Stríðið gegn glæpum - Vaxandi áhyggjur í New York

Crime-scene-tape.jpg
Auglýsing

Stríð gegn glæpum hefur verið stjórn­mála­mönnum í Banda­ríkj­unum ofar­lega í huga í meira en 70 ár og reglu­lega fer af stað ný her­ferð sem miðar að því að draga úr glæpa­tíðni og fjölda afbrota. Óhætt er að segja að þetta stríð, sem er fyrst og síð­ast póli­tískur frasi, hafi lengi haft óljósa merk­ingu og mark­mið. Nema að sýna með tölum reglu­lega að allt sé á réttri leið.

Örvæntið ekki



Í vik­unni stóð borg­ar­stjór­inn í New York, Bill de Blasio, frammi fyrir hópi fjöl­miðla­fólks sem spurði í sífellu hvort borg­ar­yf­ir­völd væru aftur að missa tökin á glæpum í borg­inni. Töl­urnar sýna að morðum fjölg­aði um 10,9 pró­sent milli ára frá 2013 til 2014, úr 174 í 193. Blasio svar­aði því til að það væri engin ástæða til þess að örvænta, morðum hefði vissu­lega fjölgað en von­andi tæk­ist að fækka þeim aftur og gera borg­ina örugg­ari. Töl­urnar fyrir fyrstu tvo mán­uði árs­ins sýndu áfram­hald í fjölgun morða, einkum vegna skotárása. Í jan­úar og febr­úar á þessu ári voru fram 54 morð sam­an­borið við 45 morð í sömu mán­uðum í fyrra. Það er hækkun um 20 pró­sent sem hefur hald­ist áfram á árinu, eins og sést á viku­lega upp­færðum opin­berum skýrslum lög­regl­unnar. Við það til­efni lét Bill Bratton, einn af lög­reglu­stjórum borg­ar­inn­ar, hafa eftir sér að engin ástæða væri til þess að tala um að gömlu dag­arnir væru að koma aft­ur, en ára­tugum saman var New York mesta glæpa­borg Banda­ríkj­anna.

Breyt­ing eftir 1990



Fyrir 25 árum, árið 1990, var glæpa­tíðni marg­falt meiri í New York en hún er nú. Í raun er hún aðeins brot af því sem hún var, sé litið til tölu­legra upp­lýs­inga og skráðra glæpa. Árið 1991 var sett met, en þá voru framin 2.245 morð í borg­inni og yfir 100 þús­und rán. Nú, tæp­lega 25 árum síð­ar, eru morðin innan við tíu pró­sent af því sem þau voru og ránin um þrjú pró­sent af því sem áður var.

Rudy Guili­ani og bar­áttan við fjöl­skyld­urnar fimm



Saga glæpa í New York er ekki síst saga bar­áttu við skipu­lagða glæp­a­starf­semi. Fáir hafa barist af meiri krafti gegn henni en borg­ar­stjór­inn, sak­sókn­ar­inn og lög­fræð­ing­ur­inn fyrr­ver­andi, Rudy Guili­ani. Við­spyrnan hvað glæp­ina varðar er oft tengt við mál­sókn­ina gegn fjöl­skyld­unum fimm svo­nefndu, sem var stýrt af ítalsk-­banda­rískum glæpa­mönn­um, þar sem átta hátt­settir mafíu­for­ingjar voru dæmdir í fang­elsi fyrir skipu­lagða glæp­a­starf­semi, morð, man­sal og rekstur leigu­morð­ingja­þjón­ustu fyrir aðra þar á með­al. Mála­rekst­ur­inn stóð yfir frá því í febr­úar 1985 til nóv­em­ber 1986, þegar honum lauk með sekt­ar­dóm­um. Guili­ani var sak­sókn­ari á þessum tíma og ávann sér virð­ingu fólks úr lög­regl­unni og hjá almenn­ingi með fram­göngu sinni og skel­eggum mál­flutn­ingi í dóm­sal.

Árangur sést



Í kosn­inga­bar­áttu hans fyrir því að verða borg­ar­stjóri í New York, árið 1993, var þessi reynsla hans eitt af helstu áherslu­mál­um, þar sem hann hét því að gera borg­ina örugg­ari og skera upp risa­vaxið svart hag­kerfi borg­ar­inn­ar. Stefna hans, þar sem ein­blínt var á skipu­lagða glæp­a­starf­semi og efl­ingu fræðslu í skól­um, skil­aði miklum árangri og árið 1995 var glæpa­tíðni búin að minnka um nærri 60 pró­sent. Frá þeim tíma hefur glæpa­tíðnin haldið áfram að minn­ka, en nú er hún ekki síst rakin til meiri vel­meg­unar í borg­inni að með­al­tali, blönd­unar milli stétta í hverfum og skól­um, og minnk­andi umsvifa skipu­lagðra glæpa­sam­taka, þar sem allt snýst að end­ingu um pen­inga.

Hin hliðin á ten­ingnum



En góðar tölur um minnk­andi glæpi segja ekki alla sög­una. Mikil harka hefur ein­kennt refs­ingar fyrir ýmsa glæpi sem tengj­ast fíknefn­um, og hefur föngum fjölgað gríð­ar­lega á und­an­förnum ára­tug­um. Ekki aðeins í fang­elsum sem þjón­usta New York borg heldur um öll Banda­rík­in. Barack Obama, for­seti Banda­ríkj­anna, hefur að und­an­förnu vakið athygli á mik­il­vægi þess að ráð­ist verið í end­ur­skipu­lagn­ingu á fang­els­is­starfi í land­inu og rétt­ar­vörslu­kerf­inu sömu­leið­is. Í ræðu sem hann hélt 15. júlí síð­ast­lið­inn sagði hann það slá­andi að einn af hverjum 35 svörtum karl­mönn­um í Banda­ríkj­unum væri á hverjum tíma í fang­elsi. Hlut­fallið væri svo einn af hverjum 88 karl­mönnum sem kæmi frá Suð­ur­-Am­er­íku.

Þá væri fjölgun fanga í land­inu á 35 árum vís­bend­ing um að ekki væri verið að fara eftir bestu þekk­ingu á hverjum tíma. Árið 1980 voru 500 þús­und fangar í Banda­ríkj­unum en nú eru þeir 2,2 millj­ón­ir, og stór hluti þeirra situr inni fyrir fíkni­efna­mis­ferli. Skila­boð Obama voru skýr; rétt­ar­kerfið er ekki eins gott að það ætti að vera.





Verður næsta stríð stríðið við rétt­læt­ið?



Stríðið gegn glæpum er enda­laust og þó áhyggj­urnar í New York, sem lengi vel var tákn­mynd glæpa og ofbeldis langt út fyrir Banda­rík­in, fari vax­andi þá er raun­veru­leik­inn allt annar og betri en hann var á árum áður. En næsta póli­tíska stríð gæti orðið við rétt­læt­ið, hvorki meira né minna. Þar sem spjótin munu bein­ast að dæmdum glæpa­mönnum og því risa­vaxna sam­fé­lagi fanga sem hefur marg­fald­ast að stærð á skömmum tíma.

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Þórólfur: Stöndum á krossgötum
Sóttvarnalæknir segir að á sama tíma og að mikið ákall sé í samfélaginu um að aflétta takmörkunum megi sjá merki um að faraldurinn gæti verið að fara af stað enn á ný.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Ekki fleiri PS5 á Íslandi á þessu ári
Kjarninn 26. nóvember 2020
Borgin gefur ríkinu út næstu viku til að borga 8,7 milljarða króna, annars mun hún höfða mál
Reykjavíkurborg telur að hún hafi verið útilokuð frá því að hljóta framlög úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga árum saman og að sú útilokun sé bæði andstæð lögum og stjórnarskrá. Hún fer fram á 8,7 milljarða króna auk vaxta og dráttarvaxta.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Kannanir sýna að langflestir landsmenn hafi fulla trú á þeirri stefnu sem almannavarnir og heilbrigðisyfirvöld reka í baráttunni gegn COVID-19.
Lítill hljómgrunnur fyrir andstöðu við sóttvarnaraðgerðir yfirvalda
Landsmenn treysta yfirvöldum til að takast á við COVID-19 og bara tíu prósent telja að of mikið sé gert úr heilsufarslegri hættu sem starfi af faraldrinum. Gagnrýnendur finna helst hljómgrunn á meðal lítils hluta kjósenda Miðflokks og Sjálfstæðisflokks.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
„Spítalinn var næstum því kominn á hliðina í þessum litla faraldri“
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir var spurður beinskeyttra spurninga um gagnrýni sem fram hefur komið á opinberar sóttvarnaraðgerðir, meðal annars frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, í viðtali í hlaðvarpsþætti á dögunum.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar.
„Þessi ofbeldishrina er ekkert annað en skuggafaraldur“
Formaður Viðreisnar vill sérstakan aðgerðapakka til að koma í veg fyrir langtímaafleiðingar líkamlegs eða kynferðislegs ofbeldis. Hún segir stöðuna grafalvarlega – sem verði ekki hunsuð.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Marínó Örn Tryggvason, forstjóri Kviku
Kvika, TM og Lykill sameinast
Tryggingarmiðstöðin hf., Kvika banki og fjármögnunarfyrirtækið Lykill hafa ákveðið að sameinast eftir tveggja mánaða viðræður.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Besti knattspyrnumaður allra tíma látinn
Diego Maradona er látinn, sextugur að aldri.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None