Ónæmi eða neikvæð niðurstaða víða að verða aðgöngumiði að samfélaginu

Heimur þar sem þeir sem eru ónæmir eða þeir sem geta sannað að þeir séu ekki smitaðir af COVID-19 geta einir notið ákveðinnar þjónustu er handan við hornið. Þessu munu óhjákvæmilega fylgja deilur og ýmsar lögfræðilegar og siðferðilegar spurningar.

New York-ríki í Bandaríkjunum hefur þegar kynnt snjallsímaforrit sem fólk á að geta notað til að sýna fram á að það sé bólusett.
New York-ríki í Bandaríkjunum hefur þegar kynnt snjallsímaforrit sem fólk á að geta notað til að sýna fram á að það sé bólusett.
Auglýsing

Alríkisstjórn Bandaríkjanna mun ekki taka upp nokkurt kerfi sem gerir sönnun fyrir bólusetningu gagnvart COVID-19 að kröfu til þess að mega njóta þjónustu eða sækja viðburði. Þetta kom fram í máli Jen Psaki, fjölmiðlafulltrúa Hvíta hússins, á blaðamannafundi í gær.

Hún sagði fréttamönnum að það yrði enginn alríkisgagnagrunnur um bólusetningar fólks settur upp og bandarískum þegnum yrði heldur ekki gert skylt að sækja sér samhæfð vottorð um bólusetningu. Psaki sagði að Bandaríkjastjórn vildi standa vörð um persónuvernd og réttindi fólks.

Einstaka ríki og einkageirinn

Þetta er þó ekki alveg svona klippt og skorið hvað Bandaríkin varðar. Ekki er útilokað stór hluti Bandaríkjamanna muni á næstunni þurfa að framvísa sönnun um bólusetningu, mótefni eða neikvætt COVID-próf til þess að geta notið þjónustu eða sótt samkomur.

Auglýsing

Hæstaréttardómur frá árinu 1905, í máli prests af sænskum uppruna, gerir einstaka ríkjum Bandaríkjanna kleift að gera kröfu um bólusetningu. Presturinn sem um ræðir, Henning Jacobson, vildi ekki láta bólusetja sig við bólusótt, þeim illvíga sjúkdómi sem síðar tókst að útrýma með bólusetningu. Þessi áhugaverða saga var rakin í nýlegum hlaðvarpsþætti frá The Atlantic.

New York-ríki er á meðal þeirra ríkja sem hafa kynnt til sögunnar rafræna lausn sem fólk getur notað, ef það vill, til þess að halda utan um eigin bólusetningarvottorð. „Hugsaðu um það sem rafrænan flugmiða, nema til þess að sanna að þú hafir fengið COVID-19 bólusetningu eða neikvætt próf,“ segir á vef ríkisins um snjallsímaforritið Excelsior Pass. Walmart hefur einnig boðið upp á svipað snjallsímaforrit fyrir þá sem vilja, en bandaríska verslunarkeðjan hefur tekið þátt í að bólusetja fjölmarga Bandaríkjamenn undanfarnar vikur.

Samkvæmt fréttaskýringu New York Times um ýmsar hliðar þessa máls vestanhafs eru einkafyrirtæki einnig mörg að hugsa um að gera staðfestingu á ónæmi eða nýlegu neikvæðu prófi að skyldu fyrir viðskiptavini sína. Fyrirtæki eru sögð óttast að margir viðskiptavinir muni kjósa að halda sig fjarri stöðum þar sem fólk safnast saman nema þeir hafi vissu fyrir því að aðrir gestir séu einnig bólusettir.

Þessu öllu eru þegar byrjuð að fylgja hugmyndafræðileg átök, eftir kunnuglegum átakalínum. Á sama tíma og demókratarnir sem stjórna í New York-ríki hafa kynnt sín áform til sögunnar og háskólar á borð við Brown og Cornell boðað að nemendur þurfi að vera bólusettir er þeir mæta næsta haust, hafa ríkisstjórar úr röðum Repúblikanaflokksins bæði í Texas og Flórída bannað öllum stofnunum ríkisins og einkaaðilum sem þiggja fé úr sameiginlegum sjóðum að gera bólusetningu að einhverri kröfu.

WHO varar við bólusetningarvegabréfum

Þetta er því pólitískt umdeilt í Bandaríkjunum. Eins og Kjarninn sagði frá í gær hefur Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) komið því á framfæri að hún styðji ekki við að bólusetningarvegabréf verði gerð að skyldu fyrir ferðalögum milli ríkja.

Sú afstaða WHO byggir bæði á því að ekki er enn vitað með vissu hvort bólusettir geti borið kórónuveiruna með sér þrátt fyrir að veikjast ekki sjálfir og einnig á jafnræðissjónarmiðum, ekki sé rétt að meina þeim ekki geta af einhverjum ástæðum þegið bólusetningu að ferðast.

Reglu­verk um bólu­setn­ing­ar­vega­bréf, eða raf­ræn vott­orð um bólu­setn­ingu sem á að vera hand­hægt að fram­vísa til þess að fá að ferð­ast eða nota þjón­ustu, er þó víða í smíð­um, bæði hjá einstaka ríkjum heims og í samvinnu ríkja.

Grænn passi Ísraela

Slíkt kerfi, Græni passinn, hefur þegar verið tekið í notkun í Ísrael, en þar hefur yfir helmingur íbúa þegar verið fullbólusettur, ef íbúar á hernumdum svæðum Palestínumanna eru ekki taldir með. Græna passann þarf fólk að sýna í snjallsímum sínum áður en það fer inn á staði á borð við líkamsræktarstöðvar og leikhús.

Stafrænt grænt skírteini ESB

Evr­ópu­sam­bandið hefur kynnt til sög­unnar áætlun um sam­ræmd raf­ræn skír­teini fyrir ferðalög á milli landa innan ESB sem eiga að sýna fram á að fólk hafi ýmist verið bólu­sett, fengið nýlegt nei­kvætt PCR-­próf eða náð sér eftir að hafa sýkst af COVID-19.

Eft­ir­lits­stofn­anir ESB á sviði per­sónu­verndar hafa þó varað við því að heil­brigð­is­gögnum verði safnað saman á þennan máta. Tryggja þurfi að laga­grund­völlur sé fyrir áætl­unum Evr­ópu­sam­bands­ins í hverju og einu aðild­ar­ríki. Einnig þurfi að tryggja að ef gagna­söfnuninni verði þurfi sömu­leiðis að passa að hún verði ein­ungis tíma­bundin og hætti þegar far­aldr­inum ljúki.

Kórónupassinn danski

Einstaka ríki Evrópu hafa þó þegar stokkið af stað og eru byrjuð að þróa eða nota sín eigin kerfi til þess að koma atvinnustarfsemi sem hefur verið lokuð lengi af stað á ný.

Í Danmörku hófst notkun á kórónupassanum í gær, en þá var hárgreiðslufólki, snyrtifræðingum, ökukennurum og öðrum sem vinna störf sín í návígi og hafa þurft að hafa lokað leyft að taka til starfa á ný, en sú kvöð er sett á herðar atvinnurekenda að fylgjast með því hvort viðskiptavinirnir framvísi gildum kórónupassa.

Fyrirtæki sem hleypa inn viðskiptavinum sem eru ekki með gildan kórónupassa geta búist við sektum sem geta verið verulegar, ef upp kemst um ítrekuð brot. Það hefur ekki fallið í kramið hjá öllum, sumum atvinnurekendum þykja töluverðar byrðar lagðar á sínar herðar. Gríðarlegt ásókn hefur verið í skimun í Danmörku undanfarna daga, enda veitir neikvæð niðurstaða í COVID-19 prófi fólki 72 klukkustunda leyfi til þess að fara til rakarans eða snyrtifræðingsins.

Til stendur að hleypa áhorfendum á íþróttakappleiki undir sömu formerkjum frá 21. apríl og opnunaráætlun danskra stjórnvalda gerir ráð fyrir því að veitingastaðir, söfn, leikhús og kvikmyndahús muni geta starfað á ný frá 6. maí og þjónustað, í fyrstu hið minnsta, þá sem hafa verið bólusettir, þegar fengið COVID-19 eða framvísa neikvæðu PCR-prófi.

Veirupróf fyrir pöbbaferð?

Bretar eru að prófa sig áfram með svipaða hluti og Danir. Þegar verslunum sem ekki eru skilgreindar sem nauðsynlegar og krám með útiaðstöðu verður leyft að taka á móti viðskiptavinum á ný þann 12. apríl verður þessum stöðum þó í sjálfvald sett hvor þær krefji fólk um að framvísa breska kórónuveiruvegabréfinu eða ekki.

Breska ríkisstjórnin vinnur nú að því að koma upp einhverri samræmdri lausn sem gæti gilt í Englandi, Skotlandi, Wales og Norður-Írlandi.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, í forystusætinu á RÚV í gærkvöldi.
Það liggur ekki fyrir hvort Ísland geti gert tvíhliða samning til að tengja krónu við evru
Staðreyndavakt Kjarnans skoðar fullyrðingu Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um það sé mögulegt fyrir Ísland að gera samkomulag við Seðlabanka Evrópu um að tengja krónuna við evru.
Kjarninn 23. september 2021
Sigríður Ólafsdóttir
Draumastarf og búseta – hvernig fer það saman?
Kjarninn 23. september 2021
Árni Stefán Árnason
Dýravernd: Í aðdraganda kosninganna er blóðmeraiðnaðurinn svarti blettur búfjáreldis – Hluti II
Kjarninn 23. september 2021
Segist hafa reynt að komast að því hvað konan vildi í gegnum tengilið – „Við náðum aldrei að ræða við hana“
Fyrrverandi formaður KSÍ segir að sambandið hafi frétt af meintu kynferðisbroti landsliðsmanna í gegnum samfélagsmiðla. Formleg ábending hafi aldrei borist.
Kjarninn 23. september 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, og Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður Vinstri grænna.
Fleiri kjósendur Sjálfstæðisflokks vilja Katrínu sem forsætisráðherra en Bjarna
Alls segjast 45,2 prósent kjósenda Sjálfstæðisflokksins að þeir vilji fá formann Vinstri grænna til að leiða þá ríkisstjórn sem mynduð verður eftir kosningar.
Kjarninn 23. september 2021
Hugarvilla að Ísland sé miðja heimsins
Þau Baldur, Kristrún og Gylfi spjölluðu um Evrópustefnu stjórnvalda í hlaðvarpsþættinum Völundarhús utanríkismála.
Kjarninn 23. september 2021
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands – Þáttur 4: Byggir Evrópustefna íslenskra stjórnvalda á áfallastjórnun?
Kjarninn 23. september 2021
Rósa Björk Brynjólfsdóttir
Kosningarnar núna snúast um loftslagsmál
Kjarninn 23. september 2021
Meira eftir höfundinnArnar Þór Ingólfsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar