Að virða mannréttindi flóttamanna

Auglýsing

Inn­an­rík­is­ráð­herra lýsti yfir úr ræðu­stóli Alþingis þann 17. sept­em­ber síð­ast­lið­inn að hæl­is­leit­endur yrðu ekki sendir aftur til Grikk­lands þar sem það væri ekki öruggt. Örfáum vikum síðar ákvað Útlend­inga­stofnun hins vegar að synja sýr­lenskri fjöl­skyldu um efn­is­lega með­ferð hæl­is­um­sóknar á Íslandi. Fjöl­skyldan kom inn í Evr­ópu í gegnum Grikk­land og var neydd til þess að sækja þar um hæli, og fékk þar stöðu sína sem flótta­menn við­ur­kennda. Ákvörðun Útlend­inga­stofn­unar virð­ist í fyrstu vera í hróp­andi mót­sögn við yfir­lýs­ingu inn­an­rík­is­ráð­herra. 

En hvað er átt við þegar talað er um hæl­is­leit­end­ur? Alþjóða­lög gera þýð­ing­ar­mik­inn grein­ar­mun á hæl­is­leit­endum og flótta­mönn­um. Hver sá sem sækir um hæli utan heima­lands síns er skil­greindur sem hæl­is­leit­andi (e. asylum seeker) þar til umsókn hans hefur fengið end­an­lega afgreiðslu hjá stjórn­völd­um, óháð því hvaða ástæður liggja að baki umsókn­inni. Þeir sem sækja um hæli vegna efna­hags­að­stæðna, til dæmis bágra lífs­kjara og skorts á atvinnu (e. economic migrants) telj­ast hæl­is­leit­endur en eru hins­vegar ekki flótta­menn (e.refu­gees). Flótta­manna­hug­takið er að finna í Flótta­manna­samn­ingi Sam­ein­uðu þjóð­anna og veitir hverjum manni sem ekki nýtur verndar gegn ofsóknum í eigin ríki kost á að leita sér verndar hjá öðrum þjóð­um. Sá sem sækir um hæli sem flótta­maður ber í meg­in­at­riðum sönn­un­ar­byrð­ina um að rík­inu beri að veita honum hæli. Sam­þykki stjórn­völd umsókn­ina er sagt að við­kom­andi hafi fengið stöðu sína sem flótta­maður við­ur­kennda. Sá sem fær við­ur­kennda stöðu flótta­manns nýtur til­tek­inna rétt­inda í hæl­is­land­inu, til dæmis á hann rétt á heil­brigð­is­þjón­ustu, aðgangi að skóla­kerf­inu sem og fjár­hags-og hús­næð­is­að­stoð. Í samn­ingnum eru aðild­ar­ríki hvött til þess að hafa alþjóða­sam­vinnu í hávegum þegar kemur að mál­efnum flótta­manna. 

Orð inn­an­rík­is­ráð­herra virð­ast ein­ungis ná til hæl­is­leit­anda, þ.e. þeirra sem hafa hvergi verið skráðir áður en þeir ná ströndum Íslands. Sem sagt ein­ungis til þeirra sem kom­ast á gúmmí­tuðru yfir Mið­jarða­haf­ið, fram­hjá mann­ræn­ingjum og sér­sveit­ar­lið­um, ganga yfir hálfa Evr­ópu og ná á ein­hvern ótrú­legan hátt að kom­ast á þessa pínu­litlu eyju í miðju Atl­ants­haf­inu – allt án þess að vera skráðir inn í nokk­urt ríki á leið­inn­i. 

Auglýsing

En ef ekki er öruggt að senda hæl­is­leit­endur til Grikk­lands af hverju ætti að vera örugg­ara að senda flótta­menn til Grikk­lands? Hvers virði er að hafa fengið stöðu sína sem flótta­maður við­ur­kennda í landi sem hefur ekki burði til að upp­fylla skyldur sínar undir Flótta­manna­samn­ingn­um? Sýr­lenska fjöl­skyldan varði ári á göt­unni í Grikk­landi og þar breytti staða hennar sem flótta­menn engu. Krafan um alþjóð­legt sam­starf hlýtur að fela í sér að flótta­menn séu ekki sendir til baka til ríkis sem ekki getur veitt þeim þá vernd og þau rétt­indi sem alþjóða­samn­ingar fela í sér.

Póli­tísk hræðsla við umfangs­miklar breyt­ingar á útlend­inga­lögum

Ef marka má und­ir­skrifta­lista, fjöl­miðlaum­fjöll­un, með­mæla­göngur og safn­anir virð­ist meg­in­þorri Íslend­inga ekki kæra sig um þessa þröngu stefnu stjórn­valda. Von­brigði og reiði almenn­ings bein­ist í miklum mæli að Útlend­inga­stofn­un, þeirri und­ir­stofnun inn­an­rík­is­ráðu­neyt­is­ins sem afgreiðir allar umsóknir um dval­ar­leyfi. Meg­in­hlut­verk Útlend­inga­stofn­unar er hins­vegar ekki að móta stefnu Íslands í flótta­manna­mál­um. Hennar hlut­verk er að starfa sam­kvæmt útlend­inga­lög­gjöf­inni, sem er mörkuð af lög­gjaf­an­um. 

Lögin veita þó Útlend­inga­stofnun heim­ild til að veita hæli af mann­úð­ar­á­stæð­um, úrræði til þess að veita þeim hæli sem af ein­hverjum ástæðum falla ekki undir vernd Flótta­manna­samn­ings­ins þrátt fyrir að ríkar mann­úð­ar­á­stæður séu til stað­ar. Ekki virð­ist vera vilji til þess að nýta þetta úrræði í ríkum mæli. Ein­hvers staðar virð­umst við hafa misst sjónar á meg­in­til­gangi þess­ara laga  – að vernda fólk fyrir illri með­ferð. 

Tregðu stjórn­valda til þess að keyra í gegn meiri­háttar breyt­ingar á lög­gjöf­inni má rekja til póli­tískrar hræðslu sem gerir nú vart við sig víðs­vegar um Evr­ópu. Grikk­land og Ítalía eru ekki einu löndin sem komin eru að þol­mörk­um. Sví­þjóð telur sig ekki geta tekið á móti fleiri flótta­mönnum og Þýska­land er í stök­ustu vand­ræð­um. Hér á landi felst pólítíska hræðslan í því að ef Ísland ákveður að veita þeim sem þegar hafa hlotið hæli ann­ars staðar efn­is­með­ferð sé lík­legt að hingað streymi flótta­menn sem þegar hafa hlotið hæli í Evr­ópu­ríkjum á borð við Grikk­land og Ítal­íu, ríkjum sem er ómögu­legt að tryggja svo mikið sem grund­vall­ar­mann­rétt­indi flótta­manna. 

Ólíð­andi að lög­gjaf­inn firri sig ábyrgð

Núver­andi kerfi sam­rým­ist hvorki aðstæðum í Evr­ópu né vilja almenn­ings til að leggja sitt af mörkum og taka á móti flótta­mönnum í rík­ara mæli en nú er gert. Þessi tog­streita leiðir til þess að fjöl­margir hæl­is­leit­endur sjá ekki annan kost en að segja sögu sína í fjöl­miðlum í þeirri von að nægur þrýst­ingur skap­ist á stjórn­völd um að end­ur­skoða ákvörðun sína. Hættan sem í þessu felst er marg­þætt. Í fyrsta lagi eru fjöl­margir flótta­menn hér á landi sem þora ekki að hætta á  að segja sögu sína opin­ber­lega, og því geta þeir sem koma úr verstu aðstæð­unum átt minnstan stuðn­ing vís­an. Í öðru lagi geta slík við­töl aukið á hætt­una fyrir við­kom­andi og ást­vini þeirra í heima­land­inu. Í þriðja lagi hefur slík fjöl­miðlaum­fjöllun nær aldrei leitt til þess að við­kom­andi fái hér hæli til fram­búð­ar. Algeng­ast er að við­kom­andi fái að dvelja hér á meðan kæru­nefnd metur umsókn­ina, en Flótta­mannasátt­mál­inn á hvort sem er að tryggja það,  því óheim­ilt er að senda hæl­is­leit­anda aftur til heima­lands, sé hætta á að hann verði fyrir ofsókn­um. Verst er þó að með þessu sköpum við kerfi sem byggir á mann­grein­ar­á­liti, í stað þess að geta treyst á að kerfið sjálft sé rétt­látt. 

Kerfið er mein­gall­að, hluti af tíma­skekkju sem þarf að laga að breyttum heimi. Við eigum ekki að þurfa að treysta á að fjöl­miðlar vakti hverja ákvörðun Útlend­inga­stofn­unar og mót­mæli svo máls­með­ferð (eða skorti þar á) hverrar fjöl­skyldu eða hvers ein­stak­lings. Inn­an­rík­is­ráð­herra á ekki að fá klapp á bakið fyrir að grípa í sífellu inn í verk­ferla und­ir­stofn­unar ráðu­neyt­is­ins. Útlend­inga­stofnun er úrelt í núver­andi mynd. Það þarf  að breyta kerf­inu í heild. Það er ólíð­andi að sýr­lensk fjöl­skylda sem hefur fengið stöðu sína sem flótta­menn við­ur­kennda verði send frá landi vel­meg­unar til ríkis þar sem hennar bíður ekk­ert nema eymd og ver­gang­ur. Jafn ólíð­andi og að senda öll þau börn og allar þær mann­eskjur sem aldrei ná for­síðum blað­anna af landi brott  á grund­velli laga­bálks sem sam­rým­ist ekki vilja almenn­ings. Leyfum ekki lög­gjaf­anum að firra sig ábyrgð á ákvörð­unum Útlend­inga­stofn­un­ar. Það er Alþingis að breyta lög­un­um.  

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórólfur Guðnason sóttvarnarlæknir
Segir að endurskoða þurfi afléttingar ef mörg fleiri smit greinast
Sóttvarnarlæknir segir næstu tvo daga munu gefa skýrari mynd af umfangi nýrra COVID-19 smita utan sóttkvíar innanlands. Að hans mati þyrfti að endurskoða fyrirhugaðar afléttingar á sóttvarnaraðgerðum ef það kemur í ljós að mikið fleiri eru smitaðir.
Kjarninn 7. mars 2021
Tvö smit af breska afbrigðinu
Síðustu daga hafa tveir greinst innanlands utan sóttkvíar með breska afbrigðið af COVID-19. Einn hinna smituðu fór á tónleika í Hörpu á föstudagskvöldið.
Kjarninn 7. mars 2021
Starfsmaður Landspítalans með COVID-19
Upp hefur komið COVID-19 smit á Landspítalanum. Starfsmaður greindist með veiruna, en samkvæmt aðstoðarmanni forstjóra Landspítalans hafði hann ekki verið í útlöndum nýlega.
Kjarninn 7. mars 2021
Ókláruðum íbúðum fækkar ört
Fjöldi ófullbúinna íbúða í síðustu viku var fjórðungi minni en á sama tíma árið á undan. Síðustu mælingar sýna að þeim hefur fækkað enn frekar frá áramótunum, en búist er við frekari samdrætti á næstunni.
Kjarninn 7. mars 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Risastórt rafíþróttamót og Twitter útibú
Kjarninn 7. mars 2021
Aflaverðmæti útgerða jókst milli ára þrátt fyrir heimsfaraldur
Aflaverðmæti þess sjávarfangs sem íslensk fiskiskip veiddu í fyrra er rúmum 20 milljörðum krónum meira en það var árið 2018. Útgerðir landsins hafa því heilt yfir farið vel út úr heimsfaraldri kórónuveiru.
Kjarninn 7. mars 2021
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir formaður Viðreisnar
Segir Bjarna hafa viljað ráðið hver væri fulltrúi Viðreisnar í stjórn Íslandspósts
Formaður Viðreisnar segir fjármálaráðherra hafi losað sig við fulltrúa flokksins úr stjórn Íslandspósts, sem hafi veitt fyrirtækinu aðhald, og sett undirmann sinn úr fjármálaráðuneytinu inn í staðinn.
Kjarninn 7. mars 2021
Stríðsleikurinn sem fór úr böndunum
Nýlega voru birt leyniskjöl um atburði sem tengjast heræfingum NATO og Bandaríkjanna árið 1983, þar sem munaði litlu að stigmögnun hefði geta leitt til kjarnorkustríðs.
Kjarninn 7. mars 2021
Meira úr sama flokkiSleggjan
None