Súkkulaðifjallið verður ekki lengur „Toblerone of Switzerland“

Toblerone er án efa eitt þekktasta vörumerki súkkulaðiheimsins og jafnframt helsta einkennistákn svissneskrar sælgætisgerðar. Slagorðið „Toblerone of Switzerland“ hverfur brátt af umbúðunum en mynd af fjallinu Matterhorn og lögun góðgætisins halda sér.

Árið 2008, þegar hundrað ár voru liðin frá því að Toblerone kom á markaðinn, voru mikil hátíðahöld í Sviss. En brátt mun áletrunin „of Switzerland“ hverfa af pakkningum súkkulaðistykkjanna heimsþekktu.
Árið 2008, þegar hundrað ár voru liðin frá því að Toblerone kom á markaðinn, voru mikil hátíðahöld í Sviss. En brátt mun áletrunin „of Switzerland“ hverfa af pakkningum súkkulaðistykkjanna heimsþekktu.
Auglýsing

Vand­fundin er sú mat­vöru-, flug­vall­ar- eða sæl­gæt­is­versl­un, að minnsta kosti í hinum vest­ræna heimi, sem ekki hefur til sölu hið sviss­neska Tobler­o­ne, jafn­vel allt frá ,,m­ini“ stykkjum (í poka) upp í 500 gramma stykki. Sama hver stærðin er, lög­unin er ætíð sú sama: þrí­hyrn­ingur sem minnir á mynd­ina sem prýðir umbúð­irn­ar, Matt­er­horn.

Daniel Pet­er, og mjólk­ursúkkulaðið

Á árunum fyrir alda­mótin 1900 naut mjólk­ursúkkulaði vax­andi vin­sælda, en það var þá til­tölu­lega nýleg upp­finn­ing þótt súkkulaði sem slíkt væri miklu eldra.

Sviss­lend­ing­ur­inn Daniel Pet­er, sem var fæddur 1836, hafði korn­ungur stofnað kerta­verk­smiðju en sneri sér brátt að súkkulaði­fram­leiðslu. Hann gerði ýmsar til­raunir með að blanda mjólk saman við súkkulað­ið, til að breyta áferð­inni og ná fram hinu eft­ir­sótta sætu­bragði. Daniel tókst með þess­ari aðferð að búa til bragð­gott súkkulaði en eitt vanda­mál skaut upp koll­in­um; súkkulaðið vildi mygla. Daniel Peter kenndi vatn­inu í mjólk­inni um og setti sig í sam­band við Henri Nestlé sem fram­leiddi barna­mat. Hann hafði frétt að Henri Nestlé hafði fundið upp aðferð til fram­leiða mjólk­ur­duft (þurr­mjólk) með sér­stakri suðu­að­ferð og ná vatn­inu úr mjólk­inni. Daniel Peter samdi við Henri Nestlé um kaup á mjólk­ur­dufti til að nota í súkkulað­ið. Árið 1875, eftir ára­langar til­raunir setti Daniel Peter mjólk­ursúkkulaði á mark­að­inn en hélt áfram til­raunum sínum við að betrumbæta fram­leiðsl­una. Árið 1887 var til fyr­ir­tækið Gala Peter sem seldi úrvals mjólk­ursúkkulaði einsog það var kallað í aug­lýs­ing­um. Þá höfðu þeir Daniel Peter og Henri Nestlé hafið form­lega sam­vinnu, sú sam­vinna var grunn­ur­inn að stór­fyr­ir­tæk­inu Nest­lé, sem flestir þekkja.

Á þessum árum, kringum alda­mótin 1900, varð sviss­neskt mjólk­ursúkkulaði þekkt um víða ver­öld og varð fyr­ir­mynd fram­leið­enda í mörgum lönd­um.

Emil Baumann og Theodor Tobler

Árið 1907 var Sviss­lend­ing­ur­inn Emil Baumann (1880 – dán­arár óljóst) einu sinni sem oft­ar, að dunda sér við að búa til súkkulaði í eld­hús­inu heima hjá sér í Bern. Emil hafði veitt því athygli að súkkulaði naut vax­andi vin­sælda, ekki síst hið svo­kall­aða mjólk­ursúkkulaði. Þótt nokkrir stórir sæl­gæt­is­fram­leið­endur væru þegar til staðar í Sviss þótt­ist Emil viss um að pláss væri fyrir fleiri. En til þess að „slá í gegn“ þyrfti eitt­hvað sem væri öðru­vísi en það sem fyrir væri á mark­aðn­um. Emil gerði ýmsar til­raunir og dag einn próf­aði hann að bæta í súkkulaðið hun­angi, möndlum og núg­gat. Emil þótti blandan góð en hann vissi að það væri ekki nóg, varan yrði að vekja athygli. Emil hafði sam­band við Theodor Tobler (1876-1941) frænda sinn, sem líka bjó í Bern og bað hann að koma og smakka á súkkulað­inu. Faðir Theodors, Johann Jacob Tobler, sem lést árið 1905 hafði verið sæl­gæt­is­gerð­armaður og Theodor vissi því heil­mikið um slíkar vör­ur. Honum þótti súkkulaði­blanda Emils góð en var sam­mála því að til þess að ný vara vekti athygli dygði gott bragð ekki, eitt og sér. Þeir frændur urðu sam­mála um að stofna fyr­ir­tæki og fram­leiða súkkulaði eftir upp­skrift­inni sem Emil hafði sett sam­an.

Var fyr­ir­myndin fjall eða ball­ett­dans­ar­ar?

Theodor Tobler stakk upp á að þetta nýja súkkulaði yrði ekki selt í plöt­um, eins og lang algeng­ast var heldur yrði það, og umbúð­irn­ar, eins­konar þrí­hyrn­ing­ur. Í hverjum pakka yrðu sam­hang­andi þrí­hyrn­ing­ar, sem auð­velt væri að brjóta í sund­ur. Emil þótti þetta góð hug­mynd, hann bjó til formin til að „steypa“ súkkulaðið í og Theodor tók að sér að hanna umbúð­irn­ar, sem hafa nær ekk­ert breyst frá upp­hafi. Óhætt er að segja að hug­mynd Theodors hafi heppn­ast vel, Tobler­one er öðru­vísi en annað súkkulaði, sker sig úr.

Auglýsing

Það er trú margra að fjallið Matt­er­horn á landa­mærum Sviss og Ítalíu sé fyr­ir­myndin að þrí­hyrn­ings­bit­un­um. Á umbúð­unum er nefni­lega mynd af tind­inum og ef að er gáð sjást útlínur bjarnar sem hluti fjalls­ins. En ekki er öruggt að þetta sé til­fellið. Sonur Theodors sagði hins­vegar frá því í við­tali að hug­mynd­ina að þrí­hyrn­ingnum hefði faðir sinn fengið eftir að hann sá ball­ett­sýn­ingu í Par­ís. Í loka­at­riði sýn­ing­ar­innar mynd­aði dans­flokk­ur­inn píramída sem Theodor Tobler þótti ein­stak­lega glæsi­leg­ur. Lík­lega fæst aldrei úr því skorið hvort þessar til­gátur eigi við rök að styðj­ast. Rétt er að geta þess að í upp­hafi var ekki mynd af Matt­er­horn á umbúð­un­um, hún kom fyrst síð­ar. Og björn­inn sem sést í fjall­inu er kannski vísun í Bern, heimabæ Tobler­o­ne, sem stundum er nefnd Bjarna­borg­in. Björn­inn er sömu­leiðis að finna í skjald­ar­merki borg­ar­inn­ar.

Nafnið Tobler­one

Þrí­hyrnt eða flatar plöt­ur, súkkulaði verður að heita eitt­hvað. Þeir félagar Emil og Theodor voru sam­mála um að nafnið á þrí­hyrn­ingssúkkulað­inu þyrfti að vera ein­falt og gríp­andi. Og eftir að hafa rætt fram og til baka um málið urðu þeir sam­mála um að súkkulaðið skyldi heita Tobler­o­ne. Nafnið er sam­sett úr eft­ir­nafni Theodors og hluta ítalska orðs­ins tor­ro­ne, sem er sér­stök gerð hun­angs. Tobler­o­ne.

Árið 1909 fengu þeir frændur skráð einka­leyfi á notkun nafns­ins og sam­setn­ingu súkkulaðs­ins.

Margar stærðir og mis­mun­andi gerð­ir, en alltaf þrí­hyrnt

Í upp­hafi var ein­ungis ein gerð af Tobler­one í boði, 100 gramma stykki og upp­skriftin sem Emil Baumann setti saman árið 1907. Síðar komu fleiri stærð­ir, enn síðar dökkt súkkulaði og einnig hvítt. Umbúð­irnar um þessi „til­brigði“ voru og eru í mis­mun­andi lit­um, en formið og letrið alltaf hið sama.

Þekkt um allan heim

Hafi þeir frænd­urnir Emil Baumann og Theodor gert sér vonir um að þrí­hyrn­ingssúkkulaðið myndi „slá í gegn“ hafa þær vonir sann­ar­lega ræst.

Skrif­ari þessa pistils sá sagt frá því í erlendum net­miðli að á síð­asta ári hefðu verið fram­leiddir sjö millj­arðar Tobler­one stanga, eins og það var orð­að. Þar kom líka fram að Tobler­one væri selt í að minnsta kosti 120 lönd­um.

Í kjölfar þess að hluti framleiðslu Toblerone færist til Slóvakíu þarf, svissneskum lögum samkvæmt, að hætta að prenta „of Switzerland“ á umbúðirnar.

Árið 2008, þegar hund­rað ár voru liðin frá því að Tobler­one kom á mark­að­inn, voru mikil hátíða­höld í Sviss. Talið er að meira en hálf milljón íbúa lands­ins hafi tekið þátt í skemmt­unum og upp­á­komum af ýmsu tagi. Haldnar voru keppnir um bygg­ingu turna úr Tobler­one umbúðum og í flug­stöðvum lands­ins voru haldnar sýn­ingar um sögu þrí­hyrn­ingssúkkulaðs­ins. Þáver­andi borg­ar­stjóri í Bern, Alex­ander Chepp­et, líkti í hátíð­ar­ræðu upp­finn­ing­unni Tobler­one við afstæð­is­kenn­ingu Albert Ein­stein. Og upp­skar kröft­ugt lófatak við­staddra.

Verður ekki lengur „Tobler­one of Switz­er­land“

Sviss­lend­ingar eru hreyknir af landi sínu og standa vörð um allt sem sviss­neskt er. Ströngum lögum varð­andi höf­und­ar­rétt og allt sem hann varðar er fylgt eft­ir. Ekki er til dæmis leyfi­legt að merkja vör­ur, eða gefa til kynna að þær séu sviss­neskar nema þær séu að öllu leyti fram­leiddar þar í landi.

Og þetta leiðir til þess að nú eru breyt­ingar framundan varð­andi Tobler­o­ne. Á pökk­unum sem nú eru í búðum stendur stórum stöfum Tobler­one og fyrir neð­an, með minna letri, of Switz­er­land. Frá og með árs­byrjun 2023 kemur ný merk­ing á pakk­ana, Tobler­one heitið verður vita­skuld áfram en í stað of Switz­er­land, mun standa á pökk­unum að Tobler­one sé upp­runn­ið, eða frá, Schweiz. Hvernig þetta verður nákvæm­lega orðað hefur ekki verið gert opin­bert. Og ástæðan fyrir þess­ari breyt­ingu? Jú, núver­andi eig­andi Tobler­o­ne, Mondelez (áður Kraft Foods) hefur ákveðið að reisa verk­smiðju í Slóvak­íu. Tobler­one verður þó áfram fram­leitt í Bern en það breytir engu, þessi tvö orð, of Switz­er­land, mega ekki vera á pökk­unum eftir næstu ára­mót.

Í lokin má geta þess, þótt það sé eig­in­lega utan umfjöll­un­ar­efnis þessa pistils, að Tobler­one rataði eitt sinn nokkuð óvænt inn í sænsk stjórn­mál. Haustið 1995 greindi sænska dag­blaðið Expressen frá því að Mona Sahlin hefði til eigin inn­kaupa notað greiðslu­kort, sem ein­göngu skyldi notað vegna starfs­ins, en ekki einka­notk­un­ar. Mona Sahlin var á þessum tíma stað­geng­ill, og tal­inn lík­legur arf­taki Ingv­ars Carl­sons for­sæt­is­ráð­herra. Upp­hæðin sem um var að ræða var rúm­lega 50 þús­und sænskar krónur sem jafn­gildir í dag 665 þús­und íslenskum krón­um. Mona Sahlin dró sig tíma­bundið út úr stjórn­málum en sneri eftir að sak­sókn­ari úrskurð­aði að notkun greiðslu­korts­ins gæti ekki talist lög­brot. Mona Sahlin end­ur­greiddi upp­hæð­ina alla og sekt að auk. Meðal þess sem Mona Sahlin hafði keypt og borgað með umræddu korti var Tobler­one súkkulaði. Svíar köll­uðu, og kalla þetta enn, Tobler­one mál­ið.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meghan og Harry kynntust á Instagram. Hljómar kannski ekki eins og ævintýri, enda hafa þau sagt skilið við slík, að minnsta kosti konungleg ævintýri.
Sannleikur Harrys og Meghan – frá þeirra eigin sjónarhorni
Harry og Meghan fundu sig knúin til að segja „sinn eigin sannleika“ af samskiptum þeirra við konungsfjölskylduna og ákvörðun þeirra að segja skilið við allar konunglega skyldur. Sannleikurinn er nú aðgengilegur á Netflix en sitt sýnist hverjum.
Kjarninn 9. desember 2022
Ingrid Kuhlman
Sjö tegundir hvíldar
Kjarninn 9. desember 2022
Tillaga Andrésar Inga Jónsson, þingmanns Pírata, um að fresta umræðu um breytingu á lögum um útlendinga fram yfir áramót var felld við upphaf þingfundar. Stjórnarandstaðan sakar meirihlutann um að setja fjölda mála í uppnám með þessu.
Segja stjórnarmeirihlutann stilla öryrkjum upp á móti útlendingum
Tillaga þingmanns Pírata um að taka af dagskrá frumvarp um alþjóðlega vernd var felld á Alþingi. Stjórnarandstöðuþingmenn segja það fáránlegt að afgreiða eigi frumvarpið áður en eingreiðsla til öryrkja verði tekin fyrir á þingi.
Kjarninn 9. desember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Ekki upplýst formlega en leitað til hennar „í krafti vináttu og persónulegra tengsla“
Forsætisráðherra segir að hún hafi ekki verið upplýst formlega um að ráðherra hafi sýnt af sér vanvirðandi framkomu. Þegar leitað sé til hennar sem trúnaðarvinar sé um persónuleg málefni að ræða sem kalli ekki á að hún setji þau í farveg stjórnsýslumála.
Kjarninn 9. desember 2022
Hægt er að horfa á sjónvarp með ýmsum hætti.
Myndlyklum í útleigu fækkað um 25 þúsund á fimm árum
Þeim sem leigja myndlykla fyrir nokkur þúsund krónur á mánuði af fjarskiptafyrirtækjum til að horfa á sjónvarp hefur fækkað um tíu þúsund á einu ári. Fleiri og fleiri kjósa að horfa á sjónvarp í gegnum app.
Kjarninn 9. desember 2022
Hér sést annar mannanna vera leiddur inn í héraðsdóm eftir handtöku í september.
Búið að birta ákæru gegn tveimur mönnum fyrir að skipuleggja hryðjuverk
Í september voru tveir menn handteknir grunaðir um að hafa ætlað að fremja hryðjuverk á Íslandi. Þeir eru taldir hafa ætlað að ráðast að Alþingi og nafngreindum stjórnmálamönnum. Búið er að birta lögmönnum þeirra ákæru.
Kjarninn 9. desember 2022
Litla-Sandfell stendur um 95 metra upp úr Leitahrauni í Þrengslunum.
Náma í Litla-Sandfelli veldur „miklum neikvæðum umhverfisáhrifum“
Skipulagsstofnun telur Eden Mining vanmeta umhverfisáhrif námu í Litla-Sandfelli. Að fjarlægja fjall velti upp þeirri hugmynd „hvort verið sé að opna á þá framtíðarsýn að íslenskar jarðmyndanir verði í stórfelldum mæli fluttar út til sementsframleiðslu“.
Kjarninn 9. desember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fullyrt að stjórnvöld hafi breytt reglugerð til að aðstoða Pussy Riot eftir beiðni Ragnars
Mikil leynd hefur ríkt yfir því hverjir hafa fengið útgefin sérstök íslensk vegabréf á grundvelli reglugerðarbreytingar sem undirrituð var í vor. Nú er fullyrt að hennii hafi verið breytt eftir að Ragnar Kjartansson leitaði til Katrínar Jakobsdóttur.
Kjarninn 9. desember 2022
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar