upp mikla reiði og ásak­­anir um mög­u­­lega sjálftöku þing­­manna. Sér­stak­lega þegar fyrir lá að Ásmundur Frið­riks­son, þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks, hafði sagst keyra 47.644 kíló­metra á árinu 2017 einu saman vegna vinnu sinnar sem þing­mað­ur, og fékk kostnað vegna þeirrar keyrslu end­ur­greidd­an, alls 4,6 millj­ónir króna.

Í kjöl­farið varð það krafa þings, þjóðar og fjöl­miðla að allar greiðslur vegna akst­­urs yrðu gerðar opin­berar og að þær yrðu per­­són­u­­grein­an­­leg­­ar. Þá varð það einnig krafa að allar aðrar greiðslur sem þing­­menn fá vegna starfa sinna yrðu gerðar opin­ber­­ar, sund­­ur­lið­aðar og mörg ár aftur í tím­ann. Hvort sem um væri að ræða hús­næð­is­­styrk, greiðslur vegna flugs eða kostn­aður vegna bíla­­leig­u­bíla. Allt ætti að koma upp á borð­ið.

Ásmundur Friðriksson er sá þingmaður sem hefur fengið mest endurgreitt úr sameiginlegum sjóðum vegna aksturs síns í vinnunni. MYND: Bára Huld Beck

For­sætis­nefnd ákvað að bregð­­ast við og allar upp­­lýs­ingar um kostnað sem fylgir störfum þing­­manna er nú birtur mán­að­­ar­­lega.

Kjarn­inn greindi frá því í jan­úar að sam­tals keyrðu þing­menn lands­ins fyrir 23,2 millj­ónir króna í fyrra. Það er umtals­vert minna en árið 2019 þegar akstur þeirra sem greiddur var úr sam­eig­in­legum sjóðum kost­aði 30,2 millj­ónir króna. Kostn­að­ur­inn var mjög svip­aður árið 2018, eða 30,7 millj­ónir króna, og árið 2017, þegar hann var 29,2 millj­ónir króna. Hann dróst því saman um rúm­lega 20 pró­sent á árinu 2020 miðað við árið áður. 

Sá þing­maður sem keyrði mest í fyrra var áfram sem áður Ásmundur Frið­riks­son. Frá því að Ásmundur sett­ist á þing árið 2013 og fram að síð­ustu ára­mótum hefur sam­an­lagður akst­urs­kostn­aður hans verið 31,4 millj­ónir króna. 

Mun hærri end­ur­greiðslur í kringum kosn­ingar

Í jan­úar 2019 greindi Kjarn­inn frá því í frétta­skýr­ingu að kostn­aður vegna akst­urs þing­manna hafi auk­ist mikið í kringum kosn­ing­ar. Í einu vor­kosn­ing­unum sem farið hafa fram frá byrjun árs 2013 fengu þing­­menn mun hærri end­­ur­greiðslur en á öðrum sam­­bæri­­legum tíma­bilum þegar slíkar áttu sér ekki stað. Það varð aug­­ljós aukn­ing á kröfum um end­­ur­greiðslur kostn­aðar á þeim haust­mán­uðum þar sem próf­­kjör og kosn­­ingar hafa farið fram.

Kosið var til Alþingis í apríl 2013. Á fyrri hluta þess árs voru end­­ur­greiðslur 5,8 millj­­ónir króna að með­­al­tali á mán­uði eða alls 35 millj­­ónir króna yfir hálfs árs tíma­bil.

Til sam­an­­burðar var kostn­aður vegna end­­ur­greiðslu á sama tíma­bili fyrri hluta árs 2014 23,8 millj­­ónir króna, árið 2015 22,8 millj­­ónir króna, árið 2016 20,2 millj­­ónir króna, árið 2017 17,3 millj­­ónir króna og 12,1 milljón króna á fyrstu sex mán­uðum árs­ins í fyrra. Því liggur fyrir að síð­­­ast þegar kosn­­ingar fóru fram að vori til á Íslandi fengu þing­­menn 23 millj­­ónum krónum meira í end­­ur­greiðslu akst­­ur­s­­kostn­aðar á fyrri hluta árs en þeir fengu á sama tíma­bili í fyrra. Það þýðir að þing­­menn­irnir keyrðu næstum þrisvar sinnum meira, og fengu næstum þrisvar sinnum hærri end­­ur­greiðslu af skattfé fyrir akstur sinn, á fyrri hluta árs þegar kosn­­ingar voru en þegar slíkar voru ekki.

Sama sagan í haust­kosn­ingum

Síð­­­ustu tvær þing­­kosn­­ingar hafa farið fram að hausti til, þ.e. í októ­ber 2016 og 2017.

Árið 2013 fengu þing­­menn 24 millj­­ónir króna í end­­ur­greiðslur vegna akst­­ur­s­­kostn­aðar á síð­­­ari hluta árs og ári síðar var sú tala afar svip­uð, eða 24,7 millj­­ónir króna. Árið 2015 lækk­­aði hún í 21,1 milljón króna en 2016, þegar kosn­­ingar voru haldn­­ar, hækk­­aði hún í 24,1 milljón króna, eða um þrjár millj­­ónir króna. Það var aukn­ing um 14,2 pró­­sent milli árs þar sem kosn­­ingar áttu sér ekki stað og árs þar sem slíkar voru haldn­­ar.

Auglýsing
Árið 2017 var svo boðað til kosn­­inga með rúm­­lega mán­aðar fyr­ir­vara. Flestir flokkar slepptu því að halda próf­kjör fyrir þær kosn­­ingar og kosn­­inga­bar­áttan var mjög knöpp. End­­ur­greiddur kostn­aður þing­­manna vegna akst­­urs lækk­­aði því umtals­vert milli ára og var 17,6 millj­­ónir króna.

Athygl­is­vert er þó að bera saman end­­ur­greiddan akst­­ur­s­­kostnað á seinni hluta árs­ins 2018 og árs­ins á und­an, en á síð­­­ustu fimm mán­uðum síð­­asta árs nam end­­ur­greiðslan 11,6 millj­­ónum króna. Hlé var gert á þing­fundum 14. des­em­ber, sem er mjög snemmt í öllum sam­an­­burði, og því má ætla að kostn­aður vegna rétt­­mætra end­­ur­greiðslna ætti ein­ungis að eiga við um hálfan þann mán­uð. Ef miðað er við með­­al­tal­­send­­ur­greiðslur fyrstu fimm mán­aða tíma­bils­ins þá má því ætla að heild­­ar­end­­ur­greiðslu fyrir síð­­­ari hluta árs 2018 væru um 14 millj­­ónir króna. Það þýðir að kostn­aður vegna end­­ur­greiðslu dróst saman um 20 pró­­sent frá síð­ari hluta kosn­­inga­ár­s­ins 2017 og sama tíma­bils ári síð­­­ar.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fylgistap ríkisstjórnarflokkanna minna en nær allra annarra stjórna eftir bankahrun
Einungis ein ríkisstjórn sem setið hefur frá 2009 hefur mælst með meira fylgi tíu mánuðum eftir að hún tók við völdum en hún fékk í kosningunum sem færði henni þau völd. Sú ríkisstjórn beið afhroð í kosningum rúmum þremur árum síðar.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar