Christies

Tilkoma NFT skekur listheiminn

Nýjasta æðið í listheiminum eru svokölluð NFT, eða Non-Fungible Token upp á ensku. NFT byggir á bálkakeðjutækni og hefur gert listamönnum sem vinna stafræn listaverk kleift að staðfesta uppruna listaverkanna og eignarhald þeirra. Þar með eykst seljanleiki þeirra og verðmæti. Veltan með NFT hefur margfaldast á undanförnum misserum en hægt er að selja nánast hvað sem er með aðstoð tækninnar.

Í maí árið 2007 hófst merki­leg veg­ferð hjá lista­mann­inum Beeple sem vinnur lista­verk á staf­rænu formi. Hann ákvað að hann ætl­aði að skapa eitt verk á dag og birta það á vefn­um. Síðan þá hefur hann ekki misst út dag, sem þýðir að hann hefur búið til rúm­lega 5000 slík raf­ræn lista­verk. Hann hefur gefið þessu verk­efni yfir­heitið Everydays og fyrr í þesssum mán­uði seldi hann klippi­mynd með fyrstu fimm þús­und verk­unum úr Everydays ser­í­unni hjá upp­boðs­hús­inu Christies. Verkið nefn­ist Everyda­ys: the First 5000 Days og kaup­verðið nam rúmum 69 millj­ónum dala, sem sam­svarar rúmum 8,9 millj­örðum íslenskra króna.

Slíkar upp­hæðir sjást ekki oft, en reglu­lega þó, þegar mik­il­væg verk eftir þekkta lista­menn ganga kaupum og sölum hjá stóru upp­boðs­hús­un­um. Einn munur er þó á slíkum verkum og klippi­mynd Beep­le, hann er sá að til­vist klippi­mynd­ar­innar liggur handan við hinn efn­is­lega heim, hún er JPG skrá á staf­rænu formi. Þrátt fyrir að verkið sé nokkuð stórt að vöxtum þarf kaup­and­inn ekki að hafa áhyggjur af því að hafa ekki pláss fyrir það á stofu­veggnum því ólíkt mynd­list í sinni hefð­bundnu mynd, olíu á striga, er stærð verks­ins ekk mæld í sentí­metrum, heldur pixl­um.

Til útskýr­ingar er NFT eign sem er auð­kennd með bálka­keðju­tækni. Stórt net tölva skráir við­skiptin og stað­festir bæði upp­runa skrár­innar sem verslað er með og eign­ar­hald henn­ar. Verslað er með hvers konar staf­rænar skrár, eins og dæmin í þess­ari grein munu sanna, en eins og staðan er núna er tæknin hve mik­il­væg­ust á mark­aði með staf­ræn lista­verk. Það er vegna þess að með NFT er hægt að tryggja upp­runa staf­ræns lista­verks og að verkið sé ein­stakt, eða í tak­mörk­uðu upp­lagi – og þar liggur verð­mæta­sköp­un­in. NFT er mætti því líkja við hlut­deild­ar­skír­teini eða afsal.

NFT stendur fyrir Non-F­ungi­ble Token upp á ensku. Hug­takið fungi­ble nær yfir hluti sem eru auð­skipt­an­leg­ir. Skýrasta dæmið um auð­skiptan­elga hluti eru gjald­miðl­ar, það er ekk­ert til­töku­mál að skipta einum 5000 króna seðli fyrir fimm 1000 króna seðla. Það er ekki svo auð­sótt að skipta einu lista­verki út fyrir annað þar sem hvert og eitt þeirra er ein­stakt, að minnsta kosti í til­felli mál­verka og högg­mynda. Staf­ræn lista­verk getur hver sem er afritað og deilt með öðr­um. Myndin sem fylgir þess­ari grein er til dæmis millj­arða virði.

Auglýsing

Sam­fé­lags­miðla­færslur og gif-­myndir boðnar hæst­bjóð­anda

Þessi tækni hefur verið í notkun frá því um miðjan síð­asta ára­tug en er nú fyrst að verða á allra vit­orði. Einn þeirra atburða sem hefur ef til vill helst orðið til þess að bera hróður NFT víðar er sala Chris Torres á hinni svoköll­uðu Nyan Cat gif-­mynd en hana seldi Torres fyrir um það bil 580 þús­und banda­ríkja­dali í síð­asta mán­uði. Það jafn­gildir rúmum 74 millj­ónum króna.

Það eru nán­ast engin tak­mörk fyrir því hvað hægt er að selja með NFT tækn­inni. Á morg­un, 21. mars, verða 15 ár liðin frá því að Jack Dorsey, einn af stofn­endum Twitt­er, sendi frá sér sitt fyrsta tíst. Tístið var ein­falt að gerð en í því sagði Dorsey frá því að hann væri að setja upp Twitter reikn­ing sinn. Á morgun lýkur upp­boði á þessu sama tísti. Hverjum sem er gefst sem sagt kostur á að kaupa fyrsta tíst Jack Dors­ey. Kaup­verðið er þó ekki á færi hvers sem er, boðið stendur í 2,5 millj­ónum dala, eða um 320 millj­ónum króna, þegar þetta er skrif­að.

Körfu­bolta­mynd­irnar fær­ast á netið

Í ára­tugi hefur fólk safnað myndum af íþrótta­mönnum og þær gengið kaupum og söl­um. Með tíð og tíma geta fágætar mynd­ir, haldi þær upp­runa­legu ástsandi sínu, orðið mjög verð­mæt­ar. Nú getur söfn­unarótt íþrótta­á­huga­fólk líka safnað slíkum myndum á staf­rænu formi, og það sem meira er, þær íþrótta­myndir sem nú er hægt að safna eru hreyfi­mynd­ir.

Þannig hefur NBA deildin hafið sam­starf við fyr­ir­tækið Dapper Labs um fram­leiðslu og sölu á mynd­skeiðum úr körfu­bolta­leikjum deild­ar­inn­ar. Á vef­síð­unni NBA Top Shot gefst við­skipta­vinum tæki­færi á að kaupa sér slík mynd­bönd til eign­ar. Verð­bilið á síð­unni er mik­ið, hægt er að kaupa mynd­skeiða­pakka sem kalla mætti algengan og þar af leið­andi ekki með sjald­gæfum mynd­böndum á 9 banda­ríkja­dali, rúm­lega 1.100 krón­ur.

En líkt og með sjald­gæfu, verð­mætu íþrótta­spilin sem fólk geymir í möppum og verslar með fyrir háar fjár­hæðir er hægt að kaupa mynd­bönd fyrir mun stærri fjár­hæð­ir, þús­undir dala jafn­vel. Mynd­skeið sem sýnir Lebron James verja skot í leik Los Ang­eles Lakers gegn San Ant­onio Spurs í nóv­em­ber árið 2019 seld­ist í jan­úar á þsesu ári fyrir 100 þús­und dali, tæp­lega 12,8 millj­ónir króna.

Veltan fjórt­án­fald­að­ist á milli ára í fyrra

Í umfjöllun New York Times er sagt að sala slíkra mynd­banda hjá NBA Top Shots hafi numið 43,8 millj­ónum dala í jan­úar síð­ast­liðnum eða um 5,6 millj­örðum króna. Umfang við­skipta með NFT hefur marg­fald­ast á undra­skömmum tíma. Á síð­asta ári er talið að velta með NFT hafi fjór­fald­ast frá árinu áður og verið alls 250 millj­ónir dala, tæpir 32 millj­arðar króna. Ljóst er að sú tala verður marg­falt hærri á þessu ári.

Ástæð­urnar fyrir þessum gríð­ar­lega vexti eru meðal ann­ars raktar til kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins, en í Banda­ríkj­unum jókst day tra­d­ing (skamm­tíma spá­kaup­mennska á hluta­bréfa­mark­aðn­um). Þar að auki hafa fjór­festar að und­an­förnu leitað áhættu­sam­ari og sér­hæfð­ari fjár­fest­ing­ar­kosta, og fjár­fest til að mynda í striga­skóm, víni og list. Í ofaná­lag hafi svo verð raf­mynta hækkað gíf­ur­lega á til­tölu­lega skömmum tíma. Þar af leið­andi hefur hópur Bitcoin auð­jöfra stækkað mikið og sá hópur haft nóg af raf­eyri til að eyða.

Algeng­asti gjald­mið­ill­inn í við­skiptum með NFT er Ether­e­um. Á síð­ast­liðnu ári hefur gengi Ether­eum marg­fald­ast. Fyrir um ári stóð gengið í um 125 Banda­ríkja­dölum fyrir hverja ein­ingu Ether­eum en nú stendur gengið í um 1.800 banda­ríkja­döl­um, það hefur því nærri því fimmt­án­fald­ast á einu ári. Það sem af er þessu ári hefur gengið hækkað gríð­ar­lega en á síð­asta mán­uði hefur verið mikið flökt á því.

Aukin sala á stafrænum listaverkum er fýsileg í augum uppboðshúsanna. Kostnaðurinn við meðhöndlun, geymslu og flutning slíkra er nefnilega enginn. Vandlega þarf að huga að þessum þáttum þegar verðmæt, og oft á tíðum viðkvæm, listaverk fara í sölu hjá uppboðshúsunum.
EPA

Tengslin við lista­verk rofnað

En hvað er það sem fólk er að kaupa? Líkt og áður segir er það eign­ar­haldið sem er und­ir. Í umfjöllun New York Times er sagt að mont­réttur geti á ein­hvern hátt verið það sem kaup­endur séu að leit­ast eft­ir. Einnig er hægt að líta á NFT sem upp­runa­vott­orð en stað­festur upp­runi verka er lyk­il­þáttur í verð­myndun lista­verka á mark­aði.

Þessi þróun er einnig heill­andi í augum stórra gall­ería og upp­boðs­húsa sem höndla með mynd­list. Noah Dav­is, sér­fræð­ingur hjá Christies, segir til að mynda í sam­tali við New York Times að tæknin leysi ákveðið flækju­stig sem fylgir því að með­höndla verð­mæt lista­verk. Kostn­aður við geymslu er á bak og burt, ekki þarf að flytja og ljós­mynda verk og flutn­ings­kostn­aður er eng­inn.

Ekki eru þó allir á eitt sáttir með þró­un­ina. Einn lista­verka­safn­ari segir í sam­tali við New York Times að list í sam­tím­anum snú­ist ekki lengur um sam­band ein­stak­lings við lista­verk­ið, heldur sé til­gang­ur­inn ein­ungis sá að græða pen­ing.

Í sam­tali við BBC segir Sus­annah Street­er, sér­fræð­ingur í fjár­fest­ingum og fjár­mála­mörk­uðum hjá Hargr­ea­ves Lans­down, að ætli fólk sér að kaupa eignir til fjár­fest­ingar ætti fólk að gera það eftir að vera búið að kynna sér fjár­fest­ing­ar­kost­inn vel og vera full­visst um að til langs tíma muni virði eign­ar­innar hækka. Nú sé hins vegar útlit fyrir að margir séu að setja sig í stell­ingar spá­kaup­manna með það fyrir augum að græða á verð­hækk­unum NFT á skömmum tíma.

„Það kann að vera að það sé bóla í gangi. Ef svo er þá mun áhug­inn á end­anum bein­ast að næsta æði og eign­irnar hrapa í verð­i,“ segir Sus­annah.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnGrétar Þór Sigurðsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar